Lá Coille

Tamall siar scaip @edil_dictionary an nasc chuig "callann" eadhon kalend na Laidine, .i. céad lá na míosa. Bunús Lá Caille - mar caileann atá sé ag Ó Dónaill. 

Luaigh @riadach go raibh tagairt dó "Lá Coille" ag Amhlaoibh Uí Súilleabháin agus timpeallghearradh luaite leis. Chuir sé sin mearbhall orm agus chuaigh mé ag tochailt. 

Seo an tagairt:

CINNLAE AMHLAOIBH UÍ SÚILEABHÁIN
1834
MI GIONBHAIR - Gach la line. An cead la .i. la 'anodlag beag .i. dia ceadaoin .i. la an Timchiollghearradh. - Creidim gur air an la so glaodhaid na Ciaruighig "la Coilleadh";
oir is ionnan coilleadh agus gearradh no timchiollgearradh.

Tháinig mé ar thagairt do thimpeallghearradh ar seanmóir Lá Coille ag an Athair Pheadar:

Nuair a bhíodar araon sa n-aois sin do labhair Dia le h-Ábhraham agus d'órduigh sé dhó tímpalghearradh do dhéanamh air féin agus ar gach duine fireann.

Ansin is ea rith sé liom go bhfuil Lá Coille ocht lá i ndiaidh Lá Nollaig:

Nuair a bhí ocht lá caite agus é le timpeallghearradh, tugadh Íosa mar ainm air, mar a thug an t‑aingeal air sular gabhadh sa bhroinn é. Lúcás 2:21

Tráthúil go leor bhí plé ar Twitter freisin faoi amhrán Nollaig a bhíodh ag Peig Sayers agus a chan Aodán Ó Ceallaigh ar an gclár Bladhaire, agus amhránaí Déiseach eile  Ciarán Ó Gealbháin ar chlár Mhuireann Nic Amhlaoibh, agus tá sé ar fáil ar an CD Déan Gáirdeachas ag Cór Fear na nDéise. Tráthúil mar go bhfuil an véarsa seo leanas ann (aimsithe i gcnuasach Dúchas - ach tá sé sa leabhar Labharfad le Cách freisin):

Is ocht lá na déid sin-
'Seadh glaodhtar la 'Coille air-
I dTeampall na Trionóide.
'Seadh doirteadh an Fhuil Mhilis
Dá chur in-iúl dóibh siúd
Gur scéal é a bhí Chuige
Bheith ag fulaing na daor-pháise
Is ag iomchar na Croise.

---

Tháining Seaghan Mac an tSionnaigh ar léamh eile ar an gceist as Albain, san leabhar Carad nan Gàidheal i gcaibidil faoi Saobh-Chrabhadh na nGaidheal

Bha e 'n a chleachdadh am measg nan Gàidheal, 's na linntibh a chaidh seachad, beachd sònraichte 'ghabhail air na neoil, agus air àirde na gaoithe, air ceud oidhche na bliadhn' ùir'. Air an oidhche so, ma tha a' gbaoth o'n àird' an iar, tha sin anabarrach sealbhach, rathail; agus their iad ris, uime sin, " Dàir-na-Coille" — 's e sin, oidhche anns am bheil beatha ùr air a cur anns na craobhan, no anns a' choille ; agus tha daoine fiosrach ag ràdh, gur ann uime sin a thugadh oidhche-choinnle, no choille, mar ainm air an oidhche so.

Bha meas mòr aca air a' ghaoith 'n iar, mar tha na sean-fhocail ag innseadh dhuinn : —

Gaoth à deas, teas 'us toradh ;

Gaoth o'n iar, iasg 'us bainne ;

Gaoth à tuath, fuachd 'us gaillion;

Gaoth o'n ear, meas air crannadh.

Foilsiú an Tiarna

Ón gnáth fhoinse

Nuair a bhí Íosa saolaithe i mBeithil Iúdáia in aimsir Héaróid rí, tháinig saoithe ón aird thoir go dtí Iarúsailéim ag fiafraí: “Cá bhfuil an leanbh seo atá saolaithe, Rí na nGiúdach? Mar chonaiceamar a réalta ag éirí, agus thángamar ag déanamh ómóis dó.”Nuair a chuala Héaród rí an méid sin, bhí sé corraithe, agus Iarúsailéim go léir mar an gcéanna. Thionóil sé le chéile uachtaráin na sagart agus scríobhaithe an phobail, agus d’fhiafraigh díobh cén áit a raibh an Críost le saolú. D’inis siad dó: “I mBeithil Iúdáia: óir sin é atá sa scríbhinn ón bhfáidh:

‘Thusa, a Bheithil, i dtalamh Iúdá,
    níl tú baol ar an té is lú i measc prionsaí Iúdá,
    óir is asat a thiocfaidh ceann urra
    a bheidh ina aoire ar mo phobalsa, Iosrael.’”

Ansin chuir Héaród fios ar na saoithe os íseal agus fuair tuairisc uathu ar an am a bhfacthas an réalta. Chuir sé go Beithil iad ansin agus dúirt: “Imígí agus cuirigí fiafraí ghéar ar an leanbh. Nuair a bhíonn sé faighte agaibh, cuirigí scéala chugam chun go rachainn féin ann ag déanamh ómóis dó.”Nuair a chuala siad caint an rí, d’imigh siad leo. Agus an réalta, a bhí feicthe acu roimhe sin ag éirí, ghluais sí rompu go dtí gur stad sí os cionn na háite ina raibh an leanbh. Nuair a chonaic siad an réalta, bhí áthas an-mhór orthu. Agus ar dhul isteach sa teach dóibh, chonaic siad an leanbh le Muire a mháthair, agus d’umhlaigh siad go talamh ag déanamh ómóis dó. Agus d’oscail siad a gcistí agus d’ofráil siad tabhartais dó, ór agus túis agus miorra.

(Mth 2:1-11)

---

Tá traidisiúin fad-bhunaithe mar a léiríonn an Íocón thuas gurbh duine as gach cine a bhí i gceist leis na trí Saoithe, - a dtugann na traidisiúin Caspar, Melchior agus Baltasar orthu. Ní dócha go bhfuil bunús dá laghad leis sin; ach léiríonn sé brí an fhéile inniu - foilsiú Dé do na Ciníocha uilig.

Puer natus est!

Oíche Nollag

    Tharla sna laethanta sin go ndeachaigh forógra amach ó Chéasar Agust an domhan uile a chlárú. B’é seo an chéad chlárú a rinneadh nuair a bhí Cuiríon ina ghobharnóir ar an tSuír. Agus chuaigh cách chun a gcláraithe, gach aon duine go dtí a chathair féin. Agus chuaigh Iósaef freisin suas ón nGailíl, ó chathair Nazarat, go hIúdáia, go dtí cathair Dháiví ar a nglaotar Beithil, de bhrí gur de theaghlach agus de threabhchas Dháiví é féin, chun a chláraithe mar aon le Muire, a bhean chéile, a bhí ag iompar clainne. Agus tharla, le linn dóibh bheith ann, gur tháinig a hionú, agus rug sí a céadghin mic, agus chuir i gcrios ceangail é, agus shín i mainséar é, de bhrí nach raibh slí dóibh san ósta. Agus bhí aoirí sa taobh tíre céanna, amuigh faoin spéir, ag faireacháin oíche i mbun a dtréada. Agus sheas aingeal an Tiarna láimh leo, agus shoilsigh glóir an Tiarna ina dtimpeall, agus bhí uamhan agus eagla mhór orthu. Agus dúirt an t-aingeal leo: “Ná bíodh eagla oraibh: óir féach, tá dea-scéala agam daoibh a chuirfidh áthas mór ar an bpobal uile: rugadh Slánaitheoir daoibh inniu – is é Críost an Tiarna é – i gcathair Dháiví. Agus is comhartha daoibh é seo: gheobhaidh sibh naíonán i gcrios ceangail agus é ina luí i mainséar.”Agus bhí go tobann, mar aon leis an aingeal, cuallacht de shlua na bhflaitheas ag moladh Dé agus ag rá: “Glóir do Dhia in uachtar neimhe,  agus síocháin ar talamh don mhuintir ar a bhfuil a ghnaoi!”Agus nuair a d’imigh na haingil uathu sna flaithis, dúirt na haoirí le chéile: “Téimis anonn go Beithil, agus feicimis an ní seo a tharla a d’inis an Tiarna dúinn.”Agus d’imigh go deifreach, agus fuair siad Muire agus Iósaef, agus an naíonán ina luí sa mhainséar. Agus ar a fheiceáil dóibh, d’inis siad an ní a dúradh leo mar gheall ar an leanbh seo. Agus cách a chuala, b’ionadh leo na nithe a dúirt na haoirí leo. Agus thaiscigh Muire ina cuimhne na nithe seo uile, ag machnamh orthu ina croí. Agus chuaigh na haoirí ar ais ag glóiriú agus ag moladh Dé faoinar chuala siad agus a bhfaca siad, de réir mar a bhí ráite leo.

(Lúc 2:1-20)

Féile San Nioclás atá ann amárach...

San Nioclás ag bronnadh airgead an na cailíní bochta, Ambrogio Lorenzetti

Tá alt spéisiúil scríofa ag Myra Zepf faoi ón dearcadh neamh-chreidmheach. Aontaím le cuid mhór dá bhfuil scríofa aici; tá gné áfach a sílim nár chuir sí san áireamh. Is féidir le scéalta, fiú agus gan iad a bheith iomlán fíor, fírinní agus gaois an nochtadh. Agus nósanna freisin.

Gan amhras, bhí a leithéid de dhuine ann agus Nioclás, Easpag Myra atá anois sa Tuirc. Tá ana amhras orm faoin naomh seanchas uilig a chnuasaigh thart ar sna meánaoiseanna, agus fíor amhrasach faoin cóta siúcra atá bronnta air ag tomhaltas na linne seo.

Mar sin féin, is maith liom na scéalta agus na nósanna; agus thug m'iníon cuaird air agus gan aige ach Béarla seachtain ó shin, agus ar agus é ag labhairt Gaeilge ar an Satharn. Agus, ó tharla féasta san Nioclás ann amárach, aimseoidh sí roinnt milseáin ina bróg. Nós ón nGearmáin atá nasctha leis an scéal a léirítear thuas - gur tharrtháil sé triúr ban óg ón striapachas/sclábhaíocht tríd a dóthain airgead a bhronnadh orthu faoi rúin chun go mbeadh spré cuí acu.

Féile cuí ar an mbealach chuig an príomfhéile - Breith Chríost!

Bainigí sult as.

Aguisín: Leagan Gaeilge den scéal curtha ar fáil ag "Ollamh Ollscoile"

Rilke, Iremonger & Iósaef

Ernst Barlach, An tAmhrasán.
Cóipcheart Deutsche Fotothek

   Seo mar a tharla Íosa Críost a shaolú. Bhí Muire, a mháthair, luaite le Iósaef, agus sula ndearnadar aontíos, fuarthas torrach í ón Spiorad Naomh. Ba dhuine cóir a fear céile Iósaef, ach níorbh áil leis go dtabharfaí míchlú di, agus chinn sé í a scaoileadh uaidh os íseal. Ag machnamh ar an méid sin dó, áfach, thaispeáin aingeal ón Tiarna é féin do i mbrionglóid agus dúirt: “A Iósaef, a mhic Dháiví, ná bíodh eagla ort do bhean chéile Muire a thabhairt abhaile leat, óir, an leanbh atá gafa aici, is ón Spiorad Naomh é. Béarfaidh sí mac, agus tabharfaidh tú Íosa mar ainm air, óir slánóidh sé a phobal óna bpeacaí.”Thit an méid sin go léir amach chun go gcomhlíonfaí a ndúirt an Tiarna tríd an bhfáidh:
(Mth 1:18-22)

Mar sin atá an scéal ag Matha.
Mar seo a shamhlaigh Rainer Maria Rilke é: (As Argwohn Josephs/Droch amhras Seosaimh)

Er begriff. Und wie er jetzt die Blicke,
recht erschrocken, zu dem Engel hob,
war der fort. Da schob er langsam seine dicke
Mütze langsam ab. Und sang Lob.

Agus is mar seo a chuir Valentin Iremonger Gaeilge ar an sliocht thuas.

Do thuig. Agus anois ar ardú dhó
a dhearcain fíor-imeaglaitheach don aingeal
d'imigh siúd. Do bhain sé de a chábóg
go righin mall. Ansan do chan, do mhol.

(Canadh Orféis: Tionscadal Rilke a spreag mé le Beatha Mhuire/Das Marienleben a cheannach. Is fiú é).

Ná bíodh eagla oraibh ... rugadh Slánaitheoir daoibh inniu

Go raibh Nollag bheannaithe againn go léir!

---

Fógra an Aingil do na hAoirí le Govert Flinck. Ó Wikimedia.

Bluiríní: Dáta na Nollaig

Breis faoi dáta bhreith Chríost. Níos mó ná an eolas a bhain mé feidhm as cheana

Tabharfar Imeánuéil mar ainm air, ainm a chiallaíonn: Tá Dia linn

Tá muid ag teacht níos gaire don Nollaig. Fógra an Aingil do Iósaef a bhí mar soiscéal inniu. (Matha 1:18-24) Bhí ról lárnach ag glacadh Iósaef leis an teachtaireacht seo in imeachtaí an chéad Nollaig. Agus is faoi sin an Nollag.

Bhí litir san Irish Times inné ag éileamh go gcuirfeadh an post stampaí "neamh reiligiúnacha" ar fáil don Nollag.

Cén ciall atá leis an iarracht seo Críost a bhaint as a fhéile breithe? Bhí alt mhaith ar Mercator.net ar na mallaibh faoi seo: 圣诞节 Breithlá Naofa, a tugtar san tSín aindiach ar Lá Nollag. Glacann siadsan leis mar fhéile Críostaí.

Níl dada agam ina aghaidh siúd ar mian leo rud éigin eile a cheiliúradh - sol invictus, abair. Ach tuige go mbeadh orainne ár cúis a shéanadh ar mhaithe leo?

Maitear go minic gur "bhaist" Críostaithe an Nollaig, ag athrú féile in onóir don Ghrian. Níl fhios agam féin a dhóthain chun bheith cinnte faoi sin - ach tá argóint láidir anseo nach fíor an líomhain seo.

Bainigí sult as A bhreithlá!

---

Grianghraif le Andreas Borchert de fhuinneog in onóir San Iósaef in Ardeaglais Thuama. Aimsithe ar Wikimedia.

Gáirigí le háthas agus le lúcháir

Inniu Domhnach Gaudete, an tríú Domhnach den Aidbhint.

Meabhraíonn ná léachtaí dúinn go bhfuil cúis gairdeas san Tiarna againn. (Sófania 3:14-18, Is 12 ónar thóg mé an leathrann thuas, Filipigh 4:4-7 agus Lúcás 3:10-18)

Éide rósach a fheileann don féile seo, agus do Domhnach Laetare san Carghas. Shíl mé an nós a bheith imithe, ach bhí éide rósach ar an sagart a léigh an tAifreann ar fhreastail mé air aréir.

Tá nós Ghearmánach an Fleasc Aidbhinte éirithe coitianta abhus sna hEaglais, agus is minic na coinnle ar dhathanna an liotúirge, murab ionann agus an dearg a chleachtar thall.

Ní fada anois uainn cothrom lae a bhreith. Go scaipe Sé a lúcháir agus a Ghairdeas orainn go léir.

Um Nollaig a rugadh Críost

Tá comhlacht san Ostair ag cuir postaer thar a bheith simplí ar na fallaí

ZU WEIHNACHTEN WURDE JESUS CHRISTUS GEBOREN
EIN FEST DER FREUDE FÜR DIE MENSCHEN

Um Nollaig rugadh Íosa Críost
Feis atháis don gcine daonna

Grianstad

An lá is giorra.
Agus beidh cothrom lae breithe ár Solais agus Sóláis ann Dé Máirt.
Tá rudaí ag éirí níos fearr!

Beannachtaí na Féile agaibh agus bhur gclann.