Cé hé Paul Murphy?

Thug mé suntas don bpóstaer seo don reifreann ar an gConradh is déanaí. (Nílim cinnte cén teideal is ceart a thabhairt air - ná nílim cinnte cén breith atá agam air). Go dtí seo ar aon nós, níl ceann ar bith eile feicthe agam le aghaidh duine air. Is cosúil mar sin gur cuid den feachtas Paul Murphy a fháil atofa atá i gceist leis. Tuigim dó ar shlí. Go bhfios dom níor sheas sé i toghchán go dtí seo - tháinig sé i gcomharbacht ar Joe Higgins, nuair a bhuaigh seisean suíochán dála arís. Seanfhondúir sa pholaitíocht abhus is ea Higgins, agus cé go raibh sé i gcónaí sa bhfreasúra, is fear deisbhéalach é a bhíonn nathanna maithe aige a fhágann go bhfaigheann an méid a deir sé clúdach sna meáin náisiúnta go furasta. Ní hamhlaidh don fear a thóg a áit. (Ní bhíonn fothoghchán i gceist don Parlaimint Eorpach, ainmnítear duine le suíochán a ghlacadh má éiríonn duine eile as)

Mar sin, is gá dó an sciar den bpobal a aithníonn é a mhéadú roimh an gcéad toghchán eile. Tá cleas mar é á imirt ag an Lucht Oibre chomh maith, an feisire reatha Proinsias de Rossa éirithe as chun deis a thabhairt don mbean (nach cuimhin liom a hainm) a ghlacfaidh a áit san céad toghchán eile a seal san spotsolas a ghlacadh. Sin gné d'ár córas atáim anois idir dhá chomhairle faoi - gurbh daoine seachas polasaithe a toghtar. Bhí an t-am ann gur shíl mé gur deá rud a bhí ann go mbeadh ar dhaoine an pobal a mhealladh astu féin, seachas áit socair ar liostaí a bheith ag saighdiúirí maithe páirtí. Tá bá áirithe agam leis an smaoineamh sin fós. Ach an toradh atá air go bhfuil an córas lofa le cliantachas, gurbh iad na daoine is fearr ag déanamh gar (nó a chuireann an cuma orthu féin go ndearna siad gar) a thoghtar. Rud a fhágann go bhfeileann córas atá briste dóibh, de bharr go mó na deiseanna gar a dhéanamh a bhíonn i córas mar é le hais córas éifeachtach. Agus rud a fhágann gur beag difear dáiríre maidir le riar na tíre a dhéanann sé cén dream atá i gcumhacht. Cuirtear acmhainní amú dá réir, rud a chuireann leis an bhfaopach ina bhfuilimid. Ach, mar is léir ón íomhá thuas, mothaíonn fiú iadsan a bhfuil seasamh láidir idé-eolaíoch acu gur gá dóibh an cluiche lofa céanna a imirt.

Agus sin mo racht go n-uige seo.

---

Aguisín: De bharr go bhfuil a pictiúir ar Phóstaer mhóra reifreann sna stáisiún DART tá's agam anois gur Emer Costello atá tar éis suíochán an Lucht Oibre a bhí ag Proinsias de Rossa a ghlacadh.

An Sulán Fuar Fada Fireann

D'fhiafraigh Dennis sna tagairtí ar an mhír deiridh cad a bhí sna bearnaí ar an leac úd. Bhí an cheist céanna agamsa nuair a chéad chonaic mé an leac, agus bhí an fhreagra a fuair mé ó Conchubhar ceilte sa mhír.

Mise an Sulán
Fuar, fada, fireann
Anois an t-am
Cá bhfuil mo dhuine?

Fearacht abhainn eile, is cosúil go mbíonn íobairt bheo á éileamh ag an abhainn seo le linn tuilte. An leagan den scéal atá le léamh i gcáipéisí logainm ná go mbáitear duine ann gach tríú bliain agus go scairteann an abhainn an rann thuas roimh ré. Deir Conchubhar liom gurbh gach seachtú bliain a deirtear go háitiúil. Go bhfios dom, tá obair leanúnach ar bun chun smacht a chuir ar an abhann agus ar na habhainn eile thart ar Bhaile Bhúirne.

Go hiondúil is baininscneach a bhíonn ainmneacha abhainn; go bhfios dom an Sulán agus an Feabhal na heisceachtaí.

Imbolc 2012: Iarfhocal

Is iad gan amhras na cainteanna agus an ceolchoirm an chuid is suntasaí den fhéile Imbolc. Ach tá gné thábhachtach eile: an deis labhairt le daoine spéisiúla idir na cainteanna, thar cupán tae agus scón bhaile de chuid Bernice, nó am lóin nó thar pionta leanna sa Mhuileann. Agus chun an sméar mhullaigh a chuir ar an deireadh seachtaine bhí béile do chách eagraithe ag Tomás agus Bernice sa Mhuileann. Rud a thug faill eile an lá a chíoradh.

Ansin tá an áit féin ann - Baile Bhúirne agus Cúil Aodha síos an bóthair uaidh. D'fhreastail muid ar Aifreann ann, ach faraor bhí an cór bailithe leo chun freastal ar Scoil Ceoil an Earraigh ar an mBuailtín. D'fhonn gan titim go hiomlán isteach sna gloiní, chuaigh mé féin ar shiúlóid tar éis na cainteanna, agus thug aghaidh ar Reilig Ghobnatan.  Conair a thug thar an tSúláin fuar fada fireann mé ... ach níorbh mise a dhuine, buíochas le Dia! Sin nó níorbh é a am é. Ar aghaidh in aghaidh an chnoic ansin, thar tobar Gobnatan.

Áit bhreá chun marana a dhéanamh, agus scéalta an lae a chíoradh roimh aghaidh a thabhairt ar bhabhta eile d'allagar léannta spraíúil. Beidh mé ar ais!

Imbolc 2012: Forbairt Fearainn

Feargal Ó Móráin
Íomhá le caoinchead Imbolc agus a ghrianghrafadóirí

B'é Feargal Ó Móráin ó Fiontraíocht Éireann a chuir tús leis an lá ag Imbolc 2012. Tá sé freagrach as an earnáil dúchasach a chur chun cinn. Cloistear go minic in Éirinn faoi na mór chomhlachtaí idirnáisiúnta, mar go mbíonn líon ard fostaithe acu siúd, agus - ar pháipéir ar a laghad - méid mór airgid i gceist leo. An gné is spéisiúla ina chaint domsa dá réir ná gurbh ionann an méid airgid a chaitheann comhlachtaí dúchasacha ar phá agus earraí agus a chaitheann na holl-chomhlachtaí. Gné spéisiúil eile ná go mbíonn na comhlachtaí seo - arbh comhlachtaí beaga iad don gcuid is mó, scaipthe thar an tír ar fad, murab ionann agus na holl-chomhlachtaí a bhíonn lonnaithe sna cathracha móra. Is cinnte gurbh iad na comhlachtaí seo teannáin na tionsclaíochta sa tír, agus is maith an rud go bhfuil Fiontraíocht Éireann ag cabhrú leo. Ba mhaith an rud dá gcloisfí níos mó faoi - creidim féin go láidir go bhfuil gá le earnáil láidir comhlachtaí dúchasacha, atá fréamhaithe sa phobal chun go mbeidh rath leanúnach ar an dtír. Caint spéisiúil a bhí ann.

Imbolc 2012: Fainic fáidhiúil

Peadar Ó Riada
Íomhá le caoinchead Imbolc agus a ghrianghrafadóirí

Bhí beagán mí-ádh ar Bhernice agus Tomás mar gur tharla mí-thapa do bheirt do na haíonna a bhí ceaptha labhairt ag Imbolc i mbliana agus bhí orthu tarraingt siar ag geal leis an nóiméad deiridh. D'fhág sin bearna suntasach san clár don lae, agus práinn le duine a aimsiú lena líonadh. Do dhuine i Múscraí,  bheadh Peadar Ó Riada, ceoltóir agus saoi, i lár aigne i gcás mar é. Agus ainneoin é agus an cór a bheith gafa le Scoil Cheoil an Earraigh níor loic sé orthu. Mar is dul dó, ní raibh prapa ná sleamhnán ar bith de dhíth ar dá chuid cainte. Labhair sé ar an saol faoi láthair faoi mar a fheictear dó féin é. Feictear dó go bhfuil an deighilt idir an ghnáth duine agus an nádúr thart air éirithe ina chlais bhaolach. Go bhfuil eolas a bhíodh ag ár sinsir agus a chuidigh leo ceilte orainn dá bharr. Is deacair argóint le sin. Cinnte mar chathróir mé fhéin is le súil an coimhthígh a fhéachaim ar an dúlra agus cé go bhfuil dúil agam ina áilleacht, is tearc m'eolas air. Bheinn i sáinn dá mbeadh orm maireachtáil lasmuigh den saol uirbeach atáim cleachtaidh air.
Bhí smaoineamh spéisiúil eile a roinn sé orainn; gurbh amhlaidh go bhfuil sé baolach do phobal nuair atá gach duine sách - go dteipeann ar an bpobal, go n-iompaíonn daoine ar a chéile. D'inis sé dúinn faoi thurgnamh a rinne sé le pobal lucha, ag coimeád beatha agus spás leo - ach gur theip ar an bpobal ian ainneoin sin, gur throid siad agus gur éirigh siad as a bheith ag seachadadh beatha, go dtí nár fágadh ach an t-aon ainmhí amháin a scaoil sé saor le teann trua dó. (Nílim féin iomlán cinnte faoin turgnamh - tharlódh baint a bheith ag ciorrú coil agus réimse ró chúng géinte leis an teip. Mar sin féin ...)
Pé ar bith é, tá sé go láidir den tuairim go bhfuil muid ar bhruach géarchéim a d'fheadfadh bheith ina thubaiste má chliseann go tobann ar an gcóras reatha airgeadais. Sa chás sin beidh sé de bhuntáiste againn sna tír seo go bhfuil sé sách éasca beatha a fhás - ach go bhfuil saineolas áitithe de dhíth chuige sin. Bhí lón machnaimh ann cinnte. Ach ó mo thaobh féin de beidh faoiseamh orm mura dtagann tuar faoina thairngreacht.

Imbolc 2012: Na físéain ar líne anois

Eoghan Mac Giolla Bhríde ó Imbolc arVimeo.
Molaim iad ar fad - an ceann seo ach go háirithe!

Imbolc 2012: Ag ríomhadh réalta

Diarmaid de Búrca
Íomhá le caoinchead Imbolc & an Ghrianghrafadóra

Réalteolaí óg is ea Diarmaid de Búrca. Tá sé ag dul d'iarchéim san réaltfhisic faoi láthair in Ollscoil na hÉireann Gaillimh, agus é ag baint feidhm as samhail ríomhaireachta chun tuiscint níos fearr a fháil ar conas a ghineann cineál áirithe réalta - pulsáir - solas agus radaíochtaí eile. Is iomaí teoiric atá ann, ach tá tomhais agus réaltléamha ann freisin. Mar sin, is féidir samhail a dhéanamh san ríomhaire bunaithe ar theoiric áitithe. Ginfidh an samhail patrúin fuinneamh. Is féidir an patrúin sin a chuir i gcomparáid leis an méid a tomhaiseadh  agus ansin barúil a thabhairt faoi chruinneas na teoirice. Ach, gan amhras, tá an iliomad athróg agus paraiméadar le cur san áireamh mar sin is gá an ríomhchlár a chuir in oiriúint agus a chur ag ríomhadh, arís agus arís eile agus ansin breithiúnas a thabhairt ar na torthaí agus cé chomh cruinn nó dóchúil is atá siad. Thug Diarmaid léargas breá, feiliúnach do mo leithéidí de thútach san earnáil ar na pulsáir iad féin, agus ar a chuid oibre leis an ríomh-córas POREC. Bhíos ag caint leis ina dhiaidh agus d'fhiafraigh mé de an i FORTRAN atá POREC scríofa. Bhí mise ag magadh, nath Dijkstra i mo chuimhne:

Sna sean laethanta breátha, d'athdhéan fisiceoirí turgnaimh a chéile, le bheith cinnte. Na laethanta seo cloíonn siad le FORTRAN chun a gcuid ríomhchláir a roinnt le chéile, fabhtanna agus uile.

Chuir sé ionadh orm go bhfuil POREC scríofa i FORTRAN! Shíl mé uirlisí i bhfad níos fearr a bheith ar fáil do shaothar mar é anois. Ach bhí an caint thar a bheith spéisiúil agus is deas a chlos go bhfuil bun-taighde mar seo ar bun fós in Éireann.

Imbolc 2012: Saíocht Sléibhe

Darach Ó Murchú
Íomhá le caoinchead Imbolc & an Ghrianghrafadóra

Ina chur i láthair roimh chaint Dharach Uí Mhurchú rinne Tomás cur síos ar an uair a chéad bhuail sé leis, ag Ionad Oideachais Tiglin. (a bhí an uair sin ina ionad do spóirt sléibhe). Bhí Darach tosaithe ar tréimhsí fhada a chaitheamh san Albain sa Gheimhreadh, ag cur oideachas ar féin conas dul i ngleic leis an oighear agus sneachta. Bhí sé colgach ciúin dá réir, ag déanamh a mharana ag suí ar aill.
Thug Darach fhéin caint thar a bheith spreagúil faoina ghairm ón uair gur chas sé a dhroim leis an saol socair mar innealtóir leictreonach agus dhírigh isteach ar an sléibhteoireacht, in Éirinn, in Albain agus i bhfad i gcéin. Mar chuid de seo bhog sé siar go Corca Dhuibhne lena mhuintir is chur caoi ar sheanteach. Deis aige anois a chuid beatha fhéin a fhás, agus gan amhras foghlaim ó bheith ag cur caoi ar an dteach. Ach is leis an sléibhteoireacht a chaitheann sé a dhua - a ullmhú féin le tréimhsí fada san oighear agus sneachta in Albain do thuras a thug sé ar iargúil na Himiléithe - áit, go bhfios dúinn, nár leag duine ar bith cos roimh turas taiscéalaíochta a shluaíocht. Bhí íomhánna áille aige chun an aistir saoil seo a léiriú - ní amháin na tírdhreacha sceirdiúla ollmhóra, ach freisin na lusanna beaga a mheallann freisin é. Sular raibh deis aige dul ar aghaidh agus an chuid eile dá shaoil mar theagascóir, ag baint feidhm as an taithí corpartha seo chun cabhrú le daoine faobhar a chuir ar mheoin agus ar mheabhair, bhí a sheal ama ídithe. Beidh deis eile aige, tá súil agam!

Imbolc 2012: Banríon na Fichille

Úna Ó Boyle ag Imbolc
Íomhá le caoinchead Imbolc & an Ghrianghrafadóra

Duine eile den dream spreagúil a labhair ag Imbolc ab ea Úna Ó Boyle. Saineolaí agus imreoir fichille ar ardchaighdeán atá inti, atá tar éis a ghairm a aimsiú ag múineadh Ficheall sna Gaelscoileanna. Duine spreagúil agus spreagtha í, agus d'éirigh léi beirt a spreagadh chun bheith ag imirt fichille le líon a cuid cainte. Labhair sí le paisean ar na buntáistí a bhaineann le ficheall don aos óg; an chaoi a chuidíonn sé le leanaí corraithe (d'áirigh sí i féin ina measc!) díriú isteach ar rud ar leith. Agus thug sí samplaí de ghasúir nach raibh ag éirí leo i ceachtar de saolta na scoile - acadúil nó spóirt - a bhain idir sult agus tairbhe as an bhficheall. 

Is mór an ghar - ó tharla gan í bheith in inmhe freastal ar gach Gaelscoile - go bhfuil leabhar fuinte aici as a taithí. Bhí sé i gceist agam roimhe seo an leabhar a cheannach, cé go bhfuil na gasúir ró shean anois agus m'iníon pas beag óg go fóill. Is maith liom anois gur cheannaíos thíos é - mar tá sé as cló faoi láthair!  Tá súil agam nach fada uainn athchló, tá an leabahr cuimsitheach agus gleoite chomh maith, lán de théarmaíocht, léaráidí, léirithe agus míniúcháin.

Tá a ghrá don ábhar le sonrú sa leabhar, mar a bhí ina cuid cainte ag Imbolc. Is iontach mar a aimsíonn Bernice agus Tomás daoine atá lán de ghrá agus spleodar don rud atá idir lámha acu. Inspioráid cinnte!

Tá ficheall lag go leor agam féin, agus rinne mo mhic is sine díriú isteach ar rud beag. (Bhain muid feidhm as an gclár ríomhaireachta seo - Fritz und Fertig - chun é a theagasc dóibh). Tá sé i gceist agam obair ar le'm iníon freisin, agus dóchas agam go mbeidh tacaíocht le fáil sa leabhar.(Is cosúil go bhfuil fail ar cóip nó dhó fós, mar shampla ag litríocht!)

Imbolc 2012: Seachrán Eoghain

Eoghan Mac Giolla Bhríde
Íomhá le caoinchead Imbolc agus an Ghrianghrafadóra

I measc an éigse a labhair ag Imbolc i mbliana bhí an scríbhneoir agus fear teilifíse, Eoghan Mac Giolla Bhríde. Chuaigh Eoghan i ngleic leis an dúshlán a bhaineann le léacht poiblí a thabhairt ar do shaothar ar bhealach thar a bheith glic. Cé go raibh an chuma air go raibh léacht á thabhairt aige faoi thionchar ghraffitti ar mheon scríbhneora, diaidh ar ndiaidh nochtadh dúinn gurbh é a bhí ar siúl aige lena thaispeántais sleamhnáin de fhir beaga dubha atá le feiceáil ar ballaí na cathrach agus na smaointe a spreagann siad, ná scéal a  insint dúinn. Rud a rinne sé go sár mhaith, le grianghraif a rinne sé féin agus é ag léiriú a reacaire ag sleamhnú níos doimhne agus níos doimhne isteach sa pharanóia. D'inis sé an scéal leis na pictiúir, lena ghuth agus lena cholainn. Agus ar dhóigh a shúigh isteach san scéal muid, a bhuail bob orainn fiú nuair a bhí tuigthe againn cad a bhí ar bun. Níor réabadh an creideamh ann le linn dó bheith ag a caint. Bhí an díchreidemah ar fionraí ar feadh seal.

Ar an ndrochuair, beidh oraibh fanacht le físeáin Imbolc chun blaiseadh ceart fháil ar an scéal. Caithfidh mé admháil gur spreag sé macallaí i'm chuimhne de na gnúiseanna (fearacht iadsan sa ghrianghraif) atá feicthe thall is abhus sa chathair agam: ní deacair smaoineamh ar an tionchar a bheadh ag a leithéidí ar inchinn suaite. (Agus nílim róchinnte nach bhfuil a leithéid agam!) Spreag an léiriú a thug sé fiosracht orm agus chuir mé fios ar an dá leabhar gearrscéalta dá chuid atá i gcló. Idir Feoil is Leathar (2002) agus Díbeartaigh (2005) is ainm don dá leabhair seo, lán le gearrscéalta samhlaíocha.

Thuig mé ó bheith ag caint le hEoghan go bhfuil tionchar air ag scéalta ó lár na hEorpa, agus tá cuma Khafka ar roinnt den na scéalta sna chnuasaigh, rudaí as an ghnáth ar fad ag tarlú do dhaoine, fear a chailleann a theanga mar shampla - nó fear a dhúisíonn agus a bhean céile dúbláilte - nó an bhfuil? Tá scéalta grá de chineáil éagsúla ann, scéalta taisteal, scéalta uafáis. Má tá snáth coiteann iontu sílim gurbh é stoiteachas an snáth sin, an duine aonair scartha amach ón saol ainneoin nó uaireanta de bharr an gaol atá aige le daoine eile.  Scéalta de chuid ár linne, lán de thaithí a chnuasaigh Eoghan abhus agus ar aistir tríd Mheiriceá Theas, a bhfuil tagairtí dóibh sna scéalta. Ní léitheoireacht éadrom, cinnte, ach thaitin na scéalta go mór liom. Agus tá na leabahir díreach an méid ceart le sleamhnú isteach i bpóca chun turas a ghiorrú!
Más fíor an méid a luann Alan Titley, gurbh filíocht an rud nach sroicheann deireadh an leathanaigh, tá dán snasta amháin sa leabhair: 'Brath' - scéal snasta a cheapann an bomaite a thuigeann bean gur raibh a  leannáin mídhílis -  trína shúile seisean. Sár scéal.

---

Idir Feoil is Leathar
Eoghan Mac Giolla Bhríde
Coiscéim 2002

Díbeartaigh
Eoghan Mac Giolla Bhríde
Coiscéim 2005

Laethanta na Bó Riabhaí

Bó riabhach ón Íoslainn. Íomhá le Christian Bickel

Bhí cúpla lá breá ann ag deireadh mí Márta, agus ansin go tobann ag tús Aibreáin bhí drochshíon againn. Tá seanfhocal sa Ghearmáinis "Der April, der macht was er will" (Mar is toil leis fhéin a bhíonn an Aibreáin). Míniú eile atá ag na Gaeil ar an síon seo ag tús Aibreáin, ámh. Reictear scéal an tSean Bhó Riabhach, a tháinig ar éigean tríd an Gheimhreadh agus a rinne buaileam sciath nach bhfeadfaí an Márta í a chur dá bonnaibh. Tháinig cuthach ar an Márta, is fuair sé  cúpla lá ar iasacht ón Aibreáin. Le sioc, sneachta is drochshíon, chriog sé an Bhó.

(Tá leagan álainn den scéal ag an nGúm)

Imbolc 2012: Goltraí, geantraí ach gan suantraí!

Liam Ó Maonlaí ag Imbolc
Le caoinchead Imbolc agus an Ghrianghrafadóra

Le ceolchoirm ó Liam Ó Maonlaí ar an Aoine a d'oscail Imbolc i mbliana. Bhí mo cheacht foghlamtha agam ón mbliain seo chaite agus bhíos i láthair i measc an tslua a líon an Ionad Cultúrtha go doras.  Ar feadh cúpla uair an chloig bhí muid faoi dhraíocht ag Liam, é ag seinm rogha leathan uirlis, agus é agus a ghuth á riastradh leis na mothúcháin a chur sé in iúl lena amhráin i nGaeilge, Béarla, agus - más buan mo chuimhne - teanga bundúchasach de chuid Meiriceá Thuaidh. Bhain sé ceol iontach as an pianó atá ann chun fathach ceoil eile - Séan Ó Riada - a chomóradh. Bhain sé ceol as a chosa nochta. Bhain sé ceol as giotár. Chuir sé an Mbira inár láthair go healaíonta. Agus le linn amhráin amháin, gan focal treorach a bheith ráite, "sheinn" sé an lucht féachana, ag mealladh dord ceolmhar asainn le nod dá chloigeann. Eispéireas a bhí ann, cinnte.
De Satharn, b'é a chuir clabhsúr leis an comhdháil, ag labhairt linn ar na foinsí a chothaíonn an ceol ann, agus an tábhacht leis an nGaoluinn agus an ceol ina shaol, an chaoi a fuair sé le huacht óna athair iad agus mar a múnlaíodh eisean agus an ceol san teannas agus sa ghrá eatarthu. Ba chuí an dá foirceann iad an an ócáid seo, a fáisceadh as grá na cainteoirí dá ngairm, mar a bheidh le rá anseo agam ach a mbeidh mo thuairisciú comhlíonta! Cuireadh eireaball leis dóibh siúd a d'fhán i mBaile Bhúirne, mar bhíomar i ndeá chomhluadar sa Mhuileann. Bhí comhrá thar coirm againn agus ansin béile den scoth. Le linn an allagar d'fhoghlaim mé gurbh finscéal atá san scéal gurbh oide i gColáiste Eoghan a bhaist "Hothouse Flowers" ar na scoláirí de bharr a gcúlra socair meánaicmeach, agus garbh as sin a fuair siad ainm an bhanna. I ndáiríre is Liam a d'aimsigh an t-ainm i liosta amhráin ar cheirnín i siopa (bhíodh ceirníní agus siopaí ann an tráth úd roimh rabharta eolais an idirlín!)
Ba phléisiúir agus onóir dom blaiseadh den cheol agus léargas a fháil ar a smaointe. Mura raibh ann ach sin, bheadh toradh faighte agam ar mo sciuird aneas go Múscraí. Ach bhí i bhfad níos mó i gceist le hImbolc!

Forrán

Léim mé isteach sa Tacsaí i bhFaiche Stiabhna. Ainm agus Sloinne Gearmánach. Forrán as Ghearmáinis. Ní raibh sí aige. Cheil a athair air í. Cuimhní pianmhara. Cathair Stailín. Cogadh. Géibheann. Géibheann a thug slán é, agus abhus ar deiridh. Ach na deirfiúracha sa bhaile in Erfurt - scéal eile.

An Cháisc agus na Lus

Féile Earraigh is ea an Cháisc; féile atá fite fuaite le damhsa na Gréine agus na Gealaí. Ar an Domhnach i ndiaidh an ré lán i ndiaidh cónocht an Earraigh a cheiliúraimid Aiséirí an Tiarna. Ón Eabhrais, tríd an Laidin a thagann an focal Cáisc (< Pascha); Níltear cinnte faoi shanasaíocht "Easter" ná "Ostern" cé go chreidtear nasc a bheith ann le Bandia Gearmánach an Earraigh nó na Camhaoire, ainneoin gan breis eolais faoina leithéid a bheith ann. Baintear feidhm as éirí na Gréine mar siombail d'aiséirí Chríost freisin, gan amhras, agus bhí tráth ann go mbíodh treo an Oirthear tábhachtach i gceiliúradh na Eocairiste agus suíomh eaglaise. 

Cothrom lae mo phósta atá ann amárach freisin, agus músclaíonn na lusanna a bhíonn fairsing an tráth seo den bhliain cuimhní milse ar ár Mí na Meala, an sabhaircín ach go háirithe. Chaith muid seachtain in Iarthar Duibhneach agus bhí an lus seo chuile áit. Bíonn sé fairsing abhus freisin.

Ós ag cíoradh sanasaíochta a bhí mé, ó Quadragesima na Laidin (i. dá fhichead) a thagann Carghas. Ach sa Bhéarla is focal ársa ar Earrach a bhaintear feidhm as, i. Lent. Tá an focal fileata Lenz an sa Ghearmáinis ar Earrach, tagairt san dá fhocal do na laethanta a bheith ag dul i bhfad.

Rud atá, agus ceiliúr na n-éan le clos agam sa chamhaoir na laethanta seo agus mé ag triail ar obair.

Go raibh Cáisc Bheannaithe agaibh ar fad!

Seoladh leabhair: Thógamar le Gaeilge Iad

Breis eolais anseo: (Tá aiste liom féin sa leabhair)

Pointí Breise don nGaeilge san Ardteist

Foilsíodh litir liomsa san Times inniu, ag freagairt ailt ó dé Máirt.

Fágadh dhá abairt - na cinn i gcló trom thíos - ar lár. N'fheadar cén fáth?

Dear Sir,
I agree with your correspondent that there is something bogus about bonus points for those that do Leaving Cert subjects through Irish. (TO BE HONEST 7/2/2012)
However, what is bogus is not that these points are granted. It is why they are granted.
Your correspondent acknowledges that completing an exam such as history in Irish is challenging.
It is. Despite the ongoing, very welcome,  efforts of COGG, my children still have to use textbooks in English for many subjects.
And any auxiliary information - library books, newspaper articles, and so on, are also only available in English.
So that using their home language is a disadvantage to them. Rather than systematically addressing the lack of schoolbooks in Irish, the Department of Education avoids its responsibility towards Irish Language education by offering these bonus points.

---

Aguisín: Ní bhfuair mé an t-eolas faoin dtaighde seo maidir le tionchar na bpointí go dtí i ndiaidh dom mo litir a sheoladh.

AthChOMHARú

Mar a thuairiscigh mé anseo cheana, lig mé do mo shíntiúis do Chomhar dul i ndísc. D'fhág an fiasco faoi éirí as Aindrias Ó Cathasaigh drochbhlas, (cur síos cuimsitheach anseo) agus mhothaigh mé go raibh an iris fhéin imithe chun leimhe. Nod uaidh Alex Hijmans go raibh scéal leis le foilsiú ann a mheall mé chun cóip Mí Meán Fhómhair a cheannach san siopa. Thaitin an ábhar eile ann liom; tá foireann nua eagarthóireachta ann. Ó shin i leith bhíos á cheannach. Mar a tharlaíonn sé, eagrán speisialta a bhí ann ó shin; i gcomhar le hImram ag ceiliúradh Brel agus daoine eile i Mí Deireadh Fómhair, Séan Ó Riada in eagrán na Samhna, agus b'éigin dom eagrán na Nollaig faoi Bhrian Ó Nualláin a fháil ón oifig s'acu!

Eagrán ag comóradh seachtó bliain ar an bhfód atá ann faoi láthair, eagrán Eanáir/Feabhra.

Tá téagar agus fiúntas iontu ar fad. Tuairiscítear Aifric Mac Aodha, file, atá anois ina heagarthóir liteartha ar an iris, agus Seán Tadhg Ó Gairbhí a bheith ag teacht i gCOMHARbacht ar Ian Ó Caoimh ó Eagrán Aibreán ar aghaidh.Tá muinín agam astu araon.

Is léir ón eagrán comórtha go raibh níos mó i gceist ag na bunaitheoirí ná iris liteartha. Bhí polaitíocht ag baint le Comhar i gcónaí; ach agus iad ar srathair deontais ag an Foras, bíonn conair cúng cúramach le siúil ag an lucht eagar. Gúim gach rath ar a n-iarrachtaí, agus tá síntiúis  bainte amach agam arís.

Imbolc chugainn arís!

Faighte ar r-phost:

Tá dáta Imbolc 2011 ag teannadh linn, agus é ar siúl Satharn 18 Feabhra san Ionad Cultúrtha i mBaile Bhúirne, Co. Chorcaí. Mar thionól a bhfuil sé mar sprioc aige Gaeilgeoirí inspioráideacha a chur os do chomhair, táimid an-sásta go bhfuil daoine chomh suimiúil sin againn arís i mbliana. Ná déan dearmad go bhfuil duine de na cainteoirí, Liam Ó Maonlaí, ag tabhairt ceolchoirme speisialta san Ionad Cultúrtha an oíche roimh ré.

Thíos tá clár an lae, agus tá tuilleadh eolais faoi gach cainteoir agus an ócáid ar fad ar fáil ag www.imbolc.ie.

09:30 - 10:00 CLÁRÚ
10:00 - 10:30 Feargal Ó Móráin, stiúrthóir le Enterprise Ireland
10:30 - 11:00 Úna Ó Boyle, saineolaí Fichille, údar, is ceoltóir
11:00 - 11:30 SOS
11:30 - 12:00 Annraoi de Paor, ollamh emeritus le hinnealtóireacht, UCD
12:00 - 12:30 Eoghan Mac Giolla Bhríde, stiúrthóir scannán is údar
12:30 - 14:00 LÓN
14:00 - 14:30 Darach Ó Murchú, sléibhteoir domhanda is teagascóir
14:30 - 15:00 Diarmaid de Búrca, réalt-fisiceoir le NUIG
15:00 - 15:30 SOS
15:30 - 16:00 Geraldine Kelly, bean chabhrach le Medecins Sans Frontieres
16:00 - 16:30 Liam Ó Maonlaí, ceoltóir den chéad scoth

Tabharfaidh gach cainteoir cur i láthair gairid, fiche nóiméad ar a mhéad, ar an obair a bhfuil ar siúl aige nó aici - tugann sé sin deis don lucht féachana réimse leathan d'ábhair a bhlaiseadh, chomh maith le cuid mhaith díospóireachta tar éis gach cainte. Ba sheans é bualadh le daoine a bhfuil cúrsaí ag éirí go hiontach leo, agus a bhfuil an Ghaeilge mar pháirt lárnach dá saol ag an am céanna.Beidh fáilte agus fiche roimh gach éinne ag Imbolc - ní chosnaíonn gnáth-thicéad ach €25, agus ticéad do mhic léinn, seanóirí, agus daoine atá dífhostaithe €15. Má tá tú ag freastal ar na cainteanna, tá praghas speisialta €15 ar an gceolchoirm chomh maith.

Má tá eolas breise uait is féidir leat glaoch a chur orm ag (086) 0706108, nó r-phost chuig tomas@imbolc.ie. Is féidir a thuilleadh eolais agus clárú a dhéanamh ar www.imbolc.ie chomh maith. Bheimis buíoch díot dá seolfá é seo ar aghaidh chuig éinne a mbeadh suim acu ann!

Cé leis Raidió na Gaeltachta?

Bhí plé ghairid agam ag tús na seachtaine le Tiarnán de Hál ar twitter maidir le RnaG, an clár Glór Anoir ach go háirithe. Tá Tiarnán den tuairim nach bhfuil Raidió na Gaeltachta ag freastal mar ba cheart ar Ghaeilgeoirí Oirthear na hÉireann. Bhain cuid dá argóint le cúrsaí spóirt; dá laghad mo spéis iontu is lú fós mo scil, mar sin níl faic le rá agam faoin réimse sin. Is le Lyric a éistimse ag an deireadh seachtaine ar mhaithe le cúrsaí spóirt a sheachaint! Ach seachas sin is le RnaG  a éistim, go háirithe agus mé ag taisteal ar an DART idir Cluain Tairbh agus an baile. Ní fear Gaeltachta mise, gan amhras, agus ní dóigh liom gur chaith mé níos mó ná coicís nó b'fhéidir trí seachtain i gceantar ar bith sa Ghaetacht Oifigiúil. Ach de bharr mo shuim sa Ghaeilge tá suim agam sa Ghaeltacht. Táim go láidir den tuairim go mbeidh seala an bháis go críochnúil ar an nGaeilge má theipeann uirthi mar theanga pobail. Dá thábhachtaí pobail na Gaeilge san Iar Ghaeltacht i ndán na teanga,  ní pobal dlúth muid agus beidh bearnaí suntasacha sna réimsí teanga a chlúdaíonn muid. Caithfidh aon straitéis don nGaeilge na difríochtaí seo a chuir san áireamh agus thar rud ar bith eile seachadadh an teanga ó ghlúin go glúin sa Ghaeltacht a neartú.

Sin is dócha, an chomhthéacs do mo chuid tuairimí maidir le RnaG. Ar an gcéad dul síos, cé go bhfuil fáil ar Raidió na Gaeltachta go náisiúnta, ní craoltóir náisiúnta atá ann. Is ar Údarás Craolacháin na hÉireann (Alt 25/2/h) agus RTÉ (Alt 114) a leagann AN tACHT CRAOLACHÁIN 2009 na dualgais a bhaineann leis an nGaeilge a chuir chun cinn mar teanga labhartha. Níl ról RnaG amháin atá ann. Raidió Pobail is ea RnaG, raidió a d'eascair as gluaiseacht Ceárta Sibhialta na Gaeltachta agus Saor Raidió Chonamara. Bhíodh rannóg bisiúil ar RTÉ1 ag plé leis an nGaeilge, ach tá sin á siar imeallú, agus pé imir den nGaeilge atá fágtha a bhrú faoi fhreagracht RnaG, ag am go bhfuiltear ag ciorrú acmhainní orthu sin. Sin rud nach mian liomsa tacú leis a bheag ná a mhór. Ní maith an rud, fágaim, nach bhfuil clár dá gcuid féin le bheith ag Maigh Eo níos mó de bhrí go bhfuil Máirtín Mac Donnchadha ag dul amach ar pinsean. Agus n'fheadar a bhfuair na Déise, Músgraí, Teileann, Uíbh Ráthach agus a leithéidí a gceart riamh.

Maidir leis an Údaras, agus an foras a bhí ann roimhe, bíonn méid áirithe ar bun acu. Maoinítear cláir tríd an scéim Fuaim agus Fís - mar shampla, an dráma iontach úd An Cuimhin leat? Bíonn clár i nGaeilge ar Newstalk - Splanc. Tá clár freisin ar an stáisiúin pobail Near FM - Muin na Muice. Agus, gan amhras, tá stáisiún pobail ag Gaeilgeoirí Átha Cliath - Raidió na Life. Tá comhoibriú idir an Údarás Craolacháin agus an Comhdháil - Cogar.
Tá gníomhaíochtaí eile ann, mar shampla Raidió RíRá.
Is mó i bhfad na deiseanna ag Gaeilgeoirí seilbh a ghlacadh ar na meáin ná mar a bhí sna 1970í a bhuí leis an idirlíon. Rudaí gur féidir a dhéanamh ar bheagán costas, agus neamhspleách, i ngan fhios, agus gan buíochas don bpárlathas! Seachas baint ó luach Raidió na Gaeltachta do phobail na Gaeltachta, is ceart dúinne san Iar Ghaeltacht a bheith ag tacú leo, agus san am céanna ag briseadh fearainn nua don teanga.
Tá lúb ar lár suntasach i gcuir chuige RTÉ mar chraoltóir seirbhís poiblí go ginearálta.  Níl siad iomlán Stát maoinithe. Tá fógraíocht i gceist. Gnó. Agus téann sin chun dochar don ról seirbhís poiblí. Fágann sé freisin gur beag suim atá san ardbhainistíocht i conas atá RnaG ag cruthú, toisc nach gcraoltar fógraí ar an stáisiún. Níl iontu, mar sin, ach costas dar leo. Ní fiú iad a chuir san áireamh in san JNLR, mar nach mbeidh brabach le gnóthú as. Mar sin, níl eolas cruinn ar fáil maidir le héisteoirí RnaG. Níl againn ach suirbhé fánach thall is abhus fearacht an chinn seo. Mar sin, tá sonraí in easnamh chun plé ceart a dhéanamh ar an gceist.
Maidir leis an ceist sonrach, an féidir le  Cormac Ó hEadhra, fear Gaeltachta, a bheith ionadaíoch ar Ghaeil Bhaile Átha Cliath, sílim gur féidir. Ar an gcéad dul síos, ní hé féin amháin a chuireann an clár le chéile ná i láthair, agus is Bleá Cliathaigh ó dhúchas cuid mhaith den foireann.  Ar an dara dul síos, más féidir le - abair - Donncha Ó hÉallaithe nó Pádraig Ó hAoláin labhairt ar cheisteanna mar ionadaí Gaeltachta, tuige nach féidir le fear atá a chaitheann a shaol gairmiúil abhus labhairt ar son Gaeilgeoirí Oirthear na hÉireann? Tar éis an tsaoil, cuid suntasach de phobal na Gaeilge abhus muintir na Gaeltachta ar deoraíocht!

Mar sin: Treise le RnaG ag freastal ar Muintir na Gaeltachta, agus ar aghaidh leis an Ríomhlóid abhus!

An Turcach, an tSlóvacach agus an Déiseach

Turcach von Kempelen, léaráid comhaimseartha. Ón ghnáthfhoinse.

D'fhreastail mé ar léacht Annraoi de Paor ag an Roth Déardaoin: "Wolfgang von Kempelen (1734 – 1804): Gaeilgeoir ? Ildánach Slóvaiceach". Léachtóir den scoth is ea Annraoi, a raibh sé de phribhléid agam a bheith mar mhac léinn aige scór bliain ó shin. Agus tháinig mórán nithe a bhfuil sé ceanúil orthu le chéile san léacht seo; an tSlóvác, a bhfuil nasc agus grá aige léi le tríocha cúig bliain, an innealtóireacht chun tairbhe an duine, an stair, agus an Ghaeilge.

Tá cáil ar Kempelen de bharr an  Turcach Meicniúil, inneall más fíor a bhí in inmhe ficheall a imirt agus imreoirí mór le rá a bhualadh - agus sin san 17ú aois. Mar a tharlaíonn sé, cleas ab ea é, cófra deartha sa chaoi agus go raibh an cuma air nach raibh ach inneall ann. Ach i bhfírinne bhí duine istigh, ag imirt an fhicheall. Mar sin féin bhí gnéithe suntasacha  innealtóireachta i gceist - ina measc an sciathán agus lámh. Bunaíodh géaga agus lámha bréige ar an dearadh sin.

Bhí inneall eile aige a bhí in ann aithris a dhéanamh ar an nguth daonna go meicniúil. Inneall a chabhraigh go mór leis mar teiripeoir urlabhra, craobh den eolaíocht a chuidigh sé go mór leis. Spreagadh suim Annraoi sa bhfear seo freisin de bhrí go raibh a chairde sa tSlóvaic cinnte gurbh sloinne Éireannach a bhí i gceist le Kempelen. Dar ndóigh, ainneoin go bhfuil sé dearmadta againn anois bhíodh Gaeil bainteach le lár na hEorpa. Luaigh sé roinnt samplaí - Art Ó Laoghaire, ar cumadh an caoineadh cháiliúil ar a bhás, mar shampla, arbh Captaen i Reisimint Ungárach é. Rinne Annraoi, mar is dual do scoláire, an scéal a fhiosrú - ar an idirlíon, agus sa mhodh traidisiúnta tré comhfhreagas le aos léinn ar fud na hEorpa, beathaisnéisí von Kempelen, an Dochtúir Alice Reiniger as Vín na hOstaire ina measc. Roinn sé na torthaí atá bainte amach go dtí seo aige linn; tagairt i bhfeartlaoi do Kempelen ag cara leis do ocht teanga a bheith ar a thoil aige sa bhreis ar an nGaeilge. A nasc le Györ san Ungáir, áit ar theith Easpag Éireannach ó Chromail.Tá Íomhá den Mhaighdean a thug sé leis fós ann. Tá teoiric ag Annraoi, agus é a leanacht dá thaighde gurbh féidir gurbh as an sloinne Campion a d'eascair Kempelen, agus go raibh sinsir von Kempelen i measc an dreama a theith leis an Easpag. 
Ba léacht fíor mhaith a bhí ann, scoláireacht agus taithí saoil agus taistil fite fuaite ann. Níl  ansoe ach scáth thanaí de thuairisc.
Dála an scéal, beidh Annraoi i measc lucht inspioráide atá le clos ag Imbolc i mbliana.