03 December 2016

Na Díshealbhaigh

Tógadh mise trasna an bhóthair ó Leabharlann, agus ba chraosléitheoir riamh mé. Léigh mé cuid mhaith ficsean eolaíochta, agus tá meathchuimhne agam ar an úrscéal The Dispossed le hUrsula le Guin a léamh i bhfad siar.

Tá mo chuid spéise inti athmhúscailte le déanaí, agus ar ámharaí an tsaoil tá leabharlann trasna an bhóthair ón oifig s'agam.

Chuir mé fios arís ar an leabhar, mar sin.

Tá an scéal suite roinnt céadta bliain sa todhchaí, ar chruinne i bhfad i gcéin, ach go bhfuil daoine daonna ann. (Tá cúl scéal chun sin a mhíniú).

Tá pláinéad agus a ghealach i gceist. Tá cónaí ar an ngealach le roinnt glúin. Pobal ainfhlaitheach, ar díbríodh a sinsir ón bpláinéad. Ina measc a saolaítear laoch an scéil, Shevek. Fear a bhfuil bua neamhghnách fisice, agus é ar thairseach fionnachtain a chuirfidh ar chumas daoine teachtaireachtaí a sheoladh ar an bpointe tríd an ollchruinne iomlán.

Ag tús an úrscéil tá sé ag dul go dtí an pláinéad, áit a bhfuil creachlathas i réim, agus atá scoilte freisin mar a bhí an domhain seo le linn an chogadh fuar. Áit freisin a bhfuil mná go hiomlán scoite amach ón saol acadúil agus gnó, sna haicmí a bhfuil maoin acu cibé. Ar an ngealach tá cothromaíocht iomlán idir fir is mná, cé go bhfuil macasamhail an phósadh ann ach gan de cheangal ach toil na beirte.

Gearann an insint idir an méid a thiteann amach ar an bpláinéad, agus amharc siar ar a óige agus a shaol ar an ngealach.

Ar an dóigh seo cíorann Ursula le Guin mórán ceisteanna, faoi ceart agus mícheart, cairdeas, dílseacht, saothrú. Léiríonn sí na deacrachtaí a eascraíonn as flaitheas agus ainfhlaitheas araon.

Ní ag tabhairt aitheasc a bhíonn sí, ach ag léiriú an méid atá le rá tríd na heachtraí sa scéal.

Táim ag ceapadh gur beag adhmaid a bhain mé as mar déagóir, seachas gurbh eachtraíocht den scoth a bhí ann.

Is taitneamh níos meabhraí a bhain mé as an athléamh. Tharlódh, i gceann scór bliain eile, go mbeadh pléisiúr eile san léamh.

Deá theist ar máistir ar a ceard.

Nod libh gur chum mé (sílim) an focal ainflaitheas mar nach bhfuil ainriail oiriúnach mar chuir síos ar an sochaí ar an ngealach.

01 December 2016

Seachrán Eoin

Bhí mé i láthair agus Alex Hijmans faoi agallamh ag Micheál Cronin mar chuid de Féile IMRAM agus cheannaigh mé an leabhar ar an oíche. Chuala mé á phlé ag Réaltán agus daoine eile ar chlár Aon Scéal ar Raidió na Life, agus go deimhin bhí Alex é féin faoi agallamh arís ag  Róisín Adams.

Bhí sé ráite ag Alex féin nach raibh aon ghean aige ar Eoin, pearsa lárnach an scéil. Fear a bhfuil 'máistreacht i gcearta daonna' aige, mura mhiste leat. Tagtha chun na Brasaíle chun buille a bhuaileadh ar son cearta na mbundúchasach atá sé, dar leis féin. Nó an ag teitheadh ó caidreamh a d'éiligh níos mó ná a theastaigh uaidh géilleadh atá sé?

Ainneoin an scolaíocht atá air, duine mí aibí é Eoin. Is beag réamh obair atá déanta aige, agus gan an Phortaingéilis sealbhaithe ró mhaith aige fiú. I ngrá lena aisling féin den bundúchasach uasal i dtiúin leis an dufair atá sé.

Luaigh Réaltán nach bhfuil mórán doimhneacht i gcuid den na carachtar eile. Is fíor sin, dar liom. Dáiríre an t-aon phearsa a fhaigheann muid léargas air ná Chico, fear atá i bhfeighil Brú do lucht surfála ar phlandáil crann cáco a bhí ag a mhuintir le cúpla glúin, ach atá san áireamh sa réimse atá geallta ag an rialtas do threibh bundúchasaigh. Geallta, ach gan faic déanta.

Tá cuid den talamh tógtha le lámh láidir ag an treibh, agus gabhann Eoin ina measc. Glactar leis, is bíonn sé in aontíos le deirfiúr duine de lucht ceannais na treibhe.

Gabhann sé le fána, gan mórán machnaimh ar an ábhar, ainneoin comhráití fhada le Chico.

Tá sé cuí measaim gur thug Alex an scéal go buaic foiréigneach a fhágann Eoin idir dhá thine Bhealtaine. É ann de thoradh a ghníomhartha éidreoracha féin.

Tagann deireadh tobann leis an scéal, é fágtha faoin léitheoir teacht ar a réiteach féin. Modh éifeachtach measaim.

Cuireann Eoin míchompord orm. Aithním roinnt dá thréithe ionam féin, seachrán, ag maireachtáil ó lá go lá.

Tá an chuí a chaitheann sé le mná míthaitneamhach, leithleasach. Ach inchreidte, measaim.

Tá lón machnaimh is dris coinsiasa san úrscéal.

An Tearmann
ISBN: 978-1-907494-66-6
Foilsithe: 2016

28 November 2016

Scéinséir alltarach

Ós rud é nach raibh faic cloiste agam faoin úrscéilín seo, is maith an rud gur sheol Cló Iar Chonnacht  cóip léirmheasa chugham!

Scéinséir atá ann, triantán grá- dhá thriantán grá dáiríre agus an mbean céanna ag spuaic an dá thriantán.

Tá an alltar lárnach san scéal, a insítear tríd léargais na pearsain éagsúla a thabhairt i caibidil ar leith. Taibhse duine acu. É ag iarraidh teachtaireacht a thabhairt don dream beo ach bac air.

Fear cathrach ag teitheadh ó strus na cathrach ar oileán mara. Lionn dubh ina chompánach aige, míshuaimhneas buan. É oscailte do fuinneamh, a mhothaíonn sé ach go háirithe i nDún ar an oileán.

Grá tintrí múscailte ann do bhean ar an oileán, agus inti dó, ach grá nach gcuirtear i ngníomh mar go bhfuil lámh is focal idir í is fear ón oileán.

Leathbhádóir an fhir céanna ag faire uirthi freisin.

Duine le Dia ar an oileán a fheiceann go leor.

Cor agus casadh sa scéal go deireadh amach, a thugann deis don údar plé le go leor téamaí: an tionchar ag strainséirí ar phobal beag dlúth, éad, saint, an alltar.

Scéal fuinte go maith.

Tá amscaíocht amháin ann. Tá an scéal ceaptha a bheith lonnaithe ar oileán nua de chuid oileáin Árann na Gaillimhe. N'fheadar cén fáth, mar go mbaintear feidhm as ainmneacha daoine cáiliúla san insint. Cé go bhfuil an oileán nua, tá dún ársa ann, agus an pobal ann le cúpla glúin ar a laghad...

Mar sin féin tá an chuid eile den scéal agus den reacaireacht láidir. Thaitin an scéal go mór liom agus measaim go raibh sé inchreidte, fiú agus an osréalachas go smior ann.

An Strainséir
Brian Ó Tiomáin
Cló Iar-Chonnacht
Tagairt: 9781784441432

26 November 2016

An Fhuil

Taitníonn an amhrán seo ó Aeons agus Muireann Nic Amhlaoibh go mór liom. Thug sí - agus Séamus Barra - ana thaispeántas ar TG4xx agus cheannaigh mé an rian seo agus an rian Bealtaine ar CD Baby ó shin.

Ardaíonn na smaointe ann, an mórtas cultúir, mo chroí.

Ach is dris chosáin dom an fhuil mar mheafar don nasc idir Gaeil. Ní haon locht ar Mhuireann é agus tuigim cad chuige atá sí.

Is amhlaidh áfach gur deacair dom na macallaí den idéolaíocht ich Blut und Boden (fuil agus talamh) a bhíonn á spalpadh ag an dream a fheiceann fiúntas ar leith i sliocht amháin seachas sliocht eile, a bhíonn ag maíomh as íne.

Rud is ea cultúr ar féidir roinnt, measaim agus is tríd teanga seachas gaol fola a roinntear é. Fiú má tá gaol ar leith ach sliocht na treibhe leis an gcultúr agus cearta oidhreachta acu.

Ceiliúrann an rian sin le focail agus ceol, agus is fiú é cheannach agus éisteacht leis.

Agus tá súil agam go bhfuil an col díbeartha agam asam féin is an píosa seo scríofa agam!

24 November 2016

Bithiúnaigh

Do dhéagóirí óga a scríobhadh an úrscéilín seo, ach bhain mé féin ana thaitneamh as. Scéilín i ndomhan fantaisíochta, a thosaíonn go tobann agus a thagann deireadh leis le go leor snáithe ar foluain. Súil agam go bhfuil Peadar ag obair ar scéalta eile leis an géarú goile atá cothaithe aige a shásamh.

Beirt ógánach atá mar laochra, duine beag glic, Lorcán L Ó Longadáin, Lorgaire agus Mac Giolla, atá mór agus craosach ach caoin.

Tús obann leis an scéal agus tóraíocht dragan (agus bia) i gceist.

Cor agus casadh agus arrachtaigh go deireadh. Nodanna thall is abhus a thugann le fios go bhfuil an scéal neadaithe i sága níos leithne, cogadh an Mhóroilc leis an maith.

Cairdeas is caoine, agus úsáid bhreá as coinbhinsiúin béaloidis scéalaíochta.

D'iarr Dennis réalta as cúig. Ní nós liom sin a úsáid ach ceithre cinn, measaim.

Bithiúnaigh
Peadar Ó Cualáin

104 lch; clúdach bog; ISBN 978-0-898332-71-1

Tá leagan Kindle ann freisin.

22 November 2016

Uraiceacht scéalaíochta ón alltar

Is dóigh liom gur tríd a chomhoibriú le Terry Pratchett ar Good Omens,  úrscéal faoi dheireadh an domhain lán greann is gaois a chuir mé aithne i dtosach ar Neil Gaiman.

Le roinnt blianta táim ag ransú leabharlanna sa tóir ar saothair leis. Bhain mé an-taitneamh as American Gods agus Anansi Boys. Is breá liom an úsáid a bhaineann sé as scéalaíocht ársa agus an dóigh a bhaineann sé casadh úr as. Léigh mé freisin roinnt dá úrscéalta graifeacha.

Tháinig ar an gcnuasach Trigger Warnings le déanaí. Gearrscéalta ón alltar, uafás iontu go minic. Máistir gearrscéalta a bhfuil úire smaoineamh iontú fiú nuair atá amhábhar ársa in úsáid aige. An tromluí leithead gruaige ón gnáthshaol.

Tá leagan iontach aige de Coladh Céad Bliain aige, casadh iomlán as an nua ann agus Plúirín Sneachta mar banlaoch fuascailte ann.

Ainneoin an alltar agus an t-uafás daonnacht agus an duine is ábhar do na scéalta, mar is dual do scéalaíocht máistriúil.

Ach an rud a dhéanann uraiceacht as an gcnuasach seo ná an brollach ina chuireann sé síos ar a fhoinsí inspioráide agus a laochra.

Laoch dá chuid is ea Ray Bradbury, agus insíonn sé conas ar chaith sé siúd leathlá ag plé ceird an scríobhneora le buachaill óg.

Feictear dom go bhfuil comaoin á chuir aige ar a leithéidí leis an crobhaing scéalta seo agus a léirmhíniú fóinteach sa bhrollach.

Ní scríbhneoir mise ach léitheoir. Mar sin féin bhí tairbhe ann dom.

21 November 2016

Poblacht Chaitliceach?

Féile Chríost Rí na nUile a bhí ann inné. Dé Domhnaigh seo chughainn céad domhnach na hAidbhinte, tréimhse réitigh do bhreith an rí sin i stábla i mBeithil. I stábla toisc gur éiligh na húdaráis ar a mhuintir filleadh ar baile a sinsir ón áit a raibh siad ina dteifigh eacnamaíochta. Go gairid ina dhiaidh sin ba teifigh san Éigipt iad de bharr formad údaráis. Iarrthóirí tearmann.

Tá gníomhaire antoisceach abhus ag iarraidh é féin a chuir i mbéal an phobail arís le reitric frith imirceach agus caint bhladhmannach éilitheach faoi ginmhilleadh. Más fíor dó féin is Poblacht Chaitliceach atá ag éileamh ag a Pháirtí Náisiúnta.

Uilíoch is brí le caitliceach ar ndóigh. Comhionann gach neach i láthair Dé.

Tá sé le tuiscint óna reitric áfach gur aiséirí an smacht dialathas chúng Jansenach cléireach a shantaíonn sé.
Smacht a rinne urlabhraithe na gciorcal órga measúla órga de na hEaspaig seachas fáithe Chríost. Tá cliarlathas nua ag feidhmiú ar son na ciorcail órga anois ar ndóigh, agus ceartchreideamh úr á theagasc acu.

Ní ón bPápa, atá ag éileamh féile ó thús na géarchéime,  atá sé ag glacadh treoir.

Thar rud ar bith eile tá sé ag tabhairt droim láimhe do theagasc na hEaglaise ar mhaithe le meirge treibhe a dhéanamh arís den gcreideamh.

Scrios ar Eaglais is ar Stáit an toradh a bhí ar sin cheana.

Níor mhiste liom athnuachan ar an eaglais, ach is ó iompú croíthe a thiocfaidh sin. Tíolacadh is ea an chreideamh ar gá glacadh go saor leis. Ní le lámh láidir ná auto-da-fé a mhealltar anamacha do Chríost.

Dá mbeadh creideamh láidir gníomhach bunaithe ar an foirceadal fairsing seans go mbeadh poblacht fónta chaitliceach againn. Ach ní bheadh a leithéidí cúng údarásach náisiúnta.

Cé gur cúis dóchais é nach bhfuair drong mar seo riamh níos mó ná 2% i dtoghchán, nílim iomlán ar mo shuaimhneas san ré iarfhírinne seo go bhfuil cloigeann gránna an hiodra ag ardú.

Baineann cuid de amhrath píobairí breaca dá leithéidí abhus,  murab ionann agus ar an mór roinn,  le nádúr treibheach cliantachta na polaitíochta abhus. Áit a mbíonn boic mhóra sa rialtas ag scríobh litreacha ag a dtoghthóirí ag gealladh nach lonnófar teaghlaigh den lucht siúil i mbaile fearann s'acu. Nó a ligtear do iarrthóirí tearmainn lobhadh i gcóras soláthar dhírigh a cheileann saoirse orthu ach a ghineann brabach thar chuimse do lucht gaimbín.

Praghas saoirse síor faire.