17 April 2015

Leas an phobail nó fiosracht an phobail

Le déanaí bhí roinnt cásanna d'fhoréigean agus marú mná ag fir ós comhair na cúirteanna. Cuir an tráchtaireacht ar chás amháin ach go háirithe samhnas orm, trácht ar chleachtais foréigneacha collaíochta agus teacht i dtír ar dhuine leochaileach. Rinne mé tréan iarracht na sonraí a sheachaint, mar mhothaigh mé smálaithe acu.

Tuigim gur den riachtanas é go mbeadh cásanna cúirte oscailte don bpobal; nach féidir riar na córa a chinntiú gan sin. Agus tuigim gurbh iad na mórmheáin súile an phobail. Ach is gnólachtaí iad freisin, agus díolann collaíocht.

San eagrán is déanaí den iris Comhar tá athchló déanta acu ar aiste a scríobh Paul Drury, a fuair bás ar na mallaibh (suaimhneas síoraí aige). San aiste sin, a foilsíodh i dtosach i Scéal Scéil déanann sé cás láidir ar son na nuachtán tablóideacha agus a ról i gcaomhnú an daonlathais. Cinnte, tá an díolaíocht a thugann scaipeadh forleathan dóibh bunaithe ar chíocha agus mása - ach déanann siad sciúrsáil ar fhimíneacht an chinsil freisin, dar leis, agus cuid mhór den fhírinne aige. Cén dochar mar sin pit Mhadonna a úsáid chun an díolaíocht a ardú?

Tar éis an tsaoil ná dúirt eagarthóir éigin "Nuacht is ea an rud nach mian le duine éigin feiceáil i gcló. Fógraíocht gach rud eile".

Tá ról ag nuachtáin, fiú na cinn tablóideacha, san daonlathas.

Ach go minic gabhann siad thar fóir agus in áit "fírinne a labhairt le cumhacht" scriosann siad saol iomlán duine aonair. Is seacht measa an scéil i re seo an idirlíon. Ar bhealaí ba í Monica Lewinsky - a bhfuil aithne againn ar fad uirthi mar an bhean úd - céad íospartach an chineál seo mí-úsáid cumhachta. Í ina hairm ag dream amháin pholaitiúil chun dream eile a ionsaí. A saol scriosta ag conairt iriseoirí thar oíche. Thug sí píosa fíor mhaith cainte ag TED le déanaí ag cíoradh na ceiste.
(Dála an scéal, bhain mé feidhm as Google leis an nasc sin a aimsiú. Ach a raibh a hainm scríofa agam mhol Google "todóg" nó "gúna gorm" mar iomlánú. Smeartha arís atáim).

Ní ceist iomlán nua atá ann, ar ndóigh - chíor Heinrich Böll an cheist ina úrscéal Oineach chaillte Katarina Blum - scéal faoi bhean a shleamhnaigh isteach i gcás coiriúil agus a dhéanann na meáin tablóideacha grinniú ar a saol, ag foilsiú tuairiscí áibhéalacha le iarmhairtí thubaisteacha do gach duine bainte leis an scéal (An iriseoir ina measc - lámhachann sí é)

Is gá mar sin d'iriseoirí a bheith freagrach, gan príobháideacht an duine aonair a shárú san fiach ar díolacháin. Fiú má tá an duine sin i súile an phobail.

Ní hionann i dtólamh leas an phobail agus a fhiosracht.

Ach ní cinsireacht (ná féin cinsireacht) an réiteach - tá ról ann don fhírinne a nochtar. Maidir liom féin, áfach, leanfaidh mé orm ag roghnú an méid a léim, go cúramach!

10 April 2015

Í Siúd

 Duine eile a luaigh Réaltán san plé úd ná Siobhán Ní Shúilleabháin. Bhí cloiste agam fúithi, go deimhin tá cóip dá húrscéal faoi Baile Ghib Aistriú ar mo leabhragán agam, agus léigh mé Í Siúd thiar i 2009.
Spreag an comhrá mo spéis arís agus chuaigh mé ar thóir a saothar san leabharlann. Léigh mé Í Siúd arís - gearrscéalta chumhachtacha, go leor acu faoi chaidreamh mná lena bhfear agus an timpeallacht. Tá go leor de na scéalta lonnaithe sna 1960í agus 1970í agus an t-athrú saoil a bhí ag tosú an uair sin le feiceáil iontu. Mná láidre, uaireanta i coinbhleacht leis an saol thart orthu, uaireanta eile i dtreis. 
Marach an Phóg san lonnaithe san ré céanna, scéal grá idir ealaíontóir agus dochtúir. I n-aghaidh a dtola shílfeá a théann Cupid i bhfeidhm orthu agus is iomaí cor is casadh san scéal sula mbaineann siad amach deá-chríoch.
Scéal chumhachtach atá ann, agus tugann sí smaointe na beirte dúinn chomh maith le tuairisciú ar na heachtraí thart orthu. Tá pearsa an dochtúra mná fíor láidir agus an streachailt inmheánach a ghabhann sí tríd cionn is nach mian léi géilleadh don gcaidreamh, a bhláthaíonn gan coinne i bPáras; bíonn roinnt tubaistí fán mbealach aici sula bhfeiceann sí a leas. Mhothaigh mé ana bhá leis an dís acu, agus tuiscint dá meoin.

Mholfainn ceachtar leabhar, gan cheist.

Í Siúd
Siobhán Ní Shúilleabháin
Cló Iar-Chonnachta 1999
ISBN 1 902420 03 9

Marach an Phóg san
Siobhán Ní Shúilleabháin
Coscéim 2002
 

Cac i mála

Ní maith liom madraí. Agus is dóigh liom go bhfuil sé cruálach pé scéal é iad a choinneáil i  gceantair uirbeacha, áit a mbíonn iallach éill. Gan trácht ar a gcac a bheith ar fud na gcosán coisithe. Is bóthar mór chun aclaíocht a thabhairt do ghadhair an bóthar a shiúlann maidin is tráthnóna le dul ar obair. Bíonn cac flúirseach ann. Scaití ar ndóigh cuireann na húinéirí i malaí beaga plaisteach an chac, rud atá le moladh, más rud é go ndéantar fail réidh leis an gcac i gceart.
Ach le deireanas tá sé tugtha faoi deara agam go bhfuil scata de na malaí seo scaipthe ar imeall an chosáin, áit a mbíodh na "Tretminen" caca roimhe. (Tretmine - mianach a phléascann ach a seastar air. Agus leasainm na nGearmánach ar chac madra ar an gcosán. Intuigthe cén fáth).
Níos measa fós, ar an siúlóid conair na hAille thart ar cheann Bhré tá malaí mar seo feicthe agam crochta go cúramach ar chlaí! Níl ciall ná réasún leis seo - ní féidir leis an nádúr fáil réidh le plaisteach agus leis an gcac ann dá réir.

Ní cacamas go dtí é. Agus sin mo racht go n-uige seo.

06 April 2015

An Fhondúireacht

Is cuimhin liom saothar Asimov a léamh agus mé sna déaga. Mar a tharla, le cúpla bliain anuas bhuail taom Asimovachais mé agus rinne mé (ath)léamh ar pé chuid dá shaothar a raibh teacht agam air tríd an leabharlann. Ina measc an dá mór-sraith, a thug sé le chéile ag deireadh - An Fondúireacht agus na Róbáit.

Tá Gaeilge curtha anois ag Panu Petteri Höglund ar an gcéad úrscéal den sraith faoin Fondúireacht. Stair ficsean eolaíochta thar cúpla céad bliain den Fondúireacht - foras léannta atá ceaptha ag an Saoi Hari Seldon, a bhfuil tairngreacht ar bhonn matamaitice déanta aige ar theip Impireachta de bharr faillí san eolaíocht. Foras eolaíochta leis an t-eolas a chaomhnú atá san Fondúireacht ar an gcéad amharc - cineál Áirc Naoi. Ciclipéid a gcúram is cosúil. Diaidh ar ndiaidh áfach nochtar gurbh é seo síol impireachta nua, nó an ea? Cumhacht áitiúil iad cinnte ar imeall an Réaltra. Cumhachta a chuireann cúpla craiceann di de réir mar a oireann. 

Dhá rud a rith liom agus mé á léamh agus atá bunoscionn le tuiscintí na linne seo - creideamh saonta i maitheas an chumhacht eitneach, agus flúirse todóga á chaitheamh. Sin agus gan mná a bheith luaite in aon chor geall leis! Rudaí a bhaineann le ré scríofa an leabhair, is dócha.

Pé scéal é, bhí sé d'ádh ag Panu go raibh dhá aistriúcháin - i bhFionlainnis agus i Sualainnis léite aige sular thug sé faoin tiontú. Múnla an tiontú Sualainnise le Sam J Lundwall a lean sé anseo, is é sin, béim a chuir ar insint nádúrtha san sprioc theanga gan cloí ró mhór le foclaíocht an bunleagain.

Feictear dom gur éirigh go maith leis cé go raibh corr nath anseo is ansiúd a mheas mé a bheith rud beag seanchaite agus iad romham don ceathrú nó cúigiú uair. Léigh mé an leabhar ar thuras aer chun na Gearmáine agus chuir mé an aistear díom gan stró, an bóthar giorraithe go breá ag leagan (Ultach1) Phanu de hAsimov!

Is breá liom an chuí atá iothlainn na Gaeilge á leathnú aige.

An Fhondúireacht
Isaac Asimov a scríobh, Panu Petteri Höglund a d’aistrigh go Gaeilge
Maisiúcháin le Mathew Staunton. 
Evertype.
ISBN 978-1-78201-080-7
An Fhondúireacht


1 Aguisín: Bhí comhrá ar Twitter agam le Panu ó shin. Mheabhraigh sé dom gur chloí sé leis an gCaighdeán sa leabhar, rud is nós dó anois. Is fíor dó faoi sin, ach de bharr na cora cainte agus araile is i nGaeilge Uladh a chuala mo chluas inmheánach an scéal. Tharlódh áfach, ós rud é go raibh ríomhaithne agam ar Phanu ina thréimhse Conallach go bhfuil dul amú orm!

Úna Ní MhaoilEoin

Ag eascairt as an bplé faoi Phóstaer Leabhra Feabhra tharraing Réaltán m'aird ar scríbhneoir nach raibh cloiste agam fúithi cheana; Úna Ní MhaoilEóin. Go deimhin, chuaigh sí céim níos faide agus bhronn leabhar léi orm - a céad saothar, Le grá ó Úna, (1958) leabhar a foilsíodh bunaithe ar litreacha a scríobh sí abhaile agus í ar thuras san Iodáil - in ainm is a bheith ag foghlaim faoi photaireacht ach dáiríre ag tabhairt tír agus daoine faoi deara. Ealaíontóir le peann agus focail, agus í géar súileach agus scaití géar-theangach! Stíl éadrom cuideachtúil mar  a bheifeá ag súil leis i litreacha abhaile nach raibh aon chuimhneamh air iad a fhoilsiú i dtosach. Cód-mheascadh glic - Béarla agus Iodáilis tríd a cuid Gaeilge. Bon mot agus nathanna daoine eile úsáidte le teachtaireacht a thabhairt i mbeagán focail. Scéal éadrom thaitneamhach a thug goile dom dul sa tóir ar bhreis agus chuir mé fios - tríd BorrowBooks (tairseach na n-iasachtaí idir leabharlainne) ar an dá shaothar eile léi - An maith leat Spaigití? (1965) agus Turas go Túinis (1969).
Turas eile chun na hIodáile is ábhar do "An Maith leat Spaigití?"; comhluadar aici air ó bhaill eile den dteaghlach. Pléann "Turas go Túinis" le turas aonair tríd an Fhrainc, an Spáinn an Iodáil chomh fada le Túinis, ag taisteal sách saor ar thraenacha agus báid. Ainneoin gur scríobhadh na saothar seo le leathshúil, glacaim leis, ar an bhfoilsiú, tá an stíl bhríomhar céanna iontu, iad lán de léargas a duine óg aerach ag taisteal, thuas seal, thíos seal, mion-eachtraí barrúla. Léargas - monuar - ar nósanna na bhfear agus bean aonair ina measc, ach bean óg a bhí maith in ann aire a thabhairt dí féin agus í saor don gcuid is mó ó sceon.

Cuireann a cuid líníochtaí pinn go mór leis na leabhair.

Rud eile a thug mé suntas dó ná go raibh sleachta as léirmheasanna as Béarla ar na blurbaí san dá leabhar níos déanaí. Sin rud nach bhfuil feicthe le fada agam. B'iad Sáirséal agus Dill a foilsitheoirí, agus is lena ré órga siúd a bhaineann na leabhair. (Is léir ón liosta atá ag an Leabharlann Náisiúnta go raibh sí ina maisitheoir thábhachtach de cuid Sáirséal agus Dill freisin).

Táim fíor sásta go ndeachaigh mé sa tóir ar a saothar. Táim fíor bhuíoch do Réaltán as í a chuir ar mo shúile dom. Níl aon iontráil dá cuid féin aici (fós) in ainm.ie ach tá sí luaite san alt faoina hathair Séamas Ó Maoileoin.

05 April 2015

Fostúch

Cúig bliana déag. Cúpla oíche oibre curtha isteach cheana san siopa. Taithí ar an drong ar bogmheisce agus a gcuid diabhlaíochta. Ag foghlaim go mall cad a bhí i gceist le "20 gorm"- Players, Silk Cut, nó... Arsa an bas "beidh mé ar ais ar ball" Ceathair ar maidin a d'fhill sé. Fostúch anois cinnte!

Bratach na gCnámh

B'é Éalú as Páras a roghnaigh mé mar leabhar le bronnadh ar m'iníon do Leabhra Feabhra i mbliana. An céad leabhar de sraith Bratach na gCnámh le hAlain Surget. Thaitin an leabhar thar barr le'm iníon - go deimhin léigh sí codanna de as a stuaim féin cé go mbíonn an ghnáth drogall uirthi leabhar a léamh nach don obair bhaile é.
"Spannend" atá an scéal, dar léi: spreagúil, lán teannais - (scaití is fearr a fheileann focal Gearmánach!)
Sé leabhar atá foilsithe as Gaeilge go dtí seo - chuir mé fios ar an gcúig leabhar eile ó Leabhar Breac agus tá muid ag treabhadh tríothu ó shin. 
Beirt dílleachta iad Louise Bheag agus Benjamin atá fágtha san dílleachtlann i bPáras nuair a éagann a máthair. Táthar ag iarraidh ábhar saighdiúra a dhéanamh as Benjamin, agus bean fuála as Louise Bheag - ach sin rudaí nach luíonn le meon ceachtar acu! Tá Louise Bheag fiáin agus trodach; tá Benjamin ciúin agus staidéarach.
Tá fhios acu go bhfuil a n-athair amuigh áit éigin; mairnéalach dar leo. Beartaíonn siad ar teitheadh i dtreo dul faoi na gréine. Éiríonn leo, agus baineann siad an cósta amach. Ach ansin titeann siad i lámha drong foghlaithe mara, agus foghlaimíonn siad gur foghlaí mór le rá athair s'acu - an Captaen Roc.
Is iomaí corr agus craiceann a chuireann a scéal eachtrúil de uaidh sin amach. Tá na caibidil gairid agus go deimhin lán teannais - an feiliúnach chun gasúir atá ag tosú amach a léamh a spreagadh, nó go deimhin mar a chleachtann muid, scéal roimh am luí.
Cuireann léaráidí Annette Marnat go mór leis an scéal; leathanaigh agus clúdach maisithe go breá agus beocht bhreise curtha sna carachtar - pearóid glórach glic Dún do Ghob! san áireamh.
Tá focail nua foghlamtha agam ó thiontú ealaíonta Darach Ó Scolaí agus táim ag súil go mór go mbeidh gála eile ann - feicim go bhfuil ar a laghad deich leabhair foilsithe as Fraincis!

Molaim an sraith, dar craiceann an diabhal ....

 

17 February 2015

Troscadh, tréanas agus tost ...

Inniu Máirt na hInide. Beidh an chrannóg seo folamh go dtí Domhnach Cásca nó mar sin, mar is nós liom.

Camchuairt Músgraíoch

Mar a dúirt mé thug cuid againn aghaidh ar Bhaile Bhúirne agus an Muileann don deireadh seachtaine ainneoin go raibh Imbolc ar sos. Peata lae a bhí ann ar an Satharn agus ainneoin leanna an Mhuileann (grúdlann dá gcuid féin acu anois) chuaigh muid amach breá luath ag siúl. Tá coill spéisiúil ar bhruach an tSuláin crainn faoi bhrat trom caonaigh. Tá cosán tríd an gcoill go dtí Reilig Gobnatan, áit a bhfuil Seán Ó Riada agus Seán Ó Ríordáin araon curtha.
Tá iarsmaí a bhaineann le Gobnait ann freisin, a huaigh mar shampla agus dealbh bhreá nua a tógadh sna 1950í. Maidin Domhnaigh bhuail muid le Peadar Ó Riada ann (tar éis dúinn Aifreann a éisteacht i gCúl Aodha leis an cór) agus thug sé lear mór seanchais dúinn - fillfidh mé ar ábhar ach a mbeidh tost an Charghais curtha díom agam!


Lean muid orainn síos go dtí an bpríomhbhóthair agus bhí cupán tae againn san Crúiscín Lán; ansin shiúl muid taobh eile an ghleanna, suas bóthar na gCeapacha gur tháinig muid trasna air Slí Ghaeltacht Mhuscraí, cuid de shiúlóid níos faide a rianaínn an slí a thóg Donal Ó Súilleabháin ag teitheadh ó Bheara go Breifne.
Tá an chaoi ar an gcosán cé go raibh sé garbh agus fliuch in áiteanna.


Bhí greim le n-ithe againn sa Mhuileann (molaim an Seabhdar) agus thugamar sciurd ar Ghuagán Barra. Bhí an loch ina léinseach, ag feidhmiú mar scáthán den gcéad ghrád; arís tá go leor le reic faoin áit agus beidh orm filleadh air anseo chun tuairisc a dhiongbhála a thabhairt!

Tríd is tríd táim fíor sásta gur chuaigh mé ó dheas - bhí aird deireadh secahtaine agam, agus lón machnaimh.

Ceolchoirm Imbolc


Cé gur cuireadh Imbolc ar ceal ar feadh bliana i mbliana, bhí ceolchoirm eagraithe don oíche roimh ré. Bhí fonn orm féin agus roinnt eile buaileadh ó dheas pé scéal é agus sult a bhaint as an deireadh seachtaine fiú mura mbeadh an lón iomlán machnaimh a chuireann Imbolc ar fáil ar fáil dúinn!

Micheál Ó Súilleabháin agus Iarla Ó Lionáird na hoirfidigh a bhí i gceist. Micheál ag seinm an phianó mór atá san Ionad Cultúrtha (i gcuimhne ar Seán Ó Riada). A ghuth sainiúil uirlis Iarla, agus rinne sé canadh agus reacaireacht.

Clár lán ealaíne a bhí cóirithe acu, ag tarraingt as chnuasach Ghoodman, ar aimsíodh focail na n-amhráin i Londain le déanaí; as filíocht an Ríordánaigh agus Séamus Heaney, ceol Ó Cearbhalláin.

Bhí an chlár thar a bheith feiliúnach don áit a rinne Ó Riada a áit dhúchais de, agus inar tógadh Ó Ríordáin. Ag filleadh abhaile a bhí Iarla Ó Lionaird gan amhras agus a mhuintir san lucht féachana - lucht féachana a bhí flúirseach, gach suíochán san Ionad lán agus suíochán bhreise do scór eile ar an ardán timpeall ar na ceoltóirí.

Taibhe ar leith a bhí ann, fite as dúchas a bheadh dearmadta cuid mhór murach Goodman agus Ó Riada; Goodman a chnuasaigh ceol ar leith i gCiarraí agus Corcaigh, Ó Riada a chuir fotha faoi athbheochan an cheoil dúchais.

Ba phribhléid a bheith in áit agus ionad a chaomhnaigh na tréithe sin thar na blianta, áit ina mothaíonn duine cuisle an dúchais fós ag preabadh.

Ard oíche!

12 February 2015

Gafa ag Wordumz ...

Ní duine mé a imríonn cluichí ríomhaireachta go hiondúil, go hairithe cluichí inár gá gníomhú go gasta. Ceart go leor, sna 1990í bhí mé gafa le leagan de Thetris ar obair; bhíos den tuairim an uair úd, agus tá fós, gur chomhcheilg Sóivéadach a bhí ann chun táirgiúlacht an Iarthair a scrios.
Nuair a chuala mé (ó Nós) go raibh Wordumz ar fáil as Gaeilge, agus lámh ag Kevin Scannell ann ghéill mé don gcathú agus cheannaigh é ar €1.29 do'm fón.
Fearacht Tetris, an aidhm atá leis ná gan ligean do na bloic an scáileán a líonadh suas.Murab ionann agus Tetris, ní tríd líne a líonadh a ghlantar bloic, ach tríd focail a chumadh. Dá fhaide an focail is ea is luachmhaire. 
Tá sé agam anois le thart ar seachtain agus tá mé chomh gafa leis go mbíonn mo bhean ag gáirí fúm ag imirt ar mo fón - bíonn sí féin á dhéanamh le fada ach bhí mise seachantach!
Tá mé ag feabhsú le cleachtadh agus anois is arís faighim focal ar fiú 100 pointe é. 
Tá's agam go bhfuil spás do feabhas i bhfad níos mó cé nach dóigh liom gur mise an duine chuige - níl an luais i'm ordóg!
Aclaíocht intinne sách taitneamhach atá ann mar sin d' fhocalbhách.

Mholfainn é do dhuine ar bith ar maith leo focail agus cleasa!
In am agam babhta eile a imirt!

08 February 2015

Bréag. Bréag?

Ní raibh mise san tír nuair a tháinig Bréag chun cinn (agus gach seans nach mbeadh iomrá cloiste agam orthu dá mbeadh).
Ach bhí mé an tógtha leis an méid a chuala mé nuair a rinne IMRAM oíche ómóis do Bhob Marley.
Ó shin i leith bhí mé ag éisteacht leis an gceol ar soundcloud:
Bhí fonn orm a ndua a chúiteamh leis na ceoltóirí agus chuir mé ceist ar Twitter cá háit a bhfaigheann a ceol le ceannach. Dúradh liom go raibh CD dá cuid ar Google Play faoin teideal "Can Jah"
Cheannaigh mé an CD dá réir - ach tá cúpla mion-fhabht air - rianta neamh iomláine. Chuaigh mé i dteagmháil leis na ceoltóirí - fuair mé seoladh rphoist do Chaoimhín Mac Giolla Catháin tríd an leathanach Facebook s'aige. Fuair mé amach nach raibh aon chearta ná smacht acu ar an CD ar "Gan Jah" atá air ó cheart. 
Cé go bhfuil an méid dá ceol atá air go maith, ní féidir liom moladh é a cheannach de bharr na fabhtanna agus de bhrí nach bhfaigheann na ceoltóirí tairbhe ar bith as - mór an trua nach bhfuil sé soiléir ar Google Play cé na foilsitheoirí.
(Anois agus mé ar an eolas i cuimhin liom go ndúirt siad sa chlár ar TG4 nuair a bhí an banna  scór bliain go raibh droch conradh sínithe acu uair amháin)

Is deacair i ré an idirlín bheith cinnte go bhfuil sochar á dhéanamh ag ceannach!


Cás leathair.

Cás leathair. Ceannlitreacha mo shin sheanathair air. Folamh anois. Ann a bhí an méid de mhaoin an tsaoil a thug aintín m'athair isteach sa chlochar léi. Fós aici, fad saoil duine ina dhiaidh. Í anois éagtha. Nasc le ré dearmadta. Is mó cor sa tsaoil ó líonadh agus folmhaíodh an cás. Finné?