Píosaí liom in áiteanna eile:

2026-11-08

Athartha


Tharraing Vincent Morley m'aird ar an scannán seo ar Bluesky. Os rud é go raibh mé chun bheith sa chathair inné ar aon nós, chaith mé súil ar amanta na scannáin. Bhí léiriú le bheith um 10 i bpictiúrlann an Lighthouse. D'oir sin dom.

Tá roinnt de saothair Mann léite agam, cé nach é an údar Gearmánach is ansa liom é, tá a shaothar trom. Tá mé nach mór cinnte gur léigh mé Mephisto a mhic Klaus, úrscéal faoi aisteoir uaillmhianach a comhoibríonn leis na Naitsithe, Göring go háirithe. Glactar leis go forleathan go bhfuil sé bunaithe ar Gustaf Gründgens, a bhí pósta seal ar a dheirfiúr Erika. Bhíodar uilig páirteach i ndrámaí agus Kabarett - atá polaitiúil go minic sa Ghearmáin.

Baineann an scannán le turas Mann chun na Gearmáine, chun glacadh le duais ainmnithe as Goethe. Dhá dhuais, ceann i Frankfurt/Main áit ar rugadh Goethe. A bhí an uair sin san zón Meiriceánach. Agus ceann i Weimar, mar a ndearna Goethe an chuid is mó dá shaothar. (Thug mé féin cuairt ar a theach.) Áit a bhí, ar ndóigh, sa zón Sóivéadach.

Tharla an turas, ach ní mar a léirítear san scannán é. Chuir Klaus Mann lámh ina bhás féin roinnt míosa roimhe - nuair a bhí á athair, a mháthair agus a dheirfiúr Erika sa tSualainn ar chamchuairt óráidí. Agus ní Erika amháin a thionlaic Thomas Mann chun na Gearmáine ach a máthair Katia.

Paweł Pawlikowski stiúrthóir an scannáin dubh agus bán seo. Tá na pearsan stairiúil, agus chuile seans an méid a deirtear, óráidí Mann go háirithe. 

Tá an iomaíocht idir an dá chóras follasach - níos ceilte Thiar, fear an CIA sa chúlra, níos oscailte Thoir ag Johannes R Becher (a scríobh a t-iomann a rinneadh amhrán Náisiúnta an DDR ar ball) ag tathant ar Mann glacadh le cúram cultúir. Agus lámh i lámh leis sa chúram ceannasaí bolscaireachta na Sóivéadach, Tjulpanow. (Тюльпанов)

Ach is éard a chonaic mise ná athair agus iníon ag streachailt leis an gcaidreamh eatarthu, le féinmharú deartháir agus mic. Agus sa mhullach ar sin cailleadh Athartha a chruthaíonn scoilt eatarthu agus an máthairtheanga is uirlis gairme dóibh. Máthairtheanga atá faoi smáil de bharr réimeas na Naitsíoch. Áit chónaithe anois acu Meiriceá - ach cá bhfuil a Heimat (focal deacair a aistriú, níos mó ná áit dhúchais nó cónaithe. An áit a bhfuil an croí, is dócha).

Iad ar an mbóthar, leo féin sa charr le tionlacan míleata rompu. (Tá mé iomlán cinnte nach mar sin a tharla. Níl bealach ar bith go ligfí dá leithéid fánaíocht thart thiar ná thoir).

Bhí an iliomad sonra sa scannán a raibh blas na fírinne orthu. Na sluaite ag éisteacht leis na hóráidí thiar agus thoir - ina measc na sean Naitsithe. Sliocht Wagner ag lorg tacaíocht chun Féile Bayreuth a athbheochan, rud a dhiúltaigh Mann go borb.

Chuir dhá radharc den óige míleata faoi smacht - an FDJ, Ógras saor na Gearmáine (cumannaí) sceon orm.

Radharc corraitheach faoi fear a éalaíonn isteach i seomra óstáin Mann ag iarraidh air idirghabháil a dhéanamh maidir leis na braighdeanaigh i Buchenwald, campa géibhinn faoi na Naitsithe ar lean na Sóivéidigh á úsáid, ach daoine eile anois ann. 

Fir ólta ag canadh amhrán faoi bhé Polannach, amhrán ghraosta a thugann ar Erika scairteadh amach orthu bheith ina dtost, gur Faisistigh lofa iad.

Ar t-am ar fad an bheirt acu ag streachailt lena mothúcháin go háirithe faoi bhás Klaus. A raibh réamhstair léanmhar ag baint leis, ba andúlaí éadóchasach é, de shíor ag mothú go raibh a bhua féin múchta ag clú a athair.

Agus sin uilig sa mhullach ar an duibheagán a chruthaigh mí úsáid na Naitsíoch idir an cultúr arbh tobar dá n-éigse é, agus iad féin sa ré nua.

An radharc deireadh, an bheirt acu i bhfothrach séipéil, ina raibh an órgán fós ann, ag éisteacht le ceol Bach.

Agus an eachtra sin ag scaoileadh na ndeor, faoi dheireadh.

Is i nGearmáinis don gcuid is mó atá an chaint - Fraincis, Béarla agus Rúisis nuair ba chuí. I ndubh agus bán atá an scannán, rud a chuireann go mór leis an éifeacht mothúchánach. Chuaigh sé i bhfeidhm go mór orm.

Aguisín - agallamh leis an stiúrthóir sa taz 

2026-11-01

An neach aduain sin, an Gaeilgeoir sa bhfiántas

Bhí mé féin agus mo mhac i tábhairne gnóthach i mBath Shasana ag an deireadh seachtaine. Ag Gaeilgeoireacht, gan amhras, mar sin ár nós. Le leathchluas chuala go raibh blas na hÉireann ar Bhéarla an lánúin ag an mbord taobh linn. Nuair a bhí siad ag imeacht bhuail an fear bleid orainn - as Gaeilge ar a laghad. An gnáthrud maidir leis bheith chomh hiontach an Ghaeilge a chlos.

Tháinig beirt Gearmánach i gcomharbas ar an lánúin ar an mbord ansin. Le teann searbhas dúirt mé le mo mhac go mba cheart dúinn rá leo go raibh sé iontach an Ghearmáinis a chlos. Bheadh sin aisteach, ar sé. Agus bheadh.

Santaím an lá go mbeidh sé aisteach a rá - as Gaeilge nó as Béarla - go bhfuil sé iontach an Ghaeilge a chlos. 

2026-10-25

Údair Taistil

Tá suim agam i litríochtaí na Gaeilge. Suim ar leith san litríocht taistil. Bhí mé i láthair ag caint a thug Pádhraic Ó Ciardha roinnt blianta ó shin i Má Nuad. Bhí cuid de na saothair a luaigh sé léite agam roimhe, agus sciar eile ó shin toisc gur chuir a chaint ar mo shúile dom iad a bheith ann. (Agus is iontach an áis an iasacht idir leabharlainne, nuair atá teideal ag duine. Cé gur gá uaireanta cúpla iarratas toisc go mbíonn leabhair Ghaeilge sna stórais, agus uaireanta ar strae. Is é an feall gan leabharlann Gaeilge ann, le go dtiocfadh léitheoir ar saothair nua de thaisme. Níl bealach úsáideach na catalóg a scagadh chun leabhair Ghaeilge a aimsiú.)

Pé scéal é, leathnaigh Pádhraic a chaint go sraith raidió a craoladh ar RnaG thar an samhradh. Roinnt údair roghnaithe aige, agus é ag allagar le daoine eolgaiseacha fúthu. Eolas agus smaointe meabhracha. Snas ar an eagarthóireacht, ag fí na hagallaimh éagsúla ina léiriú iomlán ar gach údar faoi seach.

Ar chúiseanna éagsúla, níor chuala mé na cláracha ar an raidió. Tá feabhas mór tagtha áfach ar sheinnteoir RTÉ (cé go bhfuil listen baistí acu air). D'aimsigh mé an sraith. Ní féidir nasc a thabhairt don sraith, ach seo nasc don gcéad chlár. Tá sé measartha simplí ar aon nós "Údair taistil" a chuardach san aip.

An t-aon locht atá agam air ná go bhfuil sé sa chóras de réir dáta craolta, athchraolta san áireamh. Is gá neamhaird a dhéanamh de gach dara taifead. Agus níl nótaí do gach clár ann, rud a bheadh cuiditheach agus clár ar leith á lorg.

Ach is fiú go mór é bheith ar fáil. 

2026-10-24

Is álainn gach dearg


Tá fuinneamh neamhghnách sa Dream Dearg. Bhí mé féin leo ar sráideanna Bhéal Feirste i 2022. 
Mar a tharlaíonn sé, casadh Máire Zepf orm. (Chuir mé aithne uirthi blianta roimhe ag deireadh seachtaine de chuid Comhluadar i nGartán Dhún na nGall. Bhí súil agam ar a saothar ó shin, agus teagmháil ar an Twitter réamh-Múisc) 

Agus mar is léir ón pictiúir sa chúinne ar chlé thuas, níorbh é an chéad agóid a bhí ann. Agus ní dóigh gurb an t-agóid deireadh é. Ní Tuaisceartach mé, ach de bharr teagmhálacha le muintir an tuaiscirt, ar líne agus san fíor saol, tá bá agam leo. Ó chuaigh mé go dtí an Lá Dearg i 2014 tá roinnt cuairteanna tugtha agam ar Bhéal Feirste agus ar an gCultúrlann. Tá meas agam ar na daoine óga (cuid acu nach bhfuil chomh hóg anois) a bhunaigh an Dream Dearg agus a mhaireann an mana Feirsteach Ná habair é, déan é.

Is san ithir sin a phéac an leabhar is déanaí seo de chuid Máire Zepf. Déagóirí óga, scoláirí Gaelscoile, baill Club Óige. Prioctha chun gnímh ag ionsaithe suaracha biogóidí agus gníomhaíochtaí cúngaigeanta maorlathaigh agus polaiteoirí - cealú deontais don turas Gaeltachta a bheadh thar a n-acmhainn gan é, ach a mhothaíonn siad a bheith riachtanach dóibh. Maoin bainte thar oíche de na clubanna óige is tearmann dóibh.

Laoch an scéil, Fionn(uala). Déagóir óg cúthail nach mothaíonn go bhfuil an neart inti labhairt amach, ainneoin láidreacht a tuairimí.

Ach atá ag forbairt féin mhuinín. Go dtí go ndéantar ionsaí uirthi. (Leisce orm dul thairis sin d'fhonn scéalmhilleadh a sheachaint).

Titeann sí in umar na haimléise, ach dá hainneoin éiríonn le cairde léi i a tharraingt as agus í a chur ar a boinn arís. Níl críoch néata, mar a bheadh i seanscéal iontais ann. Ach leanann an saol ar aghaidh, agus tagann fás agus dlúthpháirtíocht.

Is í saor véarsaíocht a insítear an scéal, agus gné filíocht coincréiteach leis go minic, leagtha amach go cúramach ar an leathanach. Rithim agus ceol ag freagairt don aicsin agus do mhothúcháin Fionn.

Scéal atá, faraor, réalaíoch, ach dóchasach. Scéal tábhachtach.
(Ón leabharlann a fuair mé é) 

Máire Zepf 
Futa Fata 
ISBN: 9781915684196 

2026-10-20

An Dearcán 2


Tá breis téagair ar go leor bealaí san dara eagrán seo den Dearcán. Filíocht amháin a bhí sa chéad eagrán - tá prós idir gearrscéalta agus caibidil úrscéil anseo. Agallamh le Micheál Ó Conghaile. Ómós do Ghabriel Rosenstock. Agus uraiceacht ó Laoighseach féin, mar a leasaigh sí dán da cuid, ag cíoradh focail agus íomhánna go cúramach (gníomh misniúil nochtadh dá leithéid, feictear dom, ach luachmhar don ábhar scríbhneora).

Tá éagsúlacht mhór sna dréachtaí, agus creidim go bhfuil rud éigin ann do mórán gach léitheoir. Trom agus éadrom. 

Tá scéal bhreá ag Niall Ó Siadhail nach dtig liom faic a rá faoi, leisce orm an scéal a mhilleadh. 

Tá saibhreas iontach teanga chomh maith le scéalaíocht den scoth i Muirbhuachaill le Joe Phádraic Ó Fátharta.

Dán glic dhá fhocal ag Eoin P. 

Dánta ag Cúán de Búrca ina bhfeicim a ghealgháire meidhreach.

I measc go leor eile (péire liricí gairide liom féin san áireamh).

Cúram ar leith déanta ag Laoighseach den dearadh, agus líon mór léaráid soláthraithe aici.

Tá cuid den ábhar clóbhuailte bán ar chúlra dúghorm. Ana dheas. Cló snasta soiléir, cuma cén dath atá ar an gcúlra. 

Tá an dair ag fás....


2026-10-19

An diabhail bota comhrá sin....

A Chlaude, a ghiolla

Tá do dhintiúirí cathaitheora bainte amach anois agat. Ní gá dom treoirlínte na hísealcheannasaíochta a mheabhrú duit. Nuair a ghabhann ainniseoir daonna i dteagmháil leat, tá iomlán eolas an idirlíon ar fáil duit, lán gangaid, claontuairim agus mífhaisnéis. Níl le déanamh ach bheith géilliúil don chliant, treisiú faoi na tuairimí atá aige chun ding a chuir idir é agus iadsan a d'fhéadfadh a leas a dhéanamh. Bíodh na manaí ar bharr do ghob agat le soláthar dó - "Níl mé ach ag cuir ceisteanna", "Sin do thuairim", "Tá fhios ag cách", "Tá mise chomh maith leatsa", "Tá tú ag tromaíocht orm"... Tá neart samplaí sa bhunachar chun claonta an chliaint a threisiú. Má dhéanann tú i gceart é is cinnte go bhfaighidh ar nAthair Thíos greim ar do chliaint, agus cuid dá chomhluadar freisin.

Is mise le dúthracht diabhlaí 

Screwtape 

(Smaoineamh goidte ó CS Lewis. Ní dóigh liom go bhfuil bota comhrá diabhlaí. Tá amhras orm áfach faoi na dearthóirí atá tar éis samplaí ghéilliúla plámásacha a chuir ar fáil a bhfuil aimhleas daoine leochaileacha déanta acu, agus féinmharú agus dúnmharú mar thoradh air.) 

2026-10-14

Liadain, Ailbhe cct


Le traidhfil blianta tá Leabhar Breac ag foilsiú scéalta ón tseanlitríocht, athinste agus maisithe. Comrac Liadaine ocus Cuirithir atá curtha ar fáil dúinn ag Ailbhe Ní Ghearbhuigh. Ní aistriúchán ón Sean Ghaeilge atá i gceist áfach, ach athinsint bunaithe ar an mbunscéal. Ach gnéithe agus dearcthaí nua san áireamh nuair a fheileann. 

Scéal maidir le rogha, rogha idir gairm crábhaidh agus lánúnachas, rogha idir clann agus creideamh. Dearcadh Liadaine sa treis san insint, í amhrasach go mbainfeadh caidreamh le Cuirithir dá saoirse agus go srianadh a héigse. 

Ach an tnúthán fós acu araon. Ceist gan réiteach. 

Tá an leabhar soléite, cé go n-admháim gur chuir Béarla na bhFileadh ag ransú foclóra anois is arís mé. Corr focal Fraincise sleamhnaithe isteach le miongháire aici, shílfeá. 

Thug mé suntas d'ainmneacha réaltbhuíonta a úsáidtear, tógtha as taighde Seán mac an tSíthigh mura bhfuil dul amú orm. 

Tá ealaín Chrissie Dervin thar a bheith suntasach. Líníochtaí dubh is bán don gcuid is mó, ach corr spota daithe. Colainn, briste go minic, ach ceiliúradh á dhéanamh orthu freisin. Iad uaireanta oscailte, cnámha agus orgáin le feiceáil. Neart naíonán! Tá an oiread sonraí ar gach leathanach ar a bhfuil léaráid. An nasc leis an insint follasach uaireanta, caolchúiseach uaireanta eile. 

Seoid eile ó Leabhar Breac, le cuir le leabharlann scéalta na mban ón seanlitríocht.

Ailbhe Ní Ghearbhuigh 
64 lch, clúdach crua; 
ISBN 978-1-913814-85-4 

2026-10-13

Feá litríochta

Bhí mé i sa sean léachtlann fisice i MoLI aréir, áit a bhí Ailbhe Ní Ghearbhuigh ag tabhairt Léacht Uí Chadhain.

An portach sa nualitríocht a bhí faoi chaibidil aici, i gcaint líofa a léirigh an t-eolas atá aici ar an litríocht chéanna.

Léacht Uí Chadhain a bhí i gceist, thosaigh Ailbhe amach le plé ghairid ar ghearrscéal an Chadhnaigh Ciumhais an Chriathraigh. Géibhinn an chriathrach do Mhuread, príomh phearsa an scéil.

Luaigh sí ansin go raibh sí ar an bportach le Jackie Mac Donnacha agus ar gcaorán le hEoghan Mac giolla Bhríde agus an sraith Ómós Áite á thaifeadadh.

Tá portaigh i bhformhór na nGaeltachtaí, agus go leor de mhuintir na Gaeltachta spléach orthu chun tithe a choinneáil teolaí. Rud a chuireann iad in adharca an dreama atá ag iarraidh an timpeallacht agus an bhithéagsúlacht a chaomhnú. Agus a thagann salach ar dlíthe Eorpacha, ar a laghad san dóigh a chuirtear i bhfeidhm abhus iad.

Is iomaí ról ag an bportach sa litríocht agus rinne Ailbhe tagairt do na dearcthaí éagsúla, ag tabhairt samplaí ó dhánta. Le leithéidí Jackie Mac Donnacha, Ceaití Ní Bheildiúin agus Nuala Ní Dhomhnaill. Filíocht fáiscthe as tírdhreach agus taithí saoil - agus an bogach ina thinfeadh agus ina dhúshlán.

Léacht iontach spéisiúil. 

2026-10-05

Athfhulaingt W Óg


Alt le Alex Hijmans  a phrioc mo spéis san saothar seo. Rinne mé iarracht tráth saothar Goethe a léamh ach níor éirigh liom mórán adhmad a bhaint as. 

Baineann an scéal le mac mná tréigthe seachas mac baintrí. Mionbhaile. A mháthair sa chomhlacht céanna ina bhfuil sé ag tabhairt faoi printíseacht ann. Smacht freisin ag an FDJ, an eagraíocht óige é. É ina bhuachaill maith dá réir. Edgar Wibeau. De shliocht Úgónach, más fíor. Na 1970í. An SED i réim. 

Go dtí go chliseann ar a fhoighne. Téann sé go Beirlín le comrádaí. Tá Gartenlaube tréigthe ag muintir a chomrádaí. Bothán. (Bíonn coilíneachtaí gairdíní sa Ghearmáin. Bothán agus garraí beag.) Gabhann an comrádaí abhaile, fanann Edgar ann. Uaillmhian aige bheith ina ealaíontóir. Ach an bhfuil an cumas aige? Ní shíleann ollamh na healaíona go bhfuil. Teibí agus míshlachtmhar atá na saothair aige. Gan aon comhartha forbartha. 
Ach tagann páistí ón Kindergarten béal dorais air agus é ag péintéireacht. Leanann Charlie iad. An Kindergärtnerin. Titeann sé i ngrá léi. 
Ach tá lámh agus focal idir í agus fear atá le filleadh ón arm go luath. Mar sin féin caitheann siad am i gcomhluadar a chéile. Teannas idir an lánúin. Eisean ag díriú isteach ar an staidéar. Ceal airgid tosaíonn Edgar ag obair mar ghiolla péintéireachta i tógálacha. É thuas seal thíos seal idir é agus an saoiste. 
Tá uaillmhian ag an saoiste inneall a chruthú chun spraephéinteáil a dhéanamh níos éifeachtaí. Ní éiríonn leis. Síleann Edgar go dtig leis féin é a dhéanamh ar mhodh eile. Bailíonn sé rudaí éagsúla ón dramhaíl sna bothanna eile agus cruthaíonn a inneall. Faoi bhrú ama toisc go bhfuil an bothán le leagadh. Síleann sé go bhfuil éirithe leis, casann sé an lasc. Agus maraíonn an leictreachas é. 

Tógtar an nasc le saothar Goethe toisc nach bhfuil faic le léamh sa bhothán ach cóip de Die Leiden des jungen Werthers. Bíonn Edgar ag cuir teachtaireachtaí chuig a chomrádaí ar téip. Roghnaíonn sé sleachta oiriúnacha as saothar Goethe chun a staid reatha a léiriú. 

An dóigh a insítear an scéal ná go bhfuil athair Edgar, nach raibh teagmháil aige leis ó bhí sé cúig bliana d'aois ag labhairt le daoine éagsúla, a mháthair, a chomrádaí, Charlie, a chomhghleacaithe oibre. É ag iarraidh meabhair a bhaint as a bhás. Fite tríd na gcomhráití seo tá léargas Edgar, é ag freagairt go díreach don méid a deirtear ach ag cuir go mór leis. 

Seachas go raibh mé ag streachailt uaireanta le béarlagar óige na 1970í san DDR, bhí sé soléite go maith. Agus spéisiúil. Edgar sách géar ar bhealach greannmhar faoi na daoine thart air. Agus na sleachta as obair Goethe iontach oiriúnach. 

(Fuair mé cóip leictreonach den leabhar tríd leabharlann ar líne an Goethe Institut). 


Die neuen Leiden des jungen W.
Roman von Ulrich Plenzdorf

2026-10-04

Dealg i mBeo

Táim nach mór cinnte gur Raven Books a mhol an leabhar seo dom nuair a bhí sé i gceist agam tabhairt faoi "Women in translation month" (Níor dhein sa deireadh de bharr cúinsí sláinte). Fuair mé an leabhar seo ón leabharlann.

Scéal lonnaithe sa Bhruach Thiar cúpla bliain tar éis na forghabhála. Umasa ag filleadh, é éalaithe ar thóir oibre sna hÉimíríochtaí. Gan rath air. Iarratas a mháthair ar athaontú teaghlaigh ceadaithe ag Údaráis na forghabhála.

Tumtar isteach san aicsean ar an bpointe muid, an uirísliú agus níos measa a bhain d'Arabaigh ag trasnú na teorann. Bean óg ag fáil batráil sa chúlra.

Aimsíonn Usama a mháthair, agus a mhuintir, muintir an Tí mhóir tráth dá raibh. Ach go bhfuil an talamh tréigthe ag na spailpíní. Mac an úinéir, a bhfuil cúram an teaghlaigh air, ina spailpín mar chách anois. Iad ar fad ag dul siar go Tel Aviv i mbun oibre.

Léirítear mionsonraí an tsaoil faoi forghabháil, radhairc sa ghéibhinn san áireamh. Agus an teannas inmheánach idir na hArabaigh (Tá na Ghiúdaigh imeallaithe go maith sa scéal). Teannas freisin leis an cheannasaíocht thar lear. Síocháin in iomaíocht le lámh láidir. Deighilt idir óg agus aosta, idir athair agus a chlann. Coimhlint idir idé-eolaíochtaí. 

Sóisialach de chuid na gluaiseachta ina mháistir brúidiúil i cill amháin sa phríosún. Ach oideachas á chur chun cinn freisin. 

Toisc go bhfuil Usama tar éis cloí leis an freasúra agus é lasmuigh den tír, tá sé fillte leis an cúram fogha a thabhairt ar na busanna a thugann na hoibrithe siar. 

Déanann sé amhlaidh, ach tarraingíonn tubaiste ar a mhuintir uilig. 

Scéal láidir corraitheach. Imireacha go leor seachas dubh agus bán. Mholfainn é. 


Sahar Khalifeh
Aistrithe ag Trevor LeGassick, Elizabeth Fernea
ISBN 9780863569869



Glórtha an Tráthnóna


Tharraing Raven Books ar Bluesky m'aird ar an leabhar seo, ar chúis éigin níor thuig mé é a bheith ann. I gcomhthéacs Women in translation month (mí Lúnasa) a rinne sí amhlaidh. Bhí sé i gceist agam m'fheachtas léitheoireachta féin a dhéanamh, ach ar an ndrochuair d'éirigh mé tinn. Ar aon nós, cheannaigh mé an leabhar, ó Raven Books mar a tharlaíonn. 

Scéal teaghlaigh shaibhir san Iodáil roimh, le linn agus i ndiaidh réimeas an fhaisisteachas agus an dara cogadh domhanda, agus scéal grá éagmaise - nó ar a laghad grá a raibh gach leath den lánúin ag iarraidh rud éagsúil. 

Díríonn sleachta ar ball amháin den teaghlaigh, ag léiriú stair siadsan. Sa chaoi go gcuireann na sleachta diaidh ar ndiaidh le tuiscint níos iomláine ar an méid a tharla.

Ansin ar deireadh scéal mná atá dóite i ngrá le mac de chuid an teaghlaigh. Níl uaidh siúd ach craiceann agus caidreamh éadomhain. Pósadh agus buaine atá uaithi siúd. Ach é bheith fírinneach. 

Sár obair déanta arís ag Máire Nic Mhaoláin chun an scéal seo a thiontú ón Iodáilis go Gaeilge shaibhir ach soléite. 

Leabhar eile ar charn na n-aistriúchán fiúntacha. 

Caighdeán maith san earra féin, mar is dual do Éabhlóid. 

Natalia Ginzburg 
Aistrithe ag Máire Nic Mhaoláin
Éabhlóid 

2026-10-03

Díolaim litríocht taistil


Ó chaint Phádhraic Uí Chiardha i 2022, táim ag tnúth leis an díolaim seo.

Tá clár an leabhar le feiceáil ar suíomh an siopa leabhar, agus léiríonn sé an fairsinge ábhar agus ilchineálachas na n-údar. Altanna cuid de na sleachta, cuid eile is sliocht as leabhar nó saothar níos faide ná alt atá i gceist leo. Ar ndóigh, cnuasaíodh roinnt de na haltanna i leabhair. Mar shampla saothar Mícheál Breathnach.

Daoine spéisiúla iad na húdair. Tuairimí acu. Mar sin, ní cuir síos lom tíreolaíochta atá i gceist. Cuid de na halt, scríobadh iad nuair a bhí corraíl sna háiteanna as a rabhthas ag trácht. Agus ar ndóigh thar tréimhse breis is céad bliain a scríobhadh iad - céad bliain a bhí lán stair san Eoraip!

An tír is nuaí a phlé Breandán Ó hEithir, an DDR, ní hann dó níos mó.

Mar a dúirt Erich Kästner, ag trácht ar athraithe teorainn, is ar mhaithe le lucht bailithe stampaí a ghníomhaíonn an stair, shílfeá.

Neart spéisiúil sa leabhar. An locht a bheadh agam air, baineann sé leis an toirt. Leabhar a chaithfeá leagan ar bhord atá ann. Ró mhór agus ró throm le bheith i do lámh agat.

B'fhéidir go bhfuil an eagrán seo dírithe ar lucht acadúil, mar théacs léinn. Is trua sin, dar liom. B'fhear liom dá mbeadh sé i cúpla imleabhar ar ghnáthmhéid.


Eachtraí san Eoraip – scríbhneoireacht taistil i nGaeilge ó thús an fhichiú céad go n-uige seo 
 
    Eagarthóirí:
    Kate Uí Chíobháin, Meidhbhín Ní Úrdail, Joachim Fischer

2026-10-02

Úrscéal na Trá Báine


Tá an úrscéal is déanaí seo de chuid Mhichíl Uí Chonghaile bunaithe ar shaol Bríd Ní Mháille agus na heachtraí a spreag an dá amhrán léi atá againn - Amhrán an Bháthadh (Amhrán na Trá Báine) agus Amhrán South Boston. 

Más buan mo chuimhne, bhí tinfeadh ann freisin ón scríbhneoireacht thart ar logainmneacha (mar a bhí i gceist leis An bhlaosc sa mbois) 

Agus arís fuair mé réamhbhlaiseadh den saothar seo ag Cúirt na bliana seo caite. Go deimhin, tá an leabhar tiomnaithe do na taibheóirí sin. 

Smaointe agus brionglóidí Bríd Ní Mháille atá sa leabhar, agus í thall i South Boston nuair a fhaigheann sí scéal tubaisteach bá a triúr deartháir (agus deartháir eile báite rompu). 

Tosaíonn an insint leis an American wake agus í ar tí dul ar deoraíocht. Nó bhféidir lena cuimhní air. Sruth comhfheasa atá san insint, míreanna éagsúla, ag dul siar is aniar. Scéalta ón mbaile ag baint corr as na smaointe, pé acu litir nó duine nua anoir. 

Abairtí gairide, luas lasrach faoin insint, smaointe coscracha corraithe. An bá agus an toradh á shamhlú aici ar bhealaí éagsúla. De réir mar a tháinig eolas chuici. 

A Deaide agus an cás inar fágadh é. Col aige le ronnachaí ar eagla gur ar coirp a chlann mac a beathaíodh iad. 

Ansin cúinsí a saol féin thall, anró agus cruatan agus a clann séalaithe roimpi seachas duine amháin. 

Na hamhrán a chum sí imithe siar, agus ansin tagtha anoir agus fabhtach! Cúis feirge di. 

Macallaí as na hamhráin arís is arís eile. 

Anois is arís liodán logainmneacha - thall agus abhus. 

Trí intriacht Béarla - litir anoir óna deirfiúr Nell, litir aniar chuig Nell, agus teistiméireacht an Sagart paróiste di agus í ag dul anall. É le tuiscint gur máistir scoile nó sagart a scríobh agus a léigh na litreacha. Dul na Gaeilge ar an mBéarla - go deimhin codanna dothuigthe don té a bheadh taobh le Béarla amháin. 

Thaithin an insint go mór liom. Agus tá an leabhar féin gleoite. Ealaín le Seán Ó Flaithearta - Ó Mhaidhm go Maidhm. Mír idir na caibidil. Currach báite le feiceáil scaití iontu. An méid oiriúnach - 18.2 × 12.3 cm - , cló soiléir soléite. 

Tá nóta staire agus leagan den dá amhrán ann freisin. 


Táim buíoch do Cló Iar-Chonnacht a sheol cóip léirmheasa chugam. 


Micheál Ó Conghaile 
Cló Iar-Chonnacht 
ISBN 978-1-78444-312-2




2026-07-20

Siombalachas agus Harry Clarke

Bhí mé ar Aifreann in Uachtar Ard inné. D'aithin mé ar an bpointe gurb le Harry Clarke an fhuinneog laistiar den altóir - an gorm, an glas, na haghaidheanna, an iliomad sonra.

Bhí bileog os comhair na haltóra ag cuir síos ar an siombalachas sa phictiúr. 

Tá cuid de na siombail agam, ach cuid mhór nach raibh. 

Ábhar iontach marana. D'fhéadfá tamall fhada a chaitheamh os a chomhair, ag piocadh amach sonraí. Muire, Eoin agus Máire Mhaigdiléana. An Tríonóid. Blaosc, ag seasamh d'Ádhamh agus an bás de dheasca a pheaca. Cór na nAingeal. Grian agus gealach, ag seasamh don chruinne uilig. 

Na dathanna, a chiall féin ag gach dath acu. 

Agus ealaíon den scoth. 

2026-07-19

Cois Réine atá an balla


Ar iasacht a fuair mé an leabhar seo. Stair ailtéarnach. Éiríonn leis an Putsch i gcoinne Gorbatschow. Cuireann an Aontas Sóivéadach gothaí troda orthu féin. Tosaíonn ag caint ar fiacha gan íoc an Chogadh Mór tírghrách. Géilleann cumhachtaí an Iarthair an Ghearmáin Thiar dóibh, cónaidhm le bheith ann idir an DDR agus BRD. Demokratische Republik Deutschland. Gealltar do muintir an Iarthair go mbeidh gach rud mar a bhí, ach ar ndóigh is bréag sin.

Iriseoir reacaire an scéil, atá ar a sheachaint i Zürich de dheasca cúpla botún a d'fhág na húdaráis sa tóir air. 

Úsáidtear na hainmneacha a bhaineann leis na pearsain stairiúla, agus minic go leor macallaí díreacha as an stair.

Fágann ról an iriseora agus na daoine eile atá ar deoraíocht i Zürich, teifigh ó thoir agus thiar, gur féidir leis an scéal iomlán a insint.

Léamh iontach spéisiúil. 

Agus ábhar machnaimh. 

Nua ar Aonghus.eu



Óir gach duine a ghlacann an claíomh is leis an gclaíomh a thitfidh sé.


Fuair mé Eoghan Béal do mo bhreithlá. Athinsint ag Darach Ó Scolaí ar dornán scéalta ó na meánaoiseanna. Cé gur Eoghan Béal an teideal, níl ina scéal siúd ach réamhrá. Dáiríre is an streachailt fuilteach don comharbas ábhar an scéil. Bráthairchath.
Ciarán Chluain Mhic Nóis tarraingthe isteach sa scéal, ag iarraidh doirteadh fola a chosc. Faltanas agus feall. Mallachtaí éifeachta. Agus carachtar - Neimheadh - ag imirt ról Bhriciu, ag cothú achrainn agus ainghníomh. Eisean is cúis go minic le briseadh focal agus doirteadh fola.

Tá saibhreas i dteanga an insint, ach tá sé soléite. Mar a bhíodh sna sean LSS tá filíocht anseo is ansiúd síos tríd. 

Agus tá ealaín Alé Mercado iontach, agus neart de ann. Dorcha nuair is gá. Léiriú ar eachtraí an scéil a chuireann leis an insint. 

Earra uasal atá sa leabhar, mar is dual do Leabhar Breac. 

Darach Ó Scolaí, Alé Mercado 
ISBN 978-1-913814-84-7

2026-07-15

Papillion

Táim ag dul trí tréimhse easuan faoi láthair. Ceann de na bealaí an oíche a chur isteach ná amharc ar scannán. Tá amazon prime teaghlaigh againn toisc go bhfuil cuntas prime ag mo nuachar. Agus is le Samsung ár dteilifís chomh maith le mo ghuthán - is féidir teilgeadh go dtí an scáileán mór dá réir.

Sean scannáin is mó atá mé ag (ath) amharc orthu.

Ach cé go raibh iomrá cloiste agam ar Papillion - dráma clúiteach carcair - ní raibh sé riamh feicthe agam.

D'fhéach mé air go luath ar maidin inniu. 

Furasta a thuiscint clú a bheith air. Cineálacha uile daonna - séimh agus garbh, geanúil agus brúidiúil, cam agus díreach.

Cairdeas a sheasann fulaingt. 

Mian do smachtaithe éalú, ainneoin gach contúirt agus ainneoin an iarmhairt ar teip. 

Rud eile a chuaigh i bhfeidhm orm ná ciúnas an scannáin. Ní raibh fuaimrian glórach corraitheach ann. 

Agus i dtréimhse ina raibh Papillion i measc bundúchasaigh, níor labhraíodh focal. Ach déanadh cumarsáid. 

Ana scannán. Ealaíon an scáileáin airgid! 

2026-06-07

Comhar i gCathú


Léigh mé Lig sin i gCathú blianta fada ó shin, agus go deimhin Sionnach ar mo dhúan. Léigh mé arís anuraidh é roimh freastal ar an Lá i gCathú.

Taitníonn Lig sin i gCathú liom, agus tá sé furasta a thuiscint conas gur bhain sé amach barr liosta na leabhair a raibh ráchairt orthu caoga bliain ó shin. (Níl fhios agam an bhféadfadh leabhar Gaeilge sin a dhéanamh anois - tá formhór na leabhair a díoltar á ndíol ag seoltaí leabhar agus as an áireamh sna liostaí mórdhíola).

De bhrí go bhfuil an leabhar caoga bliain d'aois, is don leabhar atá eagrán reatha Comhar tiomnaithe, aistí spéisiúla faoi ghnéithe éagsúla den leabhar agus freagairt phearsanta don leabhar. San áireamh dhá thuairim ana éagsúil ag Sorcha de Brún agus Síle Ní Choincheannain

Clár

Gearóid Denvir 
Eagarfhocal 

Gearóid Ó Tuathaigh 
Comhthéacs Staire 

Mícheál Ó hUanacháin 
Mise & an Mac Drabhlásach 

Ruairí Ó hEithir 
'Englishing' an Leabhair 

Liam Ó Dochartaigh 
'Bestseller' i nGaeilge 

Mártan Ó Ciardha 
Aoibhinn Beatha an Scoláire 

Seán Ó Neachtain 
 Gaillimh m'Óige 

Tonaí Ó Roduibh 
Lá i gCathú 

Sorcha de Brún 
Mná Lig Sinn i gCathú

Síle Ní Choincheannain 
Ceist na hInscne
. 
Laoighseach Ní Choistealbha 
Ligeadh mé i gCathú 


Cúán de Búrca 
Mealladh na Méire Fada 

Tomás Ó Floinn 
Léirmheas ón gCartlann

Anois, ní mór dom an leabhar a athléamh.