Trí trioblóidí mná na Rinne — páistí, prátaí a's trioscar

Ar an Domhnach d'fhág mé Baile an Chinnéidigh ar bhus 133 isteach sa chathair chun bus 600 a fháil go dtí Dún Garbhán. Bhí an bus le fágáil um a dó - bhí sé pas beag mall ag tosú. 

Is eagal liom nach féidir liom an seirbhís seo - le comhlacht príobháideach - a mholadh, agus ní cionn is go raibh sé mall. Ach bhí mé ar an mbus trí bhabhta - síos go Dún Garbhán, ar ais ar an Déardaoin agus síos arís ar an Aoine. Thóg Tiernán go Baile Átha Cliath ar an Aoine freisin é. Ar gach turas daoibh bhí an bus cáidheach, agus boladh múin stálaithe agus níos measa ón leithreas ar bord. (Tá roghanna eile ann - Bus 40 de chuid Bus Éireann, mar shampla.) 

Toisc gur agnóisí spóirt mé, ní raibh fhios agam go raibh drocham roghnaithe agam do bhus a d'imigh tríd Cill Chainnigh. Bhí cluiche mór díreach ag críochnú agus tranglam trom tráchta. Thóg sé i bhfad dul tríd an chathair. Níos mó ná an leathuair a bhí idir an t-am a bhí mé ceaptha bheith i nDún Garbhán, agus am imithe an bus nasc áitiúil go dtí An Rinn.

Bheadh bus i gceann dhá uair an chloig eile, ach is beag fonn a bhí orm fanacht ar sin. Tháinig mo chomrádaí ag triail orm. Thug sé ar chamchuairt gasta tríd an Rinn mé freisin ar an mbealach chuig a thí. Bhí fáilte agam roimh an béile a chuir a shonuachar romham.

Bhog Joe ó Bleá Cliath lena nuachar agus a pháiste is sine chun tabhairt faoi phost taighde in institiúid teicneolaíochta Phort Láirge i 2008. Bhíodar ag smaoineamh ar áit a fháil ar cíos i nDún Garbhán - ach ní raibh ag éirí leo. Cé nach raibh Gaeilge ag a bhean, is ise a smaoinigh ar bogadh chun na Gaeltachta - bhí Joe diongbháilte go rachadh a chlann ar Ghaelscoil, agus ní fhéadfadh scoil Dún Garbhán é sin a dhearbhú dó. Ach bheadh fáilte roimh breis daltaí sa Rinn. Tá siad ann ó shin, ceathrar clainne anois acu, teach ceannaithe agus iad fite fuaite sa phobal - iománaí diongbháilte ab ea Joe riamh!

Nuair a bhíomar san Seanaphobal ar feadh cúpla lá anuraidh, fuair mé comhairle ó na Gaeil ar líne faoi siúlóidí. Ní raibh deis agam an uair úd tabhairt faoin gCoinigéar - leathinis caol fhada a thrasnaíonn an inbhir agus a bhfuil a phointe faoi urchar méaróige den mainistir i nDún Garbhán.

Neart bláthanna agus éanlaithe le feiceáil. Tá cúpla feirm oisre sa chuan. Chonaic mé bean ar an trá ag cnuasach bruscair - cuid mór de málaí agus bandaí ruibéir bainteach leis na feirmeacha. Is cosúil go bhfuil stráice den trá faoi chúram gach comhlacht faoi sheach. Bhí suntas tugtha agam don méid sliogán oisre a bhí faoin trá. Níl na comhlachtaí ceaptha oisrí marbha a scaoileadh le sruth - ach is cosúil go ndearna comhlacht mór amháin neamhaird de sin cúpla bliain ó shin nuair a bhí bású mór i measc na hoisrí. 

Shiúl mé ar ais fán trá ón bpointe, agus ar aghaidh go dtí sráidbhaile na Rinne. Cupán tae tí Joe agus ar aghaidh liom arís go dtí an taobh eile den leathinis agus ó dheas arís go Heilbhic. Thug mé cuairt fán slí ar an séipéal. Pictiúir altóra thar a bheith spéisiúil - pandéach fiú - agus tagairtí ann do muir agus bádóireacht. 

Bhí gloine daite breá tiomnaithe do Dhéagláin ann freisin. 

Bhí radharcanna iontacha ó thuaidh ón aill ar an dtaobh eile den leathinis. 

Chas mé ar ais i dtreo Heilbhic ansin. Bhí coinne déanta agam chun folcadh feamainne a bheith agam i Sólás na Mara. Bhí mé pas beag luath ann, agus bhí cupán tae agus an píosa císte cairéide is fearr is cuimhin liom agam agus mé ag fanacht. 

Chaith mé trí ceathrú uaire sa sáile bogthe le feamainn tríd - abair só. 

Bhí cupán eile tae agam roimh aghaidh a thabhairt ar an siúlóid ar ais go dtí an Rinn. Nod libh gurb as Gaeilge ar fad a rinne mé mo ghnó ann freisin, rud a chuir leis an bpléisiúr. 

Bhí dinnéar agam le teaghlach Joe agus ansin chuaigh mé leis féin agus mac leis go dtí An Sráidbhaile - bhí a mhac ag imirt i mbliots iománaíochta Féile. Bhí foireann faoi aois Na Gaeltachta - An Rinn agus an tSeanaphobal - á fhéachaint le trí fhoireann eile, cluichí deich nóiméad an taobh len imirt. 

Rinne leaids na Gaeltachta go maith, ach bhí foireann eile níos láidre ar an lá. Nó sin a deirtear liom - ní fear spóirt mise! 

Chodail mé go maith, agus an maidin dar gcionn thug mé aghaidh ar an Baile Mór ar bhus nasc áitiúil chun leanacht ar aghaidh le mo thuras. 

Camchuairt Leath Mogha (agus giota leis)

Táim ar saoire le coicís. Ba é an phríomhchúis ná freastal ar Féile Opera Gleann Móire. Bhí mo mhac Fionn i bpáirt Curio san Opera Giulio Cesare.

Tháinig mo mháthair céile agus a páirtí ó Bheirlín, agus thógamar teach saoire ar an Aird Mhór ar cíos ar feadh seachtaine, ó Máirt go Máirt. Ach leis an mbeirt ó Bheirlín agus bagáiste, bheadh gluaisteán mo nuachar lán - gan spás domsa. Bheadh orm taisteal ar bhus. Ó tharla go mbeadh sin amhlaidh, agus ó tharla coinníoll ag m'fhostóir go nglacfaí ar a laghad saoire amháin coicíse roimh Meán Fómhair, shocraigh mé cuir leis an dturas. 

D'aimsigh an déagóir poll Hobaid i Maigh Eo. Ach shíleamar gurbh leor oíche amháin ansan. 

Tá oileáin Árainn leath bhealach idir Port Láirge agus Maigh Eo, cineál. Rith sé liom go mbeadh sé go deas sciuird gasta a thabhairt orthu. Fuair mé amach go mbeadh sé indéanta oíche a chaitheamh ar Inis Oírr, oíche ar Árainn agus filleadh thar Inis Méain. 

Oíche sa Ghaillimh. Ar aghaidh go Maigh Eo. Filleadh ar thraein ó Caisleán an Bharraigh. 

D'aimsigh mé busanna ó Eochaill via Corcaigh agus Inis go Dúlainn. 

Bheadh sé indéanta dul ón Aird Mhór, ach ní bheadh mórán ama idir bhusanna agus ní raibh fonn orm dul sa tseans an bhád a chailleadh. Thug mo bhean síob go hEochaill dúinn. 

Ar an slí síos chaith mé dhá oíche le cara liom sa Rinn. Agus bhí orm filleadh abhaile Déardaoin agus síos arís Dé hAoine leis an déagóir, a raibh scrúdú damhsa acu. 

Ar an Máirt thaisteal mé ar an nasc áitiúil ón Rinn go Dún Garbhán, agus ar aghaidh go dtí an Lios Mór áit a raibh ceolchoirm am lóin ag Fionn. 

Tráthnóna fuair mé síob go dtí an Eaglais, agus shiúl cuid de Shlí Dhéagláin. Tar éis 16km, toisc go raibh sé ag ceobhrán, ag éirí mall agus an bagáiste trom chuir mé fios ar mo nuachar - bhí faid nach raibh mé ag súil leis curtha leis an mbealach toisc droichead a bheith scuabtha chun siúil. 

Roinne mé roinnt siúl agus taisteal eile fán mbealach - tá sé i gceist agam roinnt blagmhír a scríobh faoi! 

Ach seo agaibh achoimre. Tá feabhas mór tagtha ar chúrsaí iompair, agus is iontach iad na busanna nasc áitiúil - gur féidir íoc astu le cárta Leap. 

Dhá scór Eala

He said: I made the Iliad from such

A local row. Gods make their own importance.

Epic 

Patrick Kavanagh 

Mar a luaigh Laoighseach Ní Choistealbha ina léirmheas ar tuairisc.ie, is dánta áitiúla iad seo agus uaireanta beidh mo leithéid de léitheoir dall ar na pearsana agus eachtraí. Ach tá eachtraí eile idirnáisiúnta - cuimhneachán ar díothú Giúdaigh na Róimhe abair, nó na cogaí agus áir reatha a thugann an bosca sa chúinne chughainn iad. 

Agus ar aon nós, tá an áitiúil uilíoch i lámha file. File a bhfuil tabhairt faoi deara inti. Agus tobair cuimhní domhain, cuimhní teaghlaigh agus pobail. Dúlra agus dúchas. 

Cóip léirmheasa a sheol Cló Iar-Chonnacht chugham a léigh mé, agus d'aon ruathar a léigh mé dá réir é. Tá éagsúlacht sna dánta áfach a fhágann gur díolaim atá ann ar fiú athchuairt a thabhairt air de réir ócáide agus meoin. 

Nílim cinnte, ach ó tharla gurb é seo an chéad cnuasach foilsithe ag Aingeal Ní Chualáin, feictear dom gur fómhar saol filíochta atá ann, ach cúram agus snas sa roghnú. 

Léitheoireacht taitneamhach. 

Dhá scór eala 

Aingeal Ní Chualáin 

ISBN: 9781784442682  

Leabhrán fíor órga

Agus mé ag éisteacht le Utopia Konstantin Wecker rinne sé tagairt d'abairt as Útóipe Morus, gur chun leasa lucht rachmais an Stáit. Spreag sé sin mé le fios a chur ar an leabhar, leagan Kindle as Béarla (níl Laidin diongbhála Morus agam, is fada ó gallia omnia in tres partes divisa est na meanteiste mé anois). Aistriúchán Burnet ó 1684 atá ann, agus Béarla beagán ársa da réir. Ach feileann sé sin do dioscúrsa léannta an leabhair, an taistealaí fillte ó i bhfad i gcéin, le scéalta faoi conas an Stáit a riar níos fearr le sampla ó thír aduain. 

Ar ndóigh, bhí Morus ina dhaonnachtaí agus ina Chaitliceach. Bhí taithí aige freisin ar an baol a bhain le cuir i gcoinne mianta rí - mar feisire óg i dteach na  dtuataí chuir sé i gcoinne mian an rí cáin a ghearradh mar spré dá iníon - ní mó ná sásta a bhí Anraí VII gur chuir "buachaill gan ulcha" a scéim ó rath. 

Mar sin, tá sé cúramach urraim a léiriú do Anraí VIII agus Bunreacht Shasana ar an ndromchla, agus an fogha a chuir ar bheola a reacaire. 

Thug an leabhar seo an focal Útóipe dúinn. Is meascán spéisiúil é. Comharseilbh, comhionannais go pointe, tarcaisne d'ór agus airgead. Ach níl cead taistil gan cead ó na ceannasaithe tofa. Saoirse creidimh, ach amhras faoi misinéireacht. Síocháin sa bhaile, ach cogaí le hamhais thar lear. Impiriúlachas de chineál. Moghsaine dóibh siúd a sháraíonn an dlí. 

Ní dóigh liom féin gur mhaith liom maireachtáil i réimeas docht Útóipe. 

Mhol an algartaim ag Amazon Atlantis Nua Bacon dom, úrscéal nár críochnaíodh. Sibhialtacht a choinníonn iad féin deighilte ón gcuid eile den gcine daonna. Ach go bhfuil Acadamh acu - Teach Sholamh - a sheolann spiairí amach chun fanacht ar an eolas faoi forbairt an chuid eile den gcine. Cineál teicleathas. 

Smaointe spéisiúla, ainneoin é bheith gan críochnú. 

Lón machnaimh san dá leabhar. Beirt éirimiúil. Agus beirt a raibh a gcuid deacrachtaí acu le húdaráis a linne! 

Tá Bacon suntasach de bharr a cheannródaíocht i bhforbairt an modh eolaíoch. Bhí an bheirt acu fréamhaithe go daingean ina gCríostaíocht, cé gur don Eaglais leasaithe a bhí Bacon dílis agus luí áirithe aige leis an piúratánachas. 

Ní dóigh liom go mbeadh diongbháilteacht ceachtar acu agam!

Ochón, a Phailistín

Is féidir gur thug an blagmhír deireadh le fios go bhfuil cosaint nó ar a laghad leithscéal a dhéanamh agam ar iompar Iosrael.

Ní sin a bhí i gceist agam. Tá foréigean Rialtas agus arm Iosrael dochosanta. Tá máchail ar dhaonlathas Iosrael de dheasca an t-idirdhealú ar bhonn sinsireacht. 

Tá an báire fola dochosanta. 

Ar ndóigh, mar atá fíor i gcás an tuaiscirt, is deacair don té nach bhfuil na fórsaí á imirt air, meas mar is ceart a dhéanamh ar aisfhreagra foréigneach. 

Is é is mian liom a fheiceáil na ceannasaíocht daonlathach daonnachtúil ar gach tír, sa Mheáin oirthear go háirithe. 

Creidim go bhfuil daonlathas áitiúil - daonlathas ó bhonn - riachtanach chuige sin. Coimhdeacht. Gach ceist á réiteach ar an leibhéal is ísle atá indéanta, agus comhar na gcomharsana. Agus briseadh na n-impireachtaí, polaitíochta agus tráchtála. 

Útóipe sin, gan amhras. Ach Útóipe riachtanach. 

As lor liom ꝗ laḃrꝫ de sin

Cé hé an t-íospartach anseo?

Toisc gur fhógair Rialtas na hÉireann maraon le rialtas dornán Stáit eile go raibh siad chun Stáit na Pailistíne a aithint, ordaíodh dá gcuid ambasadóirí teacht go haireacht gnóthaí eachtracha Iosrael. Agus iad ansin cuireadh iachall orthu faire ar fhíseáin (de chuid Hamas, go bhfios dom) faoi drochíde a imríodh ar mhná óga a bhí faoi dhualgas le fórsaí Iosrael le líon ionradh Hamas. Níor taispeánadh éigniú, ach ba léir ó riocht na mná agus na háiteanna a bhí á éadaigh smeartha lena bhfuil, go raibh a leithéid tarlaithe.

Bhí na meáin i láthair agus an léiriú seo ag dul ar aghaidh. Iarracht na taidhleoirí a náiriú.

Níl aon cheist ach go ndearna Hamas uafáis ar an 7ú Deireadh Fómhair. Ach shílfeá ó chaint agus ó ghothaí agus ó iompar údaráis Iosrael gurb íospartaigh éinne ar a dtaobh siadsan a gointear nó a maraítear, ach gur oidhe cóir a leithéid nuair is Pailistínigh atá thíos leis. An tuairim céanna droim ar ais a gheofá ó chuid de lucht tacaíochta na Pailistínigh san iarthar.

Cé gur fíor gur tháinig bunadh na hIosraela anois ó thar lear, tá sé ró shimplí a mhaíomh nach bhfuil in Iosrael ach coilíneacht mídhlisteanach iartharach. Bhí Giúdaigh scaipthe timpeall na cruinne ó aimsir na Rómhánaigh agus scrios Iarúsailéim ag Titus i 70 AD. Go deimhin, is léir ó ghníomhartha na nAspail agus foinsí eile go raibh na Giúdaigh scaipthe ar fud na cruinne. Agus is léir freisin go raibh an frith Giúdachas forleathan.

Ag deireadh an naoú céad déag, faoi anáil frith Giúdachas i Vín, a scríobh Herzl a leabhar Stáit na nGiúdach, ag moladh bunú Stáit Iosrael do Giúdaigh toisc go bhfacthas dó nach raibh comhshamhlú indéanta. Bhí agus tá an frith Giúdachas láidir, agus leaganacha Críostaí, Ioslamach agus ábharaíoch de ann. Bhí an géarleanúint go holc in impireacht na Rúise, agus lean sé ar aghaidh faoi na cumannaigh. Bhí frith Giúdachas forleathan sna tríochaidí in iarthar na hEorpa, agus réitigh an bhealach don Uile loscadh nuair a tháinig na Naitsithe i réim. Bhí glacadh éigin le Giúdaigh mar ceann de phobal an Leabhair in impireachtaí Moslamacha, impireacht na Tuirce san áireamh. Ach bhí cáin agus srianta ar leith orthu.

Nuair a roinneadh impireacht na Tuirce tar éis an gcéad cogadh domhanda, ba faoi smacht na Breataine a bhí an Phailistín. Thapaigh siad an deis a shíl siad a bheith ann "Uladh beag dílis Giúdach" a chruthú ann. Ach níorbh don impireacht a bhí na Giúdaigh dílis ach dá bpobal. Agus tar éis an Shoah threisigh a bhfonn bheith neamhspleách.

Ní raibh aon ghlacadh ag ceannasaíocht na nArabach leis sin, agus rinne siad iarracht an Stáit nua a mhúchadh ag a bhreith. Agus roinnt uair ó shin. Mar thoradh ar cogaí a cuireadh orthu agus a bhuaigh siad, tá i bhfad níos mó talún faoi smacht Iosrael ná mar a bhí ceaptha. Agus lonnaitheoirí míleatacha ag iarraidh beart críochnúil a dhéanamh den forghabháil.

Ar ndóigh ní ón iarthar amháin a déanadh lonnú in Iosrael - go háirithe tar éis bunú an Stáit díbríodh an dúrud Giúdach as tíortha Arabacha, áit a raibh siad lonnaithe leis na céadta bliain roimhe sin. 

Ní cosán aon treo a bhí sa Nakba, cé gur tharla sé. Agus tá neart cogaí ionadaíochta troidte sa cheantar ó shin, ladar Iosrael, na hIaráine, na Rúise agus Meiriceá iontu. Slad, ár agus éigean ar gach taobh. 

I mo thuairim féin, tá gá le hIosrael. Ach tá dochar á dhéanamh dá gcúis ag an rialtas reatha. Níl mé cinnte an é go bhfuil meon an léigir tar éis an daonnacht iontu a scrios agus an bhealach a réiteach do chiníochas damanta, ciníochas a chuireann luach na céadta beatha Pailistíneach ar bheatha Iosraelach amháin. Nó an bhfuil cúiseanna eile ann. 

Ach is uafásach an toradh do shibhialtaigh ar gach taobh. Ba mhithid Cáin Adomnáin a chuir i bhfeidhm go forleathan san meán oirthear. Ach gan ceannairí misniúla ar gach taobh, caolseans go dtarlóidh sé sin.

Cad is radacachas ann?

Inné d'fhreastail mé ar ócáid de chuid Fhéile idirnáisiúnta litríochta Átha Cliath i gcearnóg Mhuirfean. Taifeadadh beo de phodchraoladh Beo ar Éigean, an file Laoighseach Ní Choistealbha agus an t-amhránaí agus polaiteoir Eoghan Ó Ceannabháin faoi agallamh ag Siún Ní Dhuinn.

Bhí a haíonna radacach, dar le Siún. Ní rabhadar féin den tuairim sin.

I gcás údar Solas geimhridh  bhain tuairim Siún leis an mbealach oscailte neamhleithscéalach a chuireann Laoighseach síos ar colainn na mban agus miostrú. Neodrach atá an cuir síos seo dar le Laoighseach féin. Ach ní dóigh liomsa go bhfuil neodracht ann i gcás mar é. Is sárú geasa é a caint oscailte ar nithe a bhaineann le colainn na mban. Toisc an bhaint atá acu le hatáirgeadh agus dá bhrí sin le collaíocht bíonn teireanna éagsúla i gceist. Caint oscailte gan aird ar teir, is gníomh radacach é sin.

Nuachainteoir í Laoighseach, rud a thugann príobháideachas di, dar léi, toisc nach dtuigeann a muintir cad atá á scríobh aici!

Sa mhéid is go bhfuil Eoghan gníomhach leis an bpáirtí Pobal seachas brabús agus go mbaineann sé feidhm as a cheol agus a ghuth cumhachtach agus a chumadóireacht chun sciolladh tuillte a thabhairt don éagóir in Éirinn ná linne seo is radacach é. 

Ach fearacht Laoighseach, ní fheictear dó féin go bhfuil sin amhlaidh. Ní nuachainteoir - nó ar a laghad foghlaimeoir - é Eoghan - de bhunadh Chonamara é, cé gur tógadh i mBaile Átha Cliath é. Mar sin is dócha go bhfuil tionchar aige sin ar a mheon agus a léargas, cé nach bhfuil anailís déanta aige féin air.

Ó thaobh na sanasaíochta de, ciallaíonn radacach filleadh ar na fréamhacha. 

Tá úire agus cumhacht i bhfilíocht oscailte Laoighsigh agus in amhráin nua chumtha Eoghain. Éigse a chuireann siad araon i láthair go snasta éifeachtach. 

Gura fada buan iad beirt. 

Comhrá spreagúil a chuir Siún i láthair, ag cuir ceisteanna stuama agus ag fí taithí na beirte le chéile go cumasach. 

Gleanntáin ghlas Ghaoth Dobhair

Shroicheamar na Doirí Beaga agus neart ama againn roimh Aifreann a 11:00. Tá rud éigin ar leith faoi Aifreann a éisteacht as Gaeilge - go háirithe nuair atá sagart bhríomhar machnamhach fearacht Brian Ó Fearraigh á léamh!

Tar éis an Aifrinn chuamar go cé Mhachaire Gathlán, ag amharc amach ar Ghabhla agus timpeall ar an gceantar. Chuamar ag lorg greim lóin. Bhí Arán in aice le Teach Sheáin Óig plódaithe. Ach bhí spás i gcaifé Kitty ar an mBun Beag. Agus bia iontach blasta. Úr agus réitithe go maith. (Fainic, áfach - ní ghlacann siad ach le hairgead tirim. Ar ámharaí an tsaoil, bhí a leithéid againn. Ní bhíonn, go minic).

Thug mise aghaidh ar an Earagail mar sin, agus d'fhan mo chomrádaí ag léamh sa charr agus ag amharc ar Dhún Lúiche agus Gleann Neimhe. Thart ar dhá uair a thóg sé orm an sliabh a dhreapadh - bhí mar a bheadh tranglam tráchta siúlóirí ar an gcosán bhreá atá déanta ag meitheal áitiúil. Ar an ndrochuair tá cuid de scriosta ó shin ag clagarnach báistí agus fuarlach tobann san abhainn. Tá súil agam go mbeidh maoiniú ar fáil don meitheal go luath chun é a dheisiú - agus go deimhin maoiniú leanúnach chun é a chothabháil. Obair mhór déanta acu agus é chun leasa na timpeallachta an brú siúil a bheith ar chosán shoiléir seachas creimeadh a bheith ar bun go fairsing faoi chosa na ndaoine. 

Bhí béile curtha in áirithe againn Tigh Dannie Mhinnie um a seacht. Cúpla uair an chloig roimhe sin. Thiomáineamar go dtí Rann na Feirste agus amach go dtí an Carraig Fhinn chun lán ár súil a bhaint as an dtírdhreach. 

Agus ansin chaitheamar féasta Tigh Dannie Mhinnie. Bia den scoth, réitithe go paiteanta don tsúil agus don ngoile. An proinnteach cóirithe mar a bheadh i dtigh mór anallód. Freastal éifeachtach. Coirm na háite á ól againn. 

Níl sé saor, ach tá luach maith airgid ann!

Bhí orainn taisteal ar ais ansin. Bhí ceo ag titim ar an ndrochuair, mar sin cé go ndeachaigh muid thart le Cnoc Fola, ní bhfuair muid na radhairc. 

Turas lae den scoth. 

Leac na Cumhaidhe

Bhí sé i gceist againn an Domhnach a chaitheamh i nGaoth Dobhair. Theastaigh uaim a bheith ag Aifreann 11:00 sna Doirí Beaga, mar sin d'fhág muid Doire Mheathán luath go maith. Níos luaithe ná mar ba ghá, go deimhin. D'fhág sin go raibh muid á ghlacadh go réidh ar an mbóthar. Nuair a chonaiceamar fógra d'áit bhreith Cholm Cille, cúpla km ar leataoibh ón mbóthar, bheartaigh muid súil a chaitheamh air.

Bóthar cúng crochta go maith a chuaigh chomh fada le carrchlós beag. Siúlóid thart ar céad méadar ansin go dtí an ionad féin. 

Ní cuimhin liom go baileach an scéal, cén fáth gur ar leac a thug Eithne a mac ar an saol. Tá an leac fós ann. Is cosúil go raibh sé de nós ag imirceoirí a n-oíche deiridh in Éirinn a chaitheamh ina luí air, agus as sin an ainm Leac na Cumhaidhe. 

Fil súil n-glais

fégbas Éirinn dar a h-ais;

noco n-aceba íarmo-thá

firu Érenn nách a mná.

Tá Cros mór de dhéantús na fichiú aoise san ionad freisin. Tá radharc aoibhinn ón áit freisin, agus suaimhneas. 

Gar don láthair a bhí an tréidín seo de eallach na garbhchríocha, lena nglibeanna fíor Ghaelacha. 

Ceobhrán Ailigh agus Eaglais Aonghusa

Ceann de na cúiseanna a chuaigh mé ó thuaidh ná nach raibh deis agam an Cháisc seo chaite dul chomh fada le Grianán Ailigh nuair a bhíomar in Inis Eoghain. 

Ní fada ó Doire Mheathán an áit, cé go bhfuil an bóthar chuige crochta agus cúng. Tar éis greim lóin a chaitheamh thugamar aghaidh air. Faraor, ní raibh an aimsir ró iontach. Bhí dóthain léargais ann le tuairim a fháil go mbeadh radharc i bhfad ó bharr an balla - a dhreap mé - ach b'shin sin. Dhíbir gaoth agus fearthainn muid. 

Bhí an séipéal sa Bheart luaite ag Uncail liom liom oíche Aoine nuair a dúirt mé go mbeadh mé ag dul ó thuaidh. É ina mhacalla ar an ngrianán. Ó bhíomar ag dul thairis, bheartaigh mé buaileadh isteach. Dearadh ar leith atá ann cinnte. Níl tuairim agam áfach cé hé "Naomh Aonghus Mac Ailleala Mhic Eoin Mhic Néill a d'ornaigh Naomh Pádraig" agus go dtí seo níl aon eolas breise aimsithe agam. Tá scéal ann faoi Rí Mumhan ar thiomáin Pádraig a bhachall - trí thimpiste - trína chos agus é á bhaisteadh, agus ná dúirt faic cionn is gur shíl sé gur cuid den searmanas sin. Ach ní dóigh liom go raibh seisean ina shagart ar ball. Breis taighde de dhíth.