Bleaist Eolaíochta

Creidim go bhfuil an Ghaeilge agus an teicneolaíocht araon ana
thábhachtach do todhchaí an Stáit, agus go bhfuil tionchar ag an dá rud
ar a chéile. Is taispeántas do bhunscoileanna atá i gceist leis an
Bleaist Eolaíochta ESB, atá á reáchtáil ag Cumann Ríoga Bhaile Átha Cliath.

Le roinnt blianta anois tá lá ar leith á eagrú acu go na scoileanna
Gaeltachta agus Gaelscoileanna. Bhí breis agus céad ochtó seastáin ann
nuair a bhí mé ann mar mholtóir i Márta 2024. Ceisteanna roghnaithe agus
cíortha ag na ranganna iad féin, le cabhair óna n-oidí. Gach rud ón gcré
fúinn go dtí an spás ós ar gcionn. Ní breith atá i gceist leis an
moltóireacht - ní comórtas atá i gceist. Feidhm an mholtóra ná na daltaí
a spreagadh, a bhfiosracht a chothú agus iad a neartú i gcuir i gcrích
an modh eolaíochta. Spreagtar iad nuair a thugann duine fásta, nach
múinteoir ná tuiste iad, aird ar a gcuid oibre, ag cuir ceisteanna agus
á phlé leo.  De bharr mo chúlra féin, is tograí a bhain leis an spás a
rinne mé moltóireacht orthu, ach bhí réimse leathan ann.

Ardú croí a bhí ann bheith ag plé le daoine óga fiosracha. Anuraidh, bhí
ionadaíocht ann ón gceathrú cuid de na Gaelscoileanna agus scoileanna
Gaeltachta.  Agus lón machnaimh! Bhí ceisteanna éagsúla á phlé acu, agus
dearcadh úr acu orthu.

Tá moltóirí á lorg arís. Is é 15ú Samhain an spriocdháta. Beidh Lá
speisialta do Ghaelscoileanna agus do scoileanna Gaeltachta ar an 6ú
Márta 2025, san RDS i mBaile Átha Cliath. Is féidir spéis a léiriú trí dul i dteagmháil le niamh.mcnamara@rds.ie. 

Taibhreamh agus Tromluí Kepler

Is maith liom ficsean eolaíochta agus le déanaí bhí mé ag léamh gearrscéalta iomadúla ar líne. Nuair a thagaim ar údar a thaithníonn a stíl liom, is minic mé ag lorg breis eolais orthu. Is mar sin, tríd sleaschéim a chuala mé trácht ar Somnium Kepler. Saothar a bhfuil éileamh áirithe aige ar an teideal "céad iarracht ficsean eolaíochta". (Tá iomaitheoirí eile ann, ag dul i bhfad siar agus ag brath ar cá chuirtear an deighilt idir fantaisíocht agus eolaíocht san ficsean samhlaíochta). Fuair mé cóip den saothar féin as Gearmáinis ar Kindle - úrscéilín gairid 33 leathanach. Admhaím gur shíl mé an matamaitic atá ann a bheith tur go leor - ní haon saineolaí mé ar fithis is reanna neimhe, agus ní chuireann triantánacht áthas ar mo chroí. 

Ar shlí is spéisiúla stair an scéil ná an scéal féin dom. 

Tháinig mé ar an aiste seo á phléann conas ar tháinig ann do Thaibhreamh Kepler, saothar a d'oibrigh sé air i dtréimhsí éagsúla dá shaol agus a d'fhoilsigh a mhac tar éis a bhás. Sa leagan foilsithe Laidine bhí fonótaí agus mínithe a raibh dhá oiread toirt orthu agus sa bhunscéal. Tá tráchtas máistreachta a rinne an scéal agus na nótaí a aistriú go Béarla ar fáil anseo. I 1962, tús ré an spás ráis a rinneadh an obair, nuair a bhí spéis thar na bearta sa ghealach. Mar atá arís faoi láthair. 

Nuair a bhí Kepler ar an ollscoil, bhí sé ag staidéar le hOllamh le matamaitic a raibh glactha aige le teagasc Copernicus faoin ghrian a bheith i lár na cruinne. Cé go raibh glacadh éigin, roimh raic Galileo, le Copernicus mar theoiric matamaitice sa saol Chaitliceach, bhí cosc air i saol Liútarach an sola scriptura a bhí i réim i Heidelberg. Mar sin féin scríobh Kepler aiste faoi conas mar a fheicfeadh breathnóir ar an ngealach reanna neimhe agus na réalta "socair" mar a tuigeadh an uair úd iad. (iad sin a bhfuil an cuma orthu go bhfuil ionad buan acu). 

Níor tugadh cead dó, ná do chara leis a bhí ina mhac léinn dlí, an tráchtas a chur i láthair na hOllscoile le plé. Choinnigh sé an aiste áfach agus d'fhorbair a rith a shaoil é. 

Ar mhaithe le raic a mhaolú neadaigh sé é i bhfráma scéal samhlaíoch, taibhreamh faoi mhac fhiachailleach ó Inse Tuile. Bíonn deis ag an mac dul chun na Danmhairge agus staidéar le Tyco Brahe. Nuair a fhileann sé ar an Íoslainn, foghlamtha i gcúrsaí réalteolaíochta, maíonn a mháthair go bhfuil an eolas céanna aici de bharr cumarsáid le deamhain. Cuireann sí fios ar deamhan ón ngealach (Levania, bunaithe ar an Eabhrais, sa scéal). 

Insíonn an deamhan do mac agus máthair conas a d'fhéadfaí duine a thabhairt go dtí an ngealach, agus nach raibh an turas oiriúnach ach do dhaoine fáiscthe seanga. Na Gearmánaigh ró bheathaithe, Spáinnigh oiriúnach. (Dhá chine a bheadh in iomaíocht i gcúirt na n-impirí Hapsburg, mar a raibh Kepler ina matamaiticeoir impiriúil). Agus seanmhná a bhfuil cleachtadh orthu ar eitilt ar ghabhair nó scuab thar a bheith oiriúnach... 

Ansin tugann an deamhain cur síos ar an ngealach agus mar a fheictear an domhan seo - Volva - uaidh. Agus reanna eile neimhe. Ar ndóigh, níl ach taobh amháin den ngealach a bhfuil radharc ar an ndomhain uaidh, agus dhá leath an éagsúla dá réir ar an ngealach. Shamhlaigh sé uisce agus neacha beo ar an ngealach, cé gur thuig sé an tionchar a bheadh ag an ngrian agus an domhan ar chúrsaí. Is cosúil freisin go raibh tuiscint éigin aige ar imtharraingt. 

Cé nár fhoilsigh Kepler an saothar lena bheo, bhí an lámhscríbhinn ag cúrsaíocht. Is cosúil go bhfuair daoine nach raibh mórán gean acu air seilbh air, agus bain míbhrí as tagairtí a shíl sé féin a bheith magúil. B'éigean dó, toisc gur maíodh na tagairtí a bheith dírbheathaisnéiseach, a mháthair a chosaint ó líomhaintí gurb fiachailleach í. Cé gur éirigh leis í a ghlanadh ón líomhaint, bhásaigh sí luath de dheasca na coinníollacha sa ghéibheann. 

Bhí Kepler beo i ré conspóide creidimh, níos leithne ná ceist Copernicus. Is cosúil go raibh sé cráifeach ach nár ghéill sé go hiomlán don seanteagasc ná don dteagasc nua. Bhí cairde aige, dlúthchairde, i measc Caitlicigh agus Liútaraigh araon - ach frídín an amhrais faoi mar sin féin. Chaill sé postanna de dheasca a sheasamh creidimh. 

Meabhraíonn a scéal nath dom - 

Viele, die ihrer Zeit vorausgeeilt waren, mussten auf sie in sehr unbequemen Unterkünften warten.

Stanisław Jerzy Lec

B'éigean do neart, a bhí chun cinn ar a ré, fanacht i lóistín sách míchompordach air. 

Scéal iontach spéisiúil scéal na heolaíochta ar thairseach an Nua aois, agus leithéidí Kepler lárnach ann. Agus corr bhreise sa scéal de bharr na conspóid reiligiúnach a bhí fite fuaite le polaitíocht agus ceisteanna na bprionsaí chomh maith le fealsúnacht agus eolaíocht. 

Gaois dearmadta na sinsir

Na liaga i Falera, le Parpan05

Sa leabhar Crothla agus Cnámha tá radharc amháin agus an reacaire agus a oide ar bharr sléibhe ag amharc ar liaga a chuir daoine i bhfad roimhe ag seasamh. De réir a chéile, tuigeann an reacaire go bhfuil ailíniú i gceist leis na liaga agus reanna neimhe ag am ar leith den mbliain. Ach gabhann sé thar a thuiscint conas a raibh sé ar chumas na sinsir na clocha a chuir san áit cheart.

Ceann de théamaí an leabhair ná an meath a thagann ar bhéaloideas. Cuimhnítear ar na scéalta; ach cailltear cuid den eolas atá ar iompar acu. Baintear feidhm sa leabhar freisin as cuid de bhéaloideas bundúchasaigh na hAstráile, sa mhéid is gur amhrán a rá an treoir atá ag Cormac agus a reacaire ar an aistear go dtí na mná feasa i bhfad ó thuaidh. 

Agus mé ag smaoineamh ar seo, rith Nation Terry Pratchett liom, ceann de na húrscéalta leis nach bhfuil lonnaithe ar an Téacsdomhain. Scéal atá lonnaithe i leagan ailtéarnach den domhan seo, san 19ú aois. Baineann an scéal le hoileáin bheaga a scriostar le linn súnámaí agus ina fágtar aosánach ag iarraidh fuíoll an áir a thabhairt le chéile. Nochtar de réir a chéile go bhfuil scéalta na treibhe bainteach le reanna neimhe, agus go raibh eolas agus eolaíocht ag baint leis an bpobal le sinsearthacht. Ach go bhfuil an eolas caillte, agus gan fágtha ach scéalta agus piseogacha - de bharr tubaistí idir nádúrtha agus cogaidh.

 

Ar ndóigh tá na laethanta seachtaine atá againn féin bainteach cuid mhór le reanna neimhe, nós a théann siar chomh fada leis an Suiméir. Dream a d'fhág go mbíonn seasca nóiméad san uair againn, mar go raibh córás áireamh acu bunaithe ar seasca (ní fios baileach cén fáth) agus dódhéag - toisc gur féidir 12 a áireamh tríd na hailt ar na méaracha a áireamh leis an ordóg, creidtear.

Tá cuimhne an phobail atá ag braith ar bhéaloideas leochaileach. Cabhraíonn scéalta agus amhráin eolas a chaomhnú - tá baol ann áfach go mairfeadh an scéal ach go gcaillfí an ceacht - go háirithe nuair a bhuaileann tubaiste nádúrtha nó daonna an phobail. 

Fágtar daoine taobh le pisreoga agus amhras. 

Cá bhfios cén eolas atá caillte dá bharr? Go háirithe abair san Afraic agus i Meiriceá, áit ar scriosadh cathracha agus ríochtaí a bhí forbartha go maith, agus fealsúnacht ar leith acu, sular tháinig fir na hEorpa lena ngunnaí, fuisce agus bíoblaí. Fiú má bhí taifeadtaí scríofa is minic a cailleadh an eochair - agus an eolas dá réir. Sin murar scriosadh an saoícht d'aon uaim. 

Das war ein Vorspiel nur, dort wo man Bücher

Verbrennt, verbrennt man auch am Ende Menschen.

Heinrich Heine

Almansor

Ní raibh ansin ach réamhrá, san áit a dóitear leabhair

Dóitear daoine faoi dheireadh.

Measaim go bhfuil go leor eolais ceilte i ndinnseanchas, i bpisreoga agus i scéalta - ach é ó aithint. Tá súil agam go mbeimid in ann cuid de a athshealbhú. 

Spéartha Iúrasacha

Bhí mé san Ard Mhúsaem i mBeairic Uí Choileáin de Domhnaigh le m'iníon. Chuaigh muid ann chun an taispeántas Spéartha Iúrasacha (Béarla, faraor) a fheiceáil. Seachtaispeántas de chuid "Zú na Mairbh" (Músaem Stair an Dúlra) atá ann. Bhí tagairtí ar líne feicthe agam dó.

Tá an taispeántas níos lú ná mar a raibh súil agam leis, ach tá an dá sheomra leagtha amach go héifeachtach agus an dúrud eolais ar fáil.

Is macasamhail de iontaisí Archaeopteryx atá ag croílár an taispeántais, ach tá comhthéacs éifeachtach tugtha dóibh. Iontaisí agus mionsamhail de feithidí agus éisc. Éin éagsúla idir dordéin bídeach agus Albatras Fáin ollmhór. Ialtóga idir sean is nua. Athchruthú gleoite dathúil de Archaeopteryx féin agus míniú shoiléir ar an rogha faoi dathanna éagsúla na gcleití.

Míniú freisin ar conas a cruthaíodh na hiontaisí, cé agus conas a fuaireadh iad, agus an chaoi a cuireadh le cruinnis eolais na heolaithe diadh ar ndiaidh.

An leanúnachas idir ainmnithe an tréimhse Iúrasach agus cinn an lae inniu, feithidí agus éin ach go háirithe.

Painéil eolais i mBéarla agus Gaeilge. An Ghaeilge soiléir soléite, ach roinnt saintearmaí nach mbeadh agam (ná sa Sacs-Bhéarla ach oiread).

Táim sásta gur thug muid cuairt air. Thug muid cuairt ar seomraí eile agus muid ann, ach sin scéal do bhlagmhír eile.

Coinneal in aghaidh deamhain an aineolais

Léigh mé leabhair le Carl Sagan le déanaí,  The demon haunted world - science as a candle in the dark.

Duine é Sagan a raibh sé de bhua aige smaointe eolaíochta a roinnt leis an ghnáth phobail. Scríobh sé an leabhar seo sna 1990í  toisc go m'bhfacthas dó go raibh bréag eolaíocht agus teoiricí comhcheilge ag fáil seilbh ar mheoin an phobail, agus go raibh litearthacht eolaíochta ag trá, agus aineolas, imní agus piseogacht ag scaipeadh.

Sin imní atá orm féin. Ar ndóigh is ábharaí ab ea Sagan agus is creidmheach mé féin. Mar sin féin (rud a aithníonn Sagan sa leabhar) is buanchuid den smaointeoireacht Chaitliceach gur féidir an réasún a úsáid chun tuiscint a fháil ar an Chruinne, gur cruthaitheacht Dia a fheidhmíonn de réir réasún atá ann.

Níl, mar sin, aon choimhlint buan idir mo chreideamh agus eolaíocht (cé gur líonmhar na hachrainn idir pearsain san dá réimse - polaitíocht agus míthuiscintí a mbunús go hiondúil).

Pléann go leor den leabhair le scéalta daoine a chreideann go ndearna eachtardhomhandaigh iad a fhuadach. Léiríonn Sagan an dóigh go mbíonn tionchar ag cultúr coiteann ar na sonraí a tuairiscítear thar am. Na gnéithe atá comhthreomhar le scéalta faoi deamhain agus sióga ag fuadach daoine. An baol atá ann (i gcásanna mí úsáid agus 'cuimhní folaithe' freisin) go mbeadh tionchar ag síceolaí ar an méid a shíleann an duine gur cuimhin leis. Go bhfuil sé suntasach go mbíonn an fáthmheas ar an gcúis le hanró anama ag teacht beagnach i gcónaí le réimse spéise an teiripeora, pé acu ionsaí mígheanasach nó eachtardhomhandach atá i gceist. Agus go bhfuil sé cruthaithe i gcásanna ar leith gur chuir an teiripeoir síol na smaointe i ngan fhios dó féin.

Uirlis thábhachtach intinne is ea amhras an eolaí.

Cúis imní easpa oiliúna ann agus scaipeadh piseoga. Tá an saol ag braith ar theicneolaíocht agus tuiscintí eolaíochta. Tá sé baolach mura bhfuil tuiscint forleathan ann ar a mbunús chun go mbeadh ar ár gcumas i ndaonlathas breith stuama a dheánamh chun ár leasa.

Meabhraítear sliocht i Screwtape Letters Lewis dom ina ndeir Screwtape gurb é sprioc reatha na ndeamhan ná ábharachas lámh ar lámh le creideamh misteach i bhfórsaí a scaipeadh - asarlaithe ábharaíocha a ghineadh.

Tá a leithéid ann.

An tEaspag agus an Vaicsín

Tharraing agallamh le déanaí le hEaspag raic mar gheall ar a thuairimí ar an vaicsín a thugann imdhíonadh i gcoinne ailse béal na broinne. Ceist bheo atá ann, mar go bhfuil freasúra in aghaidh an vaicsín seo, agus vaicsín eile, ag cothú imní agus ag laghdú úsáid na vaicsín.

Neamh litearthacht eolaíochta is cúis le cuid mhór den imní, maraon le heaspa muiníne i saineolaithe agus amhras faoi ollchomhlachtaí atá ag fáisceadh brabús ollmhór as riachtanais sláinte an phobail.

Ó chuir Edward Jenner spéis i sciamh cailíní deas crúite na mbó, agus an cúis leis, tá vacsaíní tar éis go leor galair uafara a scuabadh chun súil. Ach is gá go mbeadh siad in úsáid go forleathan sa phobal chun bheith éifeachtach.

Ag an am céanna, de bharr teacht ar fáthmheas níos fearr, agus cuinsí timpeallachta tá galar nua fearacht uathachas a aithint, nó i gcás Gardasil (an vacsaín in aghaidh HPV) siondróim tuirse a bhuaileann mná óga sna déaga. Níl cúis aitheanta ag na galair seo. De bharr go n-aithnítear iad thart ar an aois céanna le dáileadh na vaicsín, táid ann a mhaíonn nasc idir an dá rud.

Tá na maíomha seo bréagnaithe ag eolaithe, ach tá frídín an amhrais láidir.

Scaiptear scéalta truamhéalacha agus treisíonn an amhrais.

De bharr go mbíonn eolaithe cúramach, meáite ina gcuid cainte, agus de bharr  nach dtuigeann an pobal forleathan a n-uirlisí, dóchúlacht mar shampla, ní cloistear a dteachtaireachtaí.

Sampla maith den neamh litearthacht eolaíochta seo ná meancóg an easpaig a mhaígh nach bhfuil Gardasil ach '70% sábháilte'. Bíonn amhras i gcónaí orm faoi%  agus rud teibí fearacht sábháilteacht. Sa chás seo, sé an ráiteas cruinn ná go dtugann an vaicsín imdhíonadh iomlán i gcoinne seacht as deich gcinn de na cúiseanna le hailse béal na broinne.

Ar ndóigh, an chúis a spréach daoine faoi chaint an Easpaig ná gur luaigh sé collaíocht agus peaca.

Trí teagmháil collaí a scaiptear HPV. Dáiltear é ar mhná óga sna déaga le bheith cinnte nach bhfuil siad gníomhach go collaí fós.

Cúis imní do roinnt é go mbeifí ag fógairt go bhfuiltear ag súil le mná a bheith gníomhach go collaí go luath tar éis an aois a mholtar é dháileadh. Go mbeifí ag treisiú dá réir ar an mbrú orthu géilleadh dá miangas féin agus miangas na bhfear thart orthu.

Is geall le dogma ag roinnt go bhfuil collaíocht breá folláin agus, má chleachtar 'go sábháilte' é, saor ó iarmhairtí.

Níl sé sin iomlán cruinn, rud a léiríonn an ardú i líon na cásanna de ghalar a scaiptear de bharr teagmháil collaí. Is fíor go maolaíonn coiscín, úsáidte i gceart, baol galar a tholg. Ach déantar meancóga. Agus teipeann ar coiscíní freisin.

Tá gné eile atá níos deacra a thomhas go heolaíoch, mar go bhfuil iompar daonna i gceist - an rud ar a dtugtar 'risk displacement'. Má shíleann daoine go bhfuil cosaint ar phriacail amháin acu rachaidh siad sa fiontar ar bhealaí eile.

Tharraing an Pápa Beinidict raic nuair a dúirt sé nach leor scaipeadh coiscíní le dul i ngleic le SEIF san Afraic. Ach tá an taighde ag an saineolaí Edward C Green ag teacht leis an méid a dúirt sé.

Is modh dlisteanach an priacail a bhaineann le hiompar a maítear a bheith mímhorálta a  lua mar a rinne an tEaspag, ach ní cheart braith air.

Tá fís dearfach ag an Eaglais don collaíocht idir fear agus bean, le meas agus grá eatarthu, grá atá oscailte do leanaí a tabhairt ar an saol. Cinnte tá íobairtí i gceist, gá an leithlis a smachtú. Ach is fíor sin faoi mórán gach rud fiúntach.

Teachtaireacht atá ann nach bhfuil glacadh leis go forleathan san saol faoi láthair.

Measaim áfach go raibh an Pápa Pól fáidhiúil nuair a dúirt sé gurb é an toradh ar úsáid frithghiniúint (agus cuimhnigh gur laistigh den pósadh amháin a bhí á phlé aige) ná easpa measa agus leithlis.

Measaim go léiríonn an saol go raibh an ceart aige, agus go bhfuil leithéidí Tinder agus modhanna eile caidreamh fánach a scaipeadh ag cuir le mí shonas agus deacracht caidreamh buan a chruthú.

Tá teachtaireacht dearfach morálta le scaipeadh, ach is ceart é bheith in éineacht le cruinneas eolaíochta. Rachaidh sé níos doimhne, ar ndóigh, mar ní thugann eolaíocht réiteach ar cheisteanna eitice.

Tá gá áfach le hoideachas idir eolaíochta agus morálta. Rud atá deacair agus muid ár dtumadh féin i ngeilleagar na hairde, ag cruinniú croíthe ar Twitter agus ordóga ar straoisleabhair.

Agus sin mo racht fadálach dhuairc go n-uige seo. N'fheadar ar éirigh liom fiú an méid a bhí uaim a rá a chuir go soiléir.

Imbolc 2017: Deannach na Réalta

Dúshlán atá ann i gcónaí caint a thabhairt tar éis don lucht éisteachta lón maith mór a bheith ite acu, mar atá ar fáil sa Chrúiscín Lán i mBaile Bhúirne.

Léirigh Ruth McAvinia áfach go raibh sí breá ábalta an dúshlán a shárú lena caint dárbh teideal 'Is leatsa an chosmas'. 

Rinne sí trácht ar obair eolaíochta an Gníomhaireacht Spáis Eorpach, obair ina raibh sí páirteach ar feadh roinnt blianta. Ag scaipeadh eolais ar an bpobal a bhí sí, cuid riachtanach den eolaíocht. Tá baint aici fós leis an Ollscoil Idirnáisiúnta Spáis, scoil samhraidh idirdhisciplíneach a mbeidh teacht le chéile acu i mbliana i gCorcaigh. 

Tá Éire páirteach i misin eolaíochta ESA. Thug Ruth léargas ar chuid de na misean is suntasaí - ina measc an misean Rosetta a chuaigh go domhain isteach sa spás agus a chuir trealamh ar choimeád. Ba trealamh Éireannach a chuir an nasc cumarsáide ar fáil idir an máthar-árthach Rosetta agus an tuirlingtheoir Philae. 

An comhlacht a bhfuilim fostaithe leo, CAPTEC, a rinne forbairt ar an mbogearra don trealamh sin; bhí agus tá an comhlacht gníomhach freisin i promhadh agus deimhniú neamhspleách bogearraí. D'oibrigh mé féin ar na satailítí Herschel agus Planck, a rinne iniúchadh ar an spás le teileascóip ar leith. De bharr luas srianta an tsolais, is ionann iniúchadh íogair mar sin agus féachaint siar san am.  Táimid faoi láthair ag obair ar roinnt misin eile, mar atá scata comhlacht eile as Éirinn. 

Ceann suntasach a luaigh sí ná Enbio atá tar éis bealach nuálach a fhorbairt le miotail a chlúdach le dath. Tá sin riachtanach don scáth gréine a bheidh in úsáid ar an árthach Solo a bheidh ag dul an ghar don ngrian chun iniúchadh a dhéanamh air. Tá gá le scáth gréine an-éifeachtach leis na huirlisí a chosaint ó fhuinneamh na gréine.(Tá mé ag obair ar phromhadh bogearraí an árthaigh seo faoi láthair)

Táimid ar fad ag íoc as na hiarrachtaí seo. Ar ndóigh, níl ach luach ticéid pictiúrlanna de chostas ar an saoránach aonair; ach spreag Ruth muid le spéis a chuir sna torthaí eolaíochta, mar go bhfuil go leor le foghlaim astu a fhónann don saol le hais an pléisiúr intleachta atá le fáil astu. 

Deannach na réalta muid, dar léi, agus is d'ár n-oidhreacht an eolaíocht atá á chnuasach sa spás. Ba thrua bheith dall air.

Canathaobh nach dtagann Saintí isteach an doras?

Ceist mós meabhrach, a chuir a iníon ar Daithí de Mórdha. Is cuimhin liom duine éigin a rá go raibh ról ag an bhfear céanna i saol an pháiste - ag múineadh an cheacht riachtanach, nach iomlán na fírinne a insíonn a dtuismitheoirí i gcónaí.

Teach ilchultúrtha s'againne, tá cúpla scéal. Líonann San Nioclás na bróga le féiríní ar a lá fhéile, 6ú Nollaig. Bíonn bronntanais cois teallaigh, i stocaí ar leith, Lá Nollag. Is ar féile na foilsithe fágann Caspar, Balthasar is Melchior féiríní cois beithilín don líon tí.

Tá na scéalta faoi San Nioclás fréamhaithe i naomhsheanchas San Nioclás Myra a  luaitear le tarrtháil iníonacha ceannaí ó striapachas tré spré a chuir ar fáil in am an ghátair. Tá scéalta eile faoi mar cosantóir leanaí agus faoina fhéile. Ar ndóigh, tá tréithe eile i Santí na linne seo, a fuineadh as corcán na gcultúr i Meiriceá, Seán Séamus Seaca na Rúise, abair.

Mairimid i ré a deir ós ard nach bhfuil d'fhirinne ann ach fírinne inphrofa na heolaíochta nádúrtha, atá ar fáil do na céadfaí. Ós íseal áfach géilltear don teoiric chomhcheilge, don bpisreog is don ráfla.

Dúshlán ar leith atá ansin don creidmheach, a bhfuil an parabal is an fabhalscéal tábhachtach i seachadadh an fhírinne dó. A ghéilleann do fhreagra Íosa ar cheist Phíolóid fé cad is fírinne ann:

 “Is mise an tslí, an fhírinne agus an bheatha."
Eoin 14:6

Bhain Íosa úsáid éifeachtach as parabail, ag maíomh go mba ghá don té a bhfuil cluasa air éisteacht. Ar ndóigh, sé foirceadal na hEaglaise Caitlicí gur faoi tinfeadh Dé a scríobhadh na Scrioptúir. Ní hionann sin is gur lámhleabhar eolaíochta atá le léamh go litriúil atá ann. Mar a dúirt Bellarmine le Galileo, múineann scrioptúir dúinn conas dul chun na flaithis seachas conas mar a bhíonn na flaithis ag dul.

Leabharlann ina bhfuil filíocht, stair, gaois, aoir agus teagasc atá sa Bhíobla. Is ann atá fotha an naomhsheanchais; is taca don traidisiún atá ann. Ach is gá é a scagadh agus a thuiscint.

Maíonn Terry Pratchett gur Pan Narrans - ápa inste scéil - an duine dáiríre. Creidim go bhfuil a mhéir leagtha aige ar rud thar a bheith tábhachtach. Is tríd scéalta a insint a fhaigheann muid tuiscint agus smacht ar an saol. Ach is gá gan eithne na fírinne a chuir trína chéile le blaosc fileata an scéil.

Focal ana úsáideach dá réir 'canathaobh', agus tá freagra ionraic dlite do cheist páiste nó duine fásta. Tharlódh go minic gur 'N'fheadar' an freagra cuí!

Tosach feasa foghlaim, ach fotha gaoise umhlaíocht.

Teip níos fearr

Is breá liom an Dánlann Eolaíochta.

Is iontach an lón machnaimh a chuireann siad ar fáil, agus ní taise don taispeántas reatha - Teip níos fearr - teideal a thagann ó gearrscéal de chuid Beckett, Worstward Ho:

All of old. Nothing else ever. Ever tried. Ever failed. No matter. Try again. Fail again. Fail better.

Marana ar an dteip, nó ar an rud a tugtar teip air atá ann, i ngach gné. Ach, mar a deir mana amháin atá ar an mballa acu:

Níl a leithéid de rud ann agus turgnamh ar theip air. Níl ann ach turgnaimh a raibh toradh gan choinne orthu.

Léiríonn samplaí áirithe de teipeanna san taispeántas "teip" ar tháinig bua as, mar shampla an dath  sintéiseach liathchorcra a d'eascair as sraith turgnamh chun rud eile ar fad a chuir ar fáil.

Taispeántas a chuaigh i bhfeidhm go mór orm féin ná an goradán a dearadh le páirteanna saora agus éifeachtacha don domhan i mbéal forbartha - ach nach nglacadh aos leighis leis mar nár fhéach sé i gceart. Meabhrú nach leor go n-oibreodh aireagán, caithfear glacadh a bheith leis ag na húsáideoirí!

Tugadh cuireadh do Jane Ní Dhulchaointí, tionscnóir sugru bheith ina coimeádaí don taispeántas, mar go bhfuil a aireagán sise bunaithe ar an bhfíric go dteipeann ar rudaí, ach nach sin deireadh an scéil.

Agus, mar shampla - an teip é nuair a leánn fiús? Cinnte, gan fabht áit éigin, ní theipfeadh ar an ngléas cosanta sin - ach is an teip a fheidhm, d'fhonn teip níos measa a sheachaint!

Ag deireadh an lae, níl aon duine nach dteipeann air ach an duine nach ndéanann aon iarracht!

Nó mar a deir leabhar na seanfhocal:

Óir titeann an fíréan faoi seacht, ach éiríonn arís;  (Sea 24:16)

Éirí arís, sin an eochair! Éiríonn go maith leis an taispeántais seo, agus go ghíceanna na litríochta ní hamháin go bhfuil lámhscríbhinn Beckett ann, móide a leasaithe  ach tá Fedora Bhrain Ó Nualláin ann, i gcomóradh ar a leabhar An Treas Phéas, a raibh gach cuma air gur teip a bhí ann, sa dóigh is gur lig Myles air go raibh sé caillte - ach atá anois ina bhunchloch i gcanóin a shaothar!

Má bhíonn deis agaibh, buail isteach! (Tá caifé deas ann freisin!)

Cabhair imtharraingthe

Mheabhraigh na scéalta ar fad faoi Rosetta le déanaí tosca dom a raibh mé i gcónaí fiosrach - Cabhair imtharraingthe - sé sin, nuair a bhaintear feidhm as imtharraingt pláinéid chun luasghéarú a dhéanamh ar spásárthach. 

Le Leafnode ó Wikimedia Commons

Tá roinnt léitheoireachta faoin ábhar déanta agam ach fós féin ní dóigh go dtuigim go hiomlán é.  Luas i bhfráma tagartha na Gréine atá i gceist, ar ndóigh, sé sin ag glacadh leis go bhfuil an Ghrian socair. Bíonn na pláinéid ag bogadh thart ar an nGrian i bhfithis, ach freisin ag casadh thart ar a n-ais féin. Imríonn an dá rud tionchar ar an spásárthach a thagann gar dóibh, agus is féidir leo feidhm a bhaint as na fórsaí chun luasghéarú nó moilliú.
Samhail amháin atá feicthe agam ná liathróid a chaitear le traein. Má tá luas 50 km/h faoin dtraein agus 30 km/h faoi liathróid, feicfear do thiománaí na traenach go bhfuil luas 80 km/h ag an liathróid ag teacht, agus 150 km/h a bheidh an luas a fheicfidh duine atá ag seasamh socair agus an liathróid ag imeacht.
Tá castacht breise sa cheist agus beidh orm machnamh níos mó a dhéanamh air. Ach is iontach an cleas atá ann, ag sábháil breosla do na hárthaigh agus ag oscailt deiseanna nach mbeadh ann dá cheal.
Agus é ar fad ceaptha ag matamaiticeoirí i bhfad roimh a úsáid!

Pan Narrans

Tá an dara agus tríú imleabhar de "Eolaíocht an Teascdomhain" léite anois agam. Droim ar ais, mar gurbh sin an slí a fuair mé sa leabharlann iad, agus níor éirigh liom fós teacht ar imleabhar 1. Bíonn scéal faoi na draoithe agus an Cruinndomhain a chruthaigh siad mar chnámh droma ag na leabhair. Baineann na húdair eile feidhm as na scéalta sin chun an eolaíocht mar a thuigtear dóibh é a léiriú. Mar a bheadh sraith fonótaí.

An rud a thuigim anois faoin eolaíocht ná go bhfuil an eolaíocht níos casta fós ná mar a thuig mé! Gan amhras, mar innealtóir tuigim go maith go bhfuil tairbhe i samhail simplithe den fhírinne eolaíochta chun teicneolaíocht a chur i gcrích - gur féidir neamhaird a dhéanamh ar nithe áirithe gan bhaol. (Ach is mithid bheith ar an eolas go bhfuil rudaí fágtha as an áireamh!)

Pé scéal é, tá an coincheap is cuanna a léiríonn cúis an difear idir an chine daonna agus an chuid eile de ríocht na nAinmhithe sna leabahir: go bhfuil "seach-tleacht" (extelligence) againn, fios a scaiptear ó dhuine go duine agus ó ghlúin go glúin. Agus gurbh scéalta an modh ian scaiptear an t-eolas seo: gurbh "Pan Narrans", ápa inste scéalta muid.

Tá ciall leis an dearcadh sin, agus is cinnte go bhfuil scéalta, meafair agus samhail thar a bheith tábhachtach san eolaíocht agus san innealtóireacht chun dul i ngleic le rudaí atá idir chasta agus teibí. Tá sé tábhachtach freisin tuiscint gurbh amhlaidh atá. Coincheap úsáideach - scéal maith!

(Tá na scéalta sna leabhair iad féin glic agus taitneamhach sa bhreis ar an faill a chuireann siad ar fáil coincheapa a mhíniú)

An matamaiticeoir, an bitheolaí & draoi na bhfocal

Thóg mé lón fada inniu chun freastal ar chaint faoi "Eolaíocht an Teascdomhain" san Dánlann Eolaíochta. Sraith leabhair atá i gceist, scríofa ag Terry Pratchett i gcomhair leis an matamaiticeoir Ian Stewart agus an bitheolaí Jack Cohen. Caithfidh mé admháil go raibh mé ag seachaint na leabhair go dtí seo, mar shíl mé gur litríocht tánaisteach maidir leis na leabhair faoin Teascdomhan a bhí i gceist, cineál Annotated Pratchett File i bhfoirm leabhair. Mar sin, le bheith ionraice, is chun Terry Pratchett a chlos beo a chuaigh mé ann.¹
Admhaím áfach gur spreagadh suim as an nua ionam sna leabhair seo anois. Rud eile ar fad atá i gceist - is amhlaidh gur chuir an triúr aithne ar a chéile de bharr suim Jack Cohen² ach go háirithe i ficsean eolaíochta agus é a bheith ag freastal ar comhdhálacha. Bhí leabhair chun oideachas a chuir ar an bpobal faoin eolaíocht scríofa ag Ian agus Jack araon ar leithligh roimhe, agus fuair siad comhairle ó Terry maidir le conas scéal ceart a dhéanamh as leabhair eile a bhí beartaithe acu.
As sin d'fhás togra chun an Teacsdomhain a úsáid chun mistéir na heolaíochtaí ar an Domhain seo - an mealldomhain - a mhíniú. An consaeit ná go raibh lámh de thaisme ag draoithe an Teascdomhain i gcruthú cruinne s'againne, agus go mbíonn siad ag coinneáil súil uirthi. Mar sin, scríobhann Terry urscéilín faoi na heachtraí ar an domhan mar a fheictear do na draoithe iad agus cuireann an dís eile caibidil faoin bunús eolaíochta don rud atá ag tarlú leis. Cineál fonótaí fada.³
Maidir leis an gcaint féin, thug Ian Stewart cnámha an scéil dúinn faoi conas a tháinig ann do na leabhair, agus chuir an bheirt eile isteach air aon uair go mba mhian le cuir leis an méid a dúirt sé. Bhí an rud ar fad idir éirimiúil agus greannmhar, agus an-spéisiúil. Tá sé deacair a cheart a thabhairt don chaint anseo.
Ag an deireadh bhí plé ar an dá dhearcadh is féidir le duine a bheith aige ar an gcruinne - an dearcadh paróisteach gur an duine lár agus brí na cruinne, agus an dúlra ann dá úsáid; nó an dearcadh nach bhfuil ionann ach screamh ar spota smúit i réaltra leadránach ar imill na cruinne. Ní leor ceachtar dearcadh. Is fearr an dá dhearcadh a chuir le chéile agus ligeann dóibh a chéile a mhúnlú.
Bhí nath deas ag Jack Cohen a dúirt a sheanathair leis an pointe cinniúnach ina shaol: nath atá seafóideach ó thaobh na bitheolaíochta, ach lán gaois mar sin féin: "An mian leat bheith i do foiche nó i do chráinbheach?" i. an mian leat dearcadh fairsing, leathan, cuiditheach nó cúng santach a bheith agat?
Tá na leabhar anois ar mo liosta agam. Mar a tharlaíonn, chroch mé an tríú ceann liom ón leabharlann de Máirt seo chaite mar chuid den stoc leabhair atá mé chun breith liom ar mo shaoire. (Táim ag dul siar ar feadh coicís.)

---

¹Bhí sé ar an Late Late ar na mallaibh, ach ní raibh mé san tír - d'fhéach mé ar ar an ríomhaire ar ball, shíl mé go ndearna Tubridy praiseach den agallamh. Ar youtube anseo agus anseo.
²Caithfidh mé a rá gur mheabhraigh Jack Cohen draoi de chuid an Teascdomhain dom - fear mór groí agus é gléasta i veist ildaite!
³Mar a dúirt duine acu, thug Terry Pratchett ina chuid leabhair nós na bhfonótaí, a bhí tite i léig, ar ais arís.^4
4Sea, tá mise ag déanamh aithris ar an nós!

Imbolc 2012: Ag ríomhadh réalta

Diarmaid de Búrca
Íomhá le caoinchead Imbolc & an Ghrianghrafadóra

Réalteolaí óg is ea Diarmaid de Búrca. Tá sé ag dul d'iarchéim san réaltfhisic faoi láthair in Ollscoil na hÉireann Gaillimh, agus é ag baint feidhm as samhail ríomhaireachta chun tuiscint níos fearr a fháil ar conas a ghineann cineál áirithe réalta - pulsáir - solas agus radaíochtaí eile. Is iomaí teoiric atá ann, ach tá tomhais agus réaltléamha ann freisin. Mar sin, is féidir samhail a dhéanamh san ríomhaire bunaithe ar theoiric áitithe. Ginfidh an samhail patrúin fuinneamh. Is féidir an patrúin sin a chuir i gcomparáid leis an méid a tomhaiseadh  agus ansin barúil a thabhairt faoi chruinneas na teoirice. Ach, gan amhras, tá an iliomad athróg agus paraiméadar le cur san áireamh mar sin is gá an ríomhchlár a chuir in oiriúint agus a chur ag ríomhadh, arís agus arís eile agus ansin breithiúnas a thabhairt ar na torthaí agus cé chomh cruinn nó dóchúil is atá siad. Thug Diarmaid léargas breá, feiliúnach do mo leithéidí de thútach san earnáil ar na pulsáir iad féin, agus ar a chuid oibre leis an ríomh-córas POREC. Bhíos ag caint leis ina dhiaidh agus d'fhiafraigh mé de an i FORTRAN atá POREC scríofa. Bhí mise ag magadh, nath Dijkstra i mo chuimhne:

Sna sean laethanta breátha, d'athdhéan fisiceoirí turgnaimh a chéile, le bheith cinnte. Na laethanta seo cloíonn siad le FORTRAN chun a gcuid ríomhchláir a roinnt le chéile, fabhtanna agus uile.

Chuir sé ionadh orm go bhfuil POREC scríofa i FORTRAN! Shíl mé uirlisí i bhfad níos fearr a bheith ar fáil do shaothar mar é anois. Ach bhí an caint thar a bheith spéisiúil agus is deas a chlos go bhfuil bun-taighde mar seo ar bun fós in Éireann.

Blúirín: arsanaic agus beatha nua

Radharc ar Mono Lake, áit ar aimsíodh an frídín.
Ón gnáth fhoinse. Le Mila Zinkova

Alt chuimsitheach faoin frídín nua aimsithe ar féidir leis arsanaic a úsáid in áit fosfar chun slabhraí DNA a thógáil.

Beatha atá ann, Jim, ach ní mar a bhfuil taithí againn air...

Is maith liom an smaoineamh go mbeadh cabhair anseo do nithe atá de dhíth orainn ach bac orainn de bharr easpa fosfar.

Erst kommt das Fressen, dann kommt die Moral

Agus é an plé leis an socheolaíocht ina chlár agus a alt i nGaelscéal an tseachtain seo, bhí Conn ag caint leis an Dr Iarfhlaith Watson faoin rud a chuir siad síos ar mar iar-ábharachas. Táim in amhras faoin gcur síos; séard a bhí i gceist acu ná an chaoi go mbíonn daoine sásta smaoineamh níos doimhne ar cad a cheannaíonn siad ach leibhéal áirithe maoine a bheith acu, agus iad ar a gcompord. Sílim nach bhfuil anseo ach spléachadh eile ar céimlathas Maslow: go dtagann athrú ar riachtanais an duine de réir mar a shásaítear na bunriachtanais. Níl baint aige dar liom le saint nó a mhalairt - ní duáilce ná suáilce atá i gceist, ach mianta eile atá á shásamh. D'fheadfadh duine bheith ina hábharaí cruthanta, agus an iompar a bhí á phlé acu a léiriú, i. bheith sásta praghas níos airde a íoc ar earra a bhí níos fearr de réir slat tomhais fearacht a laghad dochar don timpeallacht a rinneadh á tháirgeadh.

Ní ionann saint agus ábharachas, pé scéal é.

(Thóg mé teideal an mhír seo ó Bhrecht - ar dtús an chothú, ansin an moráltacht. Ní aontaím baileach leis sin ach oiread, cé gur dóigh liom go bhfuil sé fíor go bhfuil gad a chaithfear a scor chun a bheith in ann machnamh ar an cheart - agus ní moráltacht go machnamh)

Nod libh go bhfuil podchraoltaí de chláir Conn - Ar Strae sa tSaotharlann ar fáil anseo. Is fiú éisteacht leo!

Blúirín: Podchraoltaí ar Strae sa tSaotharlann ar fáil anois!

Anseo: nó lean an nasc ón leathanach.

Bíonn alt ag Conn i nGaelscéal ag dul leis an gclár chomh maith.

Maois, an muir agus na hEolaithe

Trasnú an Mhuir Rua le Mashtots, 1266. Ón gnáth foinse.

Shín Maois a lámh os cionn na farraige agus thiomáin an Tiarna an fharraige ar ais le gaoth láidir anoir a shéid ar feadh na hoíche, agus rinneadh talamh tirim den fharraige. Dheighil na huiscí óna chéile, agus chuaigh clann Iosrael isteach i lár na farraige ar thalamh tirim agus na huiscí ina mballaí ar dheis agus ar chlé acu. Chuaigh na hÉigiptigh sa tóir orthu agus isteach leo i lár na farraige ina ndiaidh, le capaill agus carbaid agus marcshlua Fhorainn go léir. Le ham faire na maidine, d’fhéach an Tiarna anuas ar shluaite na hÉigipteach ón gcolún tine agus néil agus rinne sé cíor thuathail de shluaite na nÉigipteach. Chuir sé rothaí na gcarbad i ngreim i dtreo gur dheacair dóibh dul chun cinn. Liúigh na hÉigiptigh: “Teithimís ó láthair na nIosraelach mar go bhfuil an Tiarna ag troid ar a son in aghaidh na nÉigipteach.”Ansin dúirt an Tiarna le Maois: “Sín do lámh amach os cionn na farraige i dtreo go bhfillfidh na huiscí ar ais anuas ar na hÉigiptigh ar a gcarbaid agus ar a marcshlua.”Shín Maois a lámh amach os cionn na farraige dá bhrí sin agus le breacadh an lae d’fhill an fharraige ar a cúrsa gnáth. Chuaigh na hÉigiptigh ceann ar aghaidh isteach inti ina raon teite agus chloígh an Tiarna na hÉigiptigh i mbroinn na bóchna. Ag filleadh di threascair an tuile carbaid agus marcshlua agus sluaite uile Fhorainn a lean na hIosraelaigh isteach san fharraige; níor tháinig fear inste scéil slán. Ach shiúil clann Iosrael ar thalamh tirim tríd an bhfarraige agus na huiscí ina mballaí ar dheis agus ar chlé acu.
(Eax 14:21-29)

Tá scéal i go leor de na meáin inniu go bhfuil eolaithe tar éis an eachtra seo a "mhíniú". Scéal measartha rialta atá ann go bhfuil seo nó siúd ón mBíobla "mínithe" - an eachtra seo ach go háirithe, agus níl mé cinnte cén tátal atá á bhaint as. Ná, go deimhin, cén difear a níonn sé, bealach amháin nó bealach eile. Fiú más fórsaí an nádúir a bhí i gceist - nach tráthúil gur in am an ghátar d'Iosrael a shéid an ghaoth?

Ar strae sa tSaotharlann: suíomh ann anois

http://www.rte.ie/rnag/arstraesatsaotharlann.html

B'fhearr liom rud éigin níos cuimsithí, ach is dócha go bhfuil Conn agus Risteard go hiomlán gafa leis an gclár.

Tá suíomh RTÉ rud beag procrustach, sílim. Agus ní dócha gurbh iad cláir RnaG an cloch is mó ar phaidrín lucht IT RTÉ.

Agus níl ar fáil ach na diabhail *.smil sin, seachas podchraoladh ceart ar féidir íoslódáil agus cur i do phóca - réimse ina raibh Conn ar na ceannródaithe. Is trua sin.

De bharr athruithe foirne in RTÉ Raidió na Gaeltachta, beidh ciorrú suntasach ar líon na bpodchraoltaí a bheidh ar fáil. Tá súil againn gur athrú sealadach atá anseo, ach go dtí go bhfógrófar a mhalairt, is é Adhmaidin an t-aon chlár a mbeidh podchraoladh ar fáil dhó. Ár leithscéal leis an lucht éisteachta mar gheall air seo.

De réir mar a thuigim, luíonn an tua níos troime ar RnaG ná ar chodanna eile de RTÉ.

Socair sa tSaotharlann

Chuala mé an chéad clár de "Ar Strae sa tSaotharlann", clár nua eolaíochta Raidió na Gaeltachta, de Satharn.

Conn Ó Muíneacháin atá ina bhun, agus bhí alt ag dul leis ar Gaelscéal na seachtaine seo (ach níl leagan den alt gur féidir liom nasc a chuir leis ann). Níl an suíomh idirlín an chláir réidh fós ach oiread, ar an drochuair.

 Ag tógáil ar an méid a rinne sé i Eureka atá sé lena leathbhádóir nua Risteárd Ó Choisdealbha. De réir alt eile i nGaelscéal (agus pictiúr den dís gona gcótaí bána saotharlainne á mhaisiú)  beidh Risteárd ag feidhmiú mar an duine gan taithí agus lán d'iontas - sórt Watson le hais gíc Holmseach Chonn. Bhí cuid de sin le clos agus iad ag dul don turgnamh maidir le teannas dromchla uisce. (Sin ceann a dhéanadh píosa deas físe do youtube - súil agam go mbeidh a leithéid i gceist nuair a bhíonn an suíomh beo).

Bhí míreanna spéisiúil eile acu: faoin nasc hidrigine, atá riachtanach dúinn - murach iad is gal a bheadh san uisce ag 150 céim faoin reophointe! (Rud a d'fhoghlaimíos ón gclár!); faoi fíoruisce atá á chuir i mbuidéil in-bhithmhillte, agus scéalta uisciúla nach iad.

Clár spéisiúil, agus súil agam go mbeidh podchraoladh ar fáil, agus suíomh chuimsitheach mar a bhí ag an Fiontar eile sin de chuid Conn - An Líonra Sóisialta.  

Ana smaoineamh is ea na cláir tras-ardáin seo.

Creideamh, Eolaíocht agus Fianaise

Bhíos ag caitheamh spléachadh ar na tráchtanna ar an bpíosa seo le John Waters nuair a tháinig mé ar an maíomh gurbh é a dhéanann creidmheach agus é tinn ná "guí agus dóchas a bheith aige" seachas dul i muinín na lianna mar a dhéanann aindiachaí stuama.

Caithfidh mé a rá go gcuireann an dearcadh seo - ó dhaoine a mhaíonn  go hiondúil go bhfuil siad saor ó réamhchlaonta agus go bhfuil an slí a dhearcann siad ar an saol bunaithe ar fhianaise - mearbhall orm.

An é nach bhfuil fhios acu gurbh iad na hOrd Rialta a bhunaigh na céad ospidéal san Eoraip? Agus gurbh forais eaglasta ab ea na hOllscoileanna?

Is as ithir na Críostaíochta a d'fhás eolaíocht an Iarthar - as ithir torthúil creideamh na nGiúdach agus na Críostaithe a chreideann i nDia réasúnta; leanann as sin go bhfuil an Chruinne faoi réir ag dlíthe an réasún, agus mar sin gur féidir an réasún a chuir i bhfeidhm air.

Luaitear Galileo mar fhianaise go bhfuil an Eaglais "frith-eolaíoch".

Ach tugaim dúshlán aon aindiachaí beirt eolaí eile a ainmniú a rinne an Eaglais "géarleanúint" orthu!

Agus cad mar gheall air Lemaitre, nó Mendel? Is iomaí eolaí i measc an chléir, agus is iomaí eolaí atá creidmheach fós.