An Piarsach agus 1916

Sheol Cló Iar Chonnachta cóip den leabhar seo chugam chun léirmheas a dhéanamh air. Is beag mo scil i cúrsaí staire, ach feictear dom go bhfuil slacht ar an saothar seo. As sraith léachtaí ar Raidió na Gaeltachta, sraith a mhol Micheál Ó Conghaile a eascraíonn an leabhar. Chuala mé codanna de chuid de na leachtaí, agus threisigh léamh an leabhar mo thuairim go raibh saineolas agus staidéar curtha isteach sna léachtaí, ag plé le gnéithe éagsúla de shaol agus saothar an Phiarsaigh. Cé nach dócha go bhfuil an t-aitheantas a bhronntar air mar cheannaire an Rialtas Sealadaigh ag teacht leis an ról a bhí aige - bhí Ó Cléirigh agus Mac Diarmada níos tábhachtaí don Éirí Amach dar liom - níl aon cheist ach go raibh sé ceannródaíoch i gcúrsaí Conradh na Gaeilge, litríocht na Gaeilge agus san oideachas; agus faigheann gach gné acu sin a cheart san leabhar seo.

Cuirtear clabhsúr leis an leabhair le léirmheas Gearóid Ó Tuathaigh ar na beathaisnéis éagsúla a rinneadh ar an bPiarsach thar na blianta, an taighde a spreag iad agus meon an phobail agus na n-údair ina leith.

Saothar téagartha atá ann, agus mar is dual dá leithéid, tá tagairtí ag deireadh gach léachta do na foinsí a luaitear chun go bhfeadfadh léitheoir sciliúil an scéal a chíoradh níos faide.

Tá go leor le foghlaim ón leabhar seo! Tá breis sonraí maidir le húdair agus ábhair na léachtaí ar shuíomh Chló Iar Chonnacht.

An Piarsach agus 1916: Briathar, Beart agus Oidhreacht
9781784441395 
Clo Iar Chonnacht

Imbolc 2016

Mar is iondúil, d'fhreastail mé ar Imbolc i Mí Feabhra na bliana seo, ach idir é bheith díreach roimh an Charghas agus nithe eile ní raibh faill agam go dtí seo tuairisc ar bith a thabhairt. (Bhí tuairisc ag Tuairisc, áfach). D'fhoghlaim mé freisin go bhfuil tionchar éigin ag mo thuairiscí anseo - mheall siad Donncha ó Daltaí na Gaeilge ó Nua Eabhrac go Baile Bhuirne. Ar an drochuair, de bharr go raibh an Muileann Plódaithe ag lucht rothair ghluaiste, bhíomar scaipthe ar lóistín éagsúla is ní raibh deis agam comhrá ceart a bheith agam le Donncha. (Fuair cuid againn bheith istigh sa Mhuileann)

In ionad ceolchoirm, is éard a bhí san Ionad Cultúrtha an oíche roimh ré i mbliana ná seo aonair Diarmuid de Faoite - Pádraig Ó Conaire. (Tá súil ag Diarmuid an taibhe a thabhairt chuig BÁC san Fómhair - bhí sé chomh maith sin go mbeadh fonn orm freastal ar arís). Chuir Diarmuid ina aonair na dosaen carachtar inár láthair as Gaeilge agus as Béarla - Pádraig Ó Conaire féin, ar ndóigh - ach a ghaolta, agus go leor daoine a bhuail leis ar feadh a shaol - Micheál Ó Coileán ina measc. B'é Diarmuid freisin a chuir clabhsúr le cainteanna Imbolc freisin. Níor labhair sé mórán faoi féin - seachas sin lig sé dá ealaíon caint ar a shon. Reic sé a aistriúchán féin ar scéal taibhseach Ella Young a samhlaigh cruthú na hÉireann ag Brighid agus pearsan eile ó chliar Tuatha de Danann. 

Ba le reacaireacht agus filíocht i ré an Idirlín a bhain caint Ciara Ní Éanacháin freisin -  foilsíodh leagan dá cuid cainte ar Meon Eile. Bhí rudaí spéisiúla le rá aici, ach dáiríre fanann an cheist buan - Cia a cheannódh Dán? Tá bealaí nua an scéal a scaipeadh agus filíocht a dháileadh - ach tá sé níos deacra ná riamh bheith beo ar ealaíon a bhraitheann ar an teanga.

Tá cúinní airithe ann, ar ndóigh, san acadúlacht agus san teilifís - labhair Feena Toibín ar a cuid taighde ar Dhubhghlas de hÍde, bunaithe ar a chuid dialanna a léiríonn ní hamháin an forbairt ina eolas ar an nGaeilge ach freisin an saol teaghlaigh sách casta aige sa bhaile, agus freisin na cúinsí sóisialta a bhí ann le linn a óige. Labhair David Stifter faoin dtogra Chronologicon Hibernicum in Ollscoil Má Nuad atá ag plé le bealaí chun iniúchadh a dhéanamh ar fhocail chun fráma tagartha dátaí a chuir ar fáil do théacsanna.

Ní raibh an teanga lárnach i ngnó beirt eile a labhair - Tomás Mac Uidhir a labhair faoi cainteanna aeráide Pháráis, agus Antóin Ó Lachtnáin a labhair faoi (easpa) príobháid ar líne - dhá ghné den saol a mbeidh tionchar acu orainn ar fad.

Labhair Síle Nic Chonaonaigh faoin cuid oibre le Garraí Glas, agus anois Dúiche - obair teilifíse a seolann ó ceann ceann na tíre í, ag mealladh caint agus eolas ó dhaoine spéisiúla - gairm a éilíonn cumas maith éisteachta is machnaimh!

Is le healaíona (dallach) dubh a bhíonn Rua ag plé - draoi a léirigh a chumas mearbhall a chuir ar an intinn daonna le scileanna. Caithfidh mé a ra gur chuir a chuid cleasaíochta - agus bhí sé ana shoiléir gur cleasaíocht a bhí ann, cé nár mhínigh sé iad - sceon orm, ar a shimplí - nó sin an cuma a bhí air - a bhí sé air daoine  a léamh agus a mhealladh. (Lean sé air istoíche sa Mhuileann lena chleasa)

Tríd is tríd bhí go leor eolas agus inspioráid ar fáil ar feadh an lae, agus go leor ábhar cainte istoíche sa Mhuileann ag an dinnéar iar-Imboilc.

Beidh na físeáin ar an suíomh amach anseo ar ndóigh agus tá leagan de Imbolc le bheith ag an Picnic Leictreach - mar sin féin tá taithí ar leith ag baint le bheith i láthair i mBaile Bhurine agus inspioráid ag baint leis an allagar timpeall ar na cainteanna agus istoíche sa mhuileann chomh maith leis na cainteanna iad féin!

RÉALTNEACH: TIONSCADAL DAVID BOWIE

'Táimid ann sa mhóimint dhraíochtach seo
Sin é an stuif as a bhfitear brionglóidí...'

É féin a athchruthú de shíor, ba é sin misean is stampa David Bowie. I measc na bpearsan stáitse a chruthaigh sé bhí Ziggy Stardust - ba de stuif na réaltaí riamh é - agus Aladdin Sane. Chuimsigh a chuid stíleanna ceoil sól plaisteach na Young Americans; ceol draíochta na n-uirlisí ag Low; pop glan Let's Dance agus an léim sa dorchadas a bhí san albam deireanach dá chuid, Blackstar.
Leaganacha Gaeilge atá againn in RÉALTNEACH den chuid is fearr d'amhráin Bowie, traschruthaithe i nGaeilge ag Gabriel Rosenstock agus á gcur i láthair ag Liam Ó Maonlaí, Hilary Bow agus The Brad Pitt Light Orchestra. Beidh íomhánna á dteilgean ar scáileán ag Margaret Lonergan i gcaitheamh an tseó.

Bígí linn ar aistear chun na réaltaí.

DÉ hAOINE 21 DEIREADH FÓMHAIR 8.00 pm
Pavilion Theatre, Dún Laoghaire
Cead isteach €21/18
Ticéid (01) 231 2929 nó ar líne ag www.paviliontheatre.ie

Gobblefunked

Tá suíomh nua ag plé le litríocht na nÓg ann anois - Gobblefunked. Tá fonn orthu rannóg as Gaeilge a bheith acu, agus cuireadh cogar i gcluas leo go bhfeadfadh mise cabhrú leo. Táim breá sásta sin a dhéanamh agus má bhíonn leabhar i nGaeilge do dhaoine óga á phlé agam is dócha gur thall a bheidh sé le léamh - anseo.

Scríobh mé giota as Béarla dóibh freisin faoi mo thaithí féin ar an nGaeilge agus ar an léitheoireacht.

An tIriseoir

Tá mé tar éis tosú ar phost nua, nó le bheith cruinn ag filleadh ar phost a bhí agam roinnt blianta ó shin. Fágann sin go mbeidh turas sách fada ar obair agam, ó cheann ceann an líne DART, ó Na Clocha Liatha go Mullach Íde. Bhí fhios ag mo chomhghleacaithe sin, agus bhronn siad Kindle orm mar féirín imeachta. 

Ní raibh mórán suim agam go dtí seo ina leithéidí, ach tá roinnt leabhair i nGaeilge ar fáil anois dó - thapaigh mé an deis An tIriseoir - a bhí ar mo mhianliosta cheana - a cheannach dó agus é a léamh.

Táim sásta go maith leis an taithí léitheoireachta ar an Kindle, (an leagan Paperwhite) atá ann. Ainneoin go bhfuilim freisin ag dul i dtaithí ar spéaclaí fócas céimnitheacha, bhí mé in ann an leabhar a léamh gan aon stró.

Luaigh Eoin P Ó Murchú ina léirmheas siúd go bhfuil an leabhar sách gairid. Aontaím leis! Tá an méid atá ann iomlán agus scéal breá teannais - scéal coirpeach inste ó léargas iriseora a bhfuil a saol teaghlaigh féin fite fuaite san scéal. Ach bhí cor nod anseo agus ansiúd a d'fhéadfaí forbairt a dhéanamh air le cuir leis an scéal. 

Mar chéad iarracht ficsean bhí sé an láidir áfach, agus tuigim nach dtig le mórán scríbhneoirí Gaeilge díriú isteach go hiomlán ar an scríobh cruthaitheach. Go deimhin, murach Scéim na nOidí de chuid Foras na Gaeilge ní dócha go mbeadh an leabhar seo againn beag ná mór - tuilleann Michelle a cuid le hiriseoireacht agus is máistir sách crua ó thaobh ama de an gairm sin. 

 

Tá an scéal bunaithe go hiomlán ar thaithí agus saol iriseora, Bríd, arbh as Gaoth Dobhair di ach atá imithe chun na hardcathrach le fadhbanna ina saol a sheachaint. Seoltar ar ais í áfach chun iniúchadh a dhéanamh  ar scéal faoi dhrugaí. Bíonn an scéal fite fuaite lena saol féin, a caidreamh lena máthair agus lena mac, agus smál agus scáil óna stair ar an gcaidreamh sin. Insítear go maith é - tá máistreacht ag an údar ar an scil "Ná hinis, taispeáin" agus is leor gotha nó nod chun tógáil ar an scéal.

Braithim go bhfuil an ábhar scannáin san leabhar freisin - mionsraith fearacht An Bronntanas nó Corp agus Anam - agus seans go mbeadh deis ansin forbairt agus téagar a thabhairt do na carachtar seachas Bríd, agus doimhneacht a chuir leis na caidrimh is na heachtraí. 

Dála an scéal, chomh maith leis an leabhar cló agus an ríomh leabhar tá an scéal le clos ar Soundcloud (agus is féidir é íoslódáil saor in aisce; cuid de fheachtas margaíochta Cois Life)

Michelle Nic Pháidín
An tIriseoir
ISBN: 978-1-907494-57-4
Foilsithe: 2016

An Béarla san Eoraip

Chuir mise tús le mo shaol gairmiúil sa Ghearmáin. Tarlaíonn sé gurbh i mBeirlín nó san Gearmáin Thoir a bhí na tograí ar fad - tramanna agus traenacha faoi thalamh - a raibh mé ag obair orthu sna blianta tosaigh. Ba Gearmáinis (agus PL/M nó C, ach sin scéal eile) mo theanga oibre dá réir. Bhí comhghleacaithe liom áfach a bhí ag obair níos faide i gcéin - an tSualainn, An Ungáir, an tSín fiú. Bhí Béarla riachtanach dóibh siúd. 

Ansin cuireadh ag obair mé i dtogra ilnáisiúnta laistigh den gcomhlacht, tar éis cumasc le hollchomhlacht eile. Sualannaigh, Eilvéisigh (Gearmáiniseoirí ) agus dhá ionad sa Ghearmáin a bhí i gceist. Béarla an teanga oibre; iarradh ormsa go sonrach páirt a ghlacadh mar chainteoir dúchais Béarla. Níorbh fhada gur thuig mé nach gá gur buntáiste sin. Bhí Béarla líofa ag na Gearmáinseoirí - ach sár líofa ag na Sualannaigh. Ach Béarla ar leith a bhí ann; tionchar láidir ag a teangacha agus a meoin féin ann. Bhí foclóir níos leithne agamsa gan amhras - ach scaití is míthuiscintí a chothaigh sin seachas bheith ina bhuntáiste. Is cuimhin liom bheith ag cáineadh cáipéis as a chuid "turgid prose" - cheap go leor go raibh mé a spochadh as na hEilvéisigh a bhí lonnaithe in áit darbh ainm Turgi!

Murach Gearmáinis líofa a bheith agam, agus smeadar Fraincise agus Spáinnise, is dóigh liom go mbeadh deacrachtaí agam leis an gcineál Béarla a úsáidtear go gairmiúil san Eoraip.

Ó d'fhill mé go hÉireann agus i bpostanna éagsúla, táim ag plé fós le tíortha ar fud na hEorpa. As Béarla de chineál a bhíonn an bplé sin, ach tá tionchar na dteangacha eile air. (Shamhlóinn gur mó fós sin i gcás Béarla an AE, áit a bhfuil; focail Fraincise fite tríd an "acquis"). Sampla a bhain stangadh asam an gcéad uair a tháinig mé air ná "Responsible" mar ainmfhocal, don té a bhí freagrach as rud. Díreach ón bhFraincis.

Ag deireadh an lae níl i bhfoclóir ach cuid den cumarsáid; tá cultúr agus comhthuiscint i bhfad níos tábhachtaí ná foclóir nó fiú gramadach chun tuiscint a dhearbhú sa chumarsáid.

Tá Béarla ina Lingua Franca, ní hamháin san Eoraip, ach ar fud na cruinne; ní hamháin ag maorlathaigh ach níos mó fós ag aos acadúil agus teicneolaíochta. Botún atá ann áfach talamh slán a dhéanamh de go bhfuil buntáiste ansin don cainteoir dúchais aonteangach Béarla. Níl; is minic a chothaíonn saibhreas a Bhéarla siúd míthuiscint, go háirithe nuair a tharraingíonn sé meafair agus nathanna chuige féin, rud a déantar de ghnáth i ngan fhios, go háirithe ag an té atá dall ar theangacha eile. (Mar a dúirt Goethe, tá an té atá gan eolas ar theangacha eile caoch i leith a theanga féin)

Go deimhin, táthar ann a mhaíonn gur leor Globish - canúint ar leith Béarla nach bhfuil ann ach 1500 focal, don cumarsáid gnó.

Tátal an fhánaíocht smaointe seo? Cothaímis ar gcuid Béarla, ach cothaímis freisin tuiscint ar chultúir eile na hEorpa - agus is deacair sin a dhéanamh gan a gcuid teangacha fhoghlaim.

Tóraíocht taisce tairbheach

Tá taithí ag mo mháthair ar an Afraic - chaith sí seal san Zambia sular pósadh í - agus bhain sí an sásamh as Ó Chósta go Cósta. Cheannaigh mé Seal san Aetóip di dá bharr, agus é i gceist agam i gcónaí é a léamh mé féin, ach ní bhfuair mé deis go dtí anois.

"Sa Tóir ar Áirc an Chonartha" fotheideal an leabhar, agus cuireann Frank tús lena chuid reacaireachta thar cupán caife le Falasha (Giúdach ón Aetóip) i Iarúsailéim agsu é féin ar dualgas san cuid sin den domhan roinnt mhaith blianta ó shin; luaigh a chéile caife leis go raibh Áirc an Chonartha i dtaisce san Aetóip.

Bhí deis aige níos déanaí an nod sin a leanacht; agus tá cuir síos ar a fhánaíocht san leabhar seo. Tá i bhfad níos mó ann áfach. Tá cuir síos ann ar stair na hAetóipe agus a naomhsheanchas. Míniú ar an Áirc a bheith ann, bunaithe ar an gcaidreamh finscéalaíochta idir Banríon Sheabá agus Solamh. De réir an insint seo rinne Solamh an gníomh, ar a dtabharfaí "éigniú geandála" anois air, ar an mbanríon, agus d'fhág torrach le mac í. Tháinig an mac sin chuig a athair agus é fásta is chroch an Áirc abhaile leis ina dhiaidh sin le toil Dé agus Sholamh.

Léiríonn Frank urraim agus ómós do stair agus creideamh na tíre a bhfuil sé ar cuairt inti agus tugann ana chuir síos ar seoda ailtireachta an ríocht ársa seo atá fite fuaite le hIosrael agus leis an gCríostaíocht ag dul i bhfad siar. (Má luaigh sé eachtra Pilib d'éalaigh an tagairt uaim)

Tá a chuid ghrianghraif ag treisiú leis an insint; agus tá dhá intriacht ghrafach sa leabhar. Insíonn ceann acu scéal Solamh, Banríon Sheabá agus a mac. Insíonn an ceann eile scéal fionnachtain an chaifé.

Músclaíonn an insint meas, agus fonn taiscéaladh ionam.

Cuireann sé sméar mullaigh ar an insint le cuir síos ar cuairt agus eachtraí in Iarúsailéim, i mBeithil agus i Masada - le cuir síos chumhachtach ar conas a théann deasghnátha tairseacha saoil i bhfeidhm ar dhuine. 

Tá a thaithí fhada mar shaighdiúir, leis na Náisiúin Aontaithe, agus mar fánaí ar fad le feiceáil san insint tuisceanach seo.

Lón léitheoireachta, marana agus samhlaíochta.

Seal san Aetóip
Frank Reidy
Cló Iar-Chonnacht

An Fuadach

Léigh mé Kidnapped le Stevenson agus mé sna déaga luaithe. Ní dócha gur thuig mé an stair ag an am, ná go deimhin gur pearsa stairiúil é Ailean Breac Stiùbhart, ná gur tharla Marú na hApann atá lárnach sa scéal, dáiríre.

Ní raibh mé ag lorg an uair úd ach pléisiúr na léitheoireachta. Déanta na fírinne sin atá á lorg fós agam.

Ach tá gné ar leith sa leagan seo atá déanta ag Darach Ó Scolaí den scéal gaisce; scéal atá ann dáiríre faoi imeacht as saol - saol na nGael in Albain; agus faigheann muid léargas air tríd súil Ghall óg, a bhfuil col de bharr creideamh agus oideachas aige leis an saol sin, agus é dall ar an gcultúr. Mar sin féin feiceann sé roinnt ar fiú meas a thabhairt dó.

Ach tá an scéal athinste i nGaeilge bhríomhar, ag cuir leis an blaiseadh ar choimhlint na gcultúir, sa mhéid is gur teanga an dreama atá thíos atá á léamh.

Scéal eachtraíochta agus scéal "bóthair" den scoth atá ann, ar ndóigh, Dáibhí Balfúr ag lorg a ghaolta tar éis bás a thuistí, ach é ag aimsiú fáilte fhuar, agus feall. É ag teacht le chéile ansin le hAilean Breac, agus gafa ansin le heachtra Marú na hApann, agus iad araon ag teitheadh ar son a n-anam trasna Gaeltacht na hAlbain.

Cíortar caidreamh Gall is Gael tríd caidreamh thuas seal, thíos seal na beirte, agus an meán aicme nua measúil ag teacht in áit an uaisleacht treibheach feodach.

Scéal den scoth, agus athinsint bhríomhar.

Cuireann na léaráidí le Wyeth go mór leis an leabhar, mar a rinne i gcás Oileán an Órchiste.

Leabhar snasta eile ó Leabhar Breac. Ana léamh agus ábhar machnamh ann. Tá an aistriúchán den scoth, cé go gcothaínn nath Ailean Breac "I bear a King's Name" deacracht, de bhrí nach ionann ainm agus sloinne!

An Fuadach
Robert Louis Stevenson
304 Lch, crua
ISBN 978-1-909907-65-2

Seacht mBua an Éirí Amach

Tá an leabhar seo ar mo leabhragán le fada agus do léigh mé cúpla uair é. Ach léigh mé arís le déanaí é, spreagtha ag Club Leabhar i COBÁC.

Caithfidh mé ag rá gur dóigh liom nach é seo buaic saothar Uí Chonaire ná baol air. Tá cuid de na scéalta fíor lag; fiú dá mbeadh eagarthóir fónta ag Ó Conaire, ní dóigh liom go bhfeadfaí iad a fheabhsú, agus is léir nach raibh eagarthóir aige.

Mar sin féin, tá scéalta de scoth an, agus tá roinnt den na scéalta ann i measc a rogha a rinne Tomás de Bhaldraithe i Scothscéalta.

Cé go raibh Ó Conaire gníomhach sa ghluaiseacht agus ana chairdiúil le Micheál Ó Coileáin, abair, bhí sé ina Thimire de chuid Conradh na Gaeilge in Uladh i 1916 agus ní raibh lámh ná páirt aige san Éirí Amach.

Braithim go bhfuil iarracht de leorghníomh le braith ar an leabhar seo - go bhfuil léargas ar a mhothúcháin faoi ann. Feicim tréithe de chuid Ó Conaire san File Caol Dubh, abair.

Mar a tharlaíonn sé tá aistriúchán go Béarla ar na scéalta ar na bacáin ag Diarmuid de Faoite. Chonaic mé léiriú Diarmuid de Faoite ar Phádraig Ó Conaire ag Imbolc i mbliana. Bhí na dréachtaí á léamh aige i léamh dhá theangach oíche Aoine, le tionlacan amhráin agus ceoil ag Nuala Ní Chanainn. Léim Diarmuid sall is anall idir Béarla agus Gaeilge, ag léamh sleachta as na scéalta, a aistriúchán orthu, nó ag roinnt a eolas ar chúlra na scéalta. Ag an nóiméad ceart ghearradh Nuala isteach le hamhrán nó port de chuid na linne ar an bhfidil.

Bhí an ócáid ar siúl i seomra beag thuas staighre san Teach Tábhairne an Lord Edward, mar a bheadh parlús ann. Tá an Lord Edward buailte ar Ardeaglais Chríost agus chuir cloig na hArdeaglaise go comthráthúil leis an imeacht, ag bualadh mar shampla agus Nuala ag canadh faoi na "the Angelus bells o'er the Liffey swell, rang out in the Foggy Dew"

Ócáid thar a bheith taitneamhach a bhí ann, agus tá fonn orm anois filleadh ar roinnt de na scéalta; ach táim fós den tuairim nach é seo buaic saothar Uí Chonaire.

Tá seans ann go mbeidh deis eile blaiseadh den ócáid seo nuair a sheoltar aistriúcháin Dhiarmuid - agus b'fhiú. Agus ba cheart go mbeadh deis san Ardchathair a léiriú ar Phádraig Ó Conaire a fheiceáil san Fómhair.

Tá an eolas ag Diarmuid de Faoite ar Ó Conaire agus a shaothair, agus roinn sé roinnt den eolas sin le linn na hócáide; luaigh sé mar shampla nach raibh eagarthóir ceart ag Ó Conaire ón am a d'éirigh Pádraig Mac Piarais as eagarthóireacht an Chlaíomh Solais - agus go bhfuil sin soiléir i dtitim caighdeán an méid a d'fhoilsigh sé.

Eagrán dara láimhe atá agam féin, a athfhoilsíodh sna 1970í agus an clúdach thuas air, Ach tá an leabhar ar ais i gcló; agus beidh leagan dhátheangach le haistriúcháin Dhiarmuda á fhoilsiú amach sa bhliain.

Seacht mBua an Éirí Amach
Pádraic Ó Conaire,
Cló Iar-Chonnacht

Cad Is Saoirse Náisiúnta Ann?

Bhí mé ag caint ana thaitneamhach aréir a d'eagraigh an Chomhdháil Cheilteach

Alan Titley a labhair, ag tarraingt as a thaithí fairsing saoil agus léitheoireachta, seal i gcliabhán an chine san Afraic sa áireamh. Rinne sé spior spear den teoiric gur tógán nua aimseartha an náisiún; cé go dtugtar treibheanna orthu scataí, tá difríochtaí follasacha idir daoine Ibo, Yoruba agus araile. Aon chine amháin muid, ach táimid inár mbuíonta a mothaíonn gaol le chéile - minic go leor mar difríocht idir bhuíon eile.

Maidir le muid a bheith inár aon chine amháin, aontaím go mór leis - cé go bhfuilim amhrasach faoine mhaíomh go bhfuil an tuiscint sin ag croí gach creideamh. Tá aicmeachas ina dhlúth agus inneach den Hiondúchas, abair. Feictear dom gur rud sonrach Chríostaí atá ann gur leanaí aon athair sin uilig. (Cé gur minic go ndearna agus go ndéanann Críostaithe féin dearmad nó faillí sa bhfíric sin)

Maidir le saoirse, tá saoirse ó rudaí agus chun rudaí ann, ach tá an saoirse fréamhaithe i ndínit an duine, agus ó tharla gaol ag gach duine le  - ar a laghad - náisiún amháin is cuid de shaoirse an duine saoirse an náisiún chun a dhínit a bhaint amach.

Rinne sé géar cháineadh ar an dtuairim - a chloistear sách minic ós íseal nó ós ard faoi láthair - gur botún ab ea Éirí Amach 1916 agus go mbeadh muid níos fearr inár ngéillsinigh de chuid na Ríochta seachas inár saoránaigh de chuid an Stáit seo ainneoin a neamhfhoirfe is atá an Stáit.

Mháigh sé go léiríonn comparáidí idir stáit nach mbeadh muid níos fearr as faoin Ríocht; go bhfuilimid go hiondúil i measc na tíortha is fearr ar Domhan sna hinnéacs úd fearacht an Innéacs Forbartha Daonna, níos fear de ghnáth ná an RA.

Thar aon rud eile tá síocháin i réim san dlínse seo ó lár na 1920í, agus táimid ar na dlínsí is fada ina bhfuil daonlathas i réim san Eoraip. Níl fir óga Éireannacha seolta thar lear le mic náisiún eile a mharú nó a bheith maraithe acu.

Is fada muid ó Mac Morris agus an séanadh ar a náisiúin a chuir bolscaire na dTudor, Shakespeare, ar a bheola.

Tá cúis mórtais againn agus spreagadh le saoirse an náisiúin agus dínit na daoine inti a fhoirfiú.

Sa Bhearna Bhaoil

Sheol Cló Iar Chonnacht cóip léirmheastóireachta den leabhar seo chugam tamall siar.  Ní staraí mé, agus dáiríre is annamh a léim saothair neamhfhicsean, mar sin ní mé léirmheastóir a dhiongbhála.

Tá léirmheas ana bhreá déanta i Tuairisc ag Seosamh Ó Cuaig atá i bhfad níos eolaí ar an gceist ná mé. 

Tarlaíonn sé go bhfuil Mise le Ó Gaora léite agam, agus roinnt dírbheathaisnéis eile ón ré úd. Bhí comhthéacs éigin agam don léitheoireacht mar sin.

An rud atá déanta ag Ó Comhraí anseo ná na fíricí uilig a chnuasach de réir an tréimhse, agus cúlra na himeachtaí a léiriú tríothu. Tá cartlann an dá thaobh ransaithe aige agus é ar a chumas mar sin pictiúr níos iomláine a tharraingt ná mar atá san beathaisnéisí, agus aird a tharraingt ar gnéithe eile a raibh tionchar acu ar na himeachtaí - achrainn áitiúla a bhain le talamh mar shampla.

Mar a deirim léitheoir tuata mise san réimse seo, agus mhothaigh mé báite scaití sna mionsonraí. 

Ach mar is dual do staraí, tá foinsí tugtha do na tagairtí ar fad, agus pictiúr curtha ar fáil. Feictear dom go mbeidh staraithe áitiúla agus náisiúnta ag tarraingt ar an saothar seo; agus cá bhfios nach mbeadh sé ina chúnamh do chorr úrscéalaí freisin!

Sa Bhearna Bhaoil: Gaillimh 1913-1923

Cormac Ó Comhraí

Cló Iar Chonnacht

Íde na Tine

Bhí mé in amharclann Smock Alley aréir don Tionscadal is déanaí de chuid IMRAM - Íde Na Tine: Tionscadal Joni Mitchell

Ní bheadh sí ar na hoirfidigh a éistim go minic leo, mar sin ní raibh mé ag teacht chuig an taibhe ag dréim le haon rud faoi leith. Gan amhras bhí roinnt de na leaganacha trascruthaithe ag Gabriel feicthe agam agus mé á chuir ar an mblag. Na leaganacha sin maille leaganacha le Liam Ó Muirthile a cuireadh i láthair, amhráin faoi chastacht an ghrá agus saol an cheoil.

Caitríona O'Leary a bhí ag canadh, le tionlacan ó Dick Farrelly (giotár), Nick Roth (saxophone), Dave Redmond (dord) agus Graham Hopkins (drumaí). Níl locht ar bith agam ar an cuir i láthair ó thaobh na teicnice de; bhí sé glan, slachtmhar agus tá guth álainn aici. Bhí an tionlacan snasta, ag treisiú a cuid amhránaíochta gan é a bhá, agus deis an na hoirfidgh a scil a léiriú in aonaráin nuair ba chuí. Bhí léiriú físe Margaret Lonergan fite go cumasach as íomhánna de Joni Mitchell í féin agus íomhánna láidre eile, idir grianghraif agus ealaíon.

Ach bhí splanc éigin ar lár. Níor labhair Caitríona focal ón ardán seachas an méid a chan sí; níor cuireadh na hamhráin i láthair; deis caillte a bhí ansin atmaisféar a chruthú. Níor cabhraigh sé go raibh go leor suíocháin folamh ar gach taobh den ardán.

Bhí an cuir i láthair ró íon b'fhéidir - ní raibh an ceol ag teacht go hiomlán le fiántas an mothúcháin sna liricí. 

Tá mé fós sásta go raibh mé i láthair; ach níor croitheadh mé mar a rinneadh ag tionscadail eile - Marley nó Cohen ach go háirithe.

ÍDE NA TINE: Tionscadal Joni Mitchell le CAITRÍONA O'LEARY

8.00 pm Dé Máirt 24 Bealtaine 2016 in Smock Alley - IMRAM ag International Literature Festival, Dublin

Duine de na cumadóirí amhrán is mó a bhí riamh ann í Joni Mitchell dar le Rolling Stone. Sna liricí sárfhileata aici, pléitear téamaí an ghrá -  an tnúth, an cumha, an ríméad, an domlas -  chomh maith le ceisteanna móra sóisialta agus timpeallachta. Cuimsíonn a stíleanna ceoil an ceol tíre fuaimiúil, ceol rithim agus gormacha, popcheol agus turgnaimh chasta snagcheoil.

Léireoidh Tionscadal Joni Mitchell an chuid is fearr dá cuid amhrán ó Big Yellow Taxi, Woodstock is Both Sides Now go dtí The Jungle Line agus God Must Be a Boogie Man. Is iad na filí Liam Ó Muirthile agus Gabriel Rosenstock a chuir Gaeilge bhinn bhlasta i mbéal Joni agus is í Caitríona O'Leary a chanfaidh. I dteannta Chaitríona beidh Dick Farrelly (giotáir), Nick Roth (sacs), Dave Redmond (dord) agus Graham Hopkins(drumaí). Teilgfidh Margaret Lonergan na liricí ar scáileán móide íomhánna draíochtúla.


Ticéid le fáil ag an nasc seo: http://ilfdublin.com/event/ide-na-tine-tionscadal-joni-mitchell-sweet-fire-the-joni-mitchell-project/

Tuilleadh eolais: Liam Carson fón 087-2912797

Gráinne Mhaol Ní Mháille

Bhí an leabhar seo ar an liosta agam freisin don Foras. Bhí sé feicthe agam cúpla uair cheana. Tá úrscéal ghrafach Cló Mhaigh Eo againn le tamaill, mar a phlé mé anseo.

Dírithe ar léitheoirí idir 10 - 14 atá na leabhar san sraith agus ó thaobh eolais de agus teanga sroicheann na leabhair an sprioc sin.

Botún is ea foirm na leabhair áfach - tá siad ar aon mhéid agus dealramh le leabhra Ladybird. Shamhlóinn go gcuirfeadh sin roinnt mhaith léitheoirí den aoisghrúpa sin ó dhoras.

Is trua freisin nach bhfuil an leabhar roinnt ina chaibidil. (Bhí mé á léamh le'm iníon thar cúpla oíche agus bhí sé deacair áit a roghnú chun stop)

Tá an dúrud eolas sa leabhar, agus léaráidí fiúntacha. Ach bhraith mé go gcuirfeadh amlíne leis; agus de bhrí go raibh caint faoi chleamhnais éagsúla agus leanaí a d'eascair astu, bheadh crann ginealaigh nó dhó an-úsáideach chun cabhrú an t-eolas a shealbhú.

Mar sin féin is breá an rud an sraith seo a bheith ann - tá go leor, leor eolais sa leabhar.

Gráinne Mhaol Ní Mháille
€4.95 (crua), 48 lch; ISBN 978-0-898332-17-7
Beathaisnéis staire don aoisghrúpa 10-14 bliana.

Litir ó mo Mháthair Altrama

Seo leabhar eile atá ar mo mhianliosta le tamall ach ar chúis amháin nó cúis eile ní raibh sé faighte agam. Thapaigh mé an deis é a chuir ar an liosta leabhair a rinne an Foras a bhronnadh orm.

Bhí ceann nó dhó de na gearrscéalta léite agam sna hirisí. Nil fhios agam go baileach cén cuir síos a dhéanfá go cruinn orthu - réalachas osréalach seans. Sé sin le rá, tá na scéalta inchreidte agus tú á léamh, ach níl na heachtraí iontu inchreidte dáiríre. Ní fantaisíocht atá i gceist ach oiread áfach - ní draíocht ná a leithéidí.

Tá teannas agus éirim sna scéalta, agus pléisiúr sa léitheoireacht. Agus spreagadh machnaimh. Beidh mé ag filleadh orthu, sílim go mbeidh adhmaid le baint as an athléamh.

Tá dhá léirmheas ag daoine níos oilte ná mé ar an cheird le léamh ar shuíomh Móinín, a d'fhoilsigh.

Litir ó mo Mháthair Altrama
agus scéalta eile
Fionntán de Brún
Clúdach bog, 109 lch.
ISBN 0-9532777-7-1
Praghas €8

Goya sa Phrado

Goya, leis féin.

Bhí mé i Maidrid le déanaí. Gnó a thug ann mé, ach shocraigh mé fanacht ann do cóineartú mo neacht a bhí le bheith ann an lá dar gcionn. D'fhág sin roinnt am saor agam le bheith im thurasóir, maidin Aoine.

Mhol scata duine ar Twitter dom aghaidh a thabhairt ar an bPrado.

Thuig mé go maith nach raibh bealach ar bith ann go bhfeadfainn fiú spléachadh a chaitheamh ar gach a bhfuil ann. Shocraigh mé díriú ar roinnt beag ealaíontóirí.

De bharr úrscéal le Lion Feuchtwanger faoi a bheith léite agam, bhí sé i gceist agam ach go háirithe saothair Goya a lorg.

D'aimsigh mé na cinn sorcha i dtosach - pictiúir den uasaicme. Thug mé suntas don dóigh a bhí beatha sna aghaidheanna aige - fiú sna sceitseanna ullmhúcháin a raibh scata acu ann, an cúlra fágtha gan sonraí. Bhí carachtar  ar leith gach duine acu le léamh ann. Bhí mionphictúir cumhachtach ann - méid A4 seans - de Duchessa Alba in achrann lena searbhónta mná. Beag ná chloisfeá an sciolladh agus an eascainí agus iad i ngreim le chéile!

Bhí gan amhras an Maja ann - idir nocht is gléasta. (San úrscéal sí Alba atá ceaptha bheith san dá ceann, agus í i gcaidreamh le Goya. N'fheadar an bhfuil fírinne ar bith ansin).

Bhí fhios agam an Goya eile a bheith ann, agus d'iarr mé treoir chuig na Pinturas Negras - na Pictiúr Dubha. Múrphictúir a bhí iontu seo i dtosach i dteach de chuid Goya, ach baineadh de na fallaí iad agus cuireadh ar chanbhás iad. Mar a deir an ainm, tá siad i bhfad níos dorcha na na cinn eile - radharcanna den drochshaol, nó den mhiotaseolaíocht - ceann cáiliúil de Satarn ag ithe a mhac, abair.

De réir mo thuisceana bhí Goya ag streachailt le gruaim agus na saothair seo á chruthú aige; ainneoin sin ní raibh aon easpa ar a mháistreacht agus thug mé suntas arís don carachtar sna gnúiseanna, fiú agus iad curtha as a riocht beagán ag an drochshaol nó na deamhain.

Tá dhá mhórpictúir eile dá chuid ann a eascraíonn as an cogadh i gcoinne Napoleon - an Dara agus an Tríú Bealtaine 1808. Radharc catha ceann acu, radharc lámhach príosúnaigh an cheann eile. Cé go bhfuil iarracht den síolteagasc tírghrách iontu fós féin is éamh i gcoinne cogaidh iad.

Chaith mé tamall eile ag fánaíocht tríd na seomraí - ag tabhairt aird ar leith ar El Greco, Dürer, Fra Angelico agus duine nó dhó eile. Bhí treoirleabhar chuimsitheach ar fáil ar 9€ in éineacht leis an ticéad 14€ agus táim breá sásta gur roghnaigh mé é chrochadh liom.

Tar éis cúpla uair a chloig a chaitheamh ann, braith mé go raibh póit péintéireachta orm, agus go mbeidh mo chloigeann agus mo shamhlaíocht á scagadh agus cíoradh go ceann i bhfad.

Rún m'Athar

De thaisme a fuair mé an leabhar seo ó na 1960í. Bhí mé sa leabharlann le déanaí. Tá fhios ag an leabharlannaí go bhfuilim tugtha do leabhair i nGaeilge agus bhí an ceann seo i measc na leabhair a raibh siad ag fáil réidh leo. Tá spéis agam i Cathal Ó Sándair, ach is annamh teacht ar leabhar leis.

Scéinséir spéisiúil atá anseo. Buachaill óg, aonmhac lánúin saibhir an reacaire. Cuireann namhad lena athair- fostaí a briseadh de bharr mí ionracas- ina luí air nach mac a mhuintir in aon chor é.

Tá dóthain dealraimh leis an scéal go dtéann sé sa tóir ar a 'fhíor theaghlach'.

Tá cúpla corr is casadh san scéal sula dtagann réiteach air. Tá blas sách láidir a ré air, agus aicmeachas láidir; ach mheas mé gur thug sé léiriú firinneach ar an streachailt i meon an linbh uchtaithe a shantaíonn caidreamh lena ghaolta fola ach a bhfuil grá freisin aige don teaghlach a thóg é.

Níl fhios agam a bhfaigheadh déagóirí na linne blas air, ach shamhlóinn gur shlog siad tráth a fhoilsithe é.

Dé Luain

Tá saothar seo Uí Thuairisc ag stánadh anuas ó leabhragán mo thuismitheoirí le fada orm. Cuid den canóin nach raibh mé tagtha chomh fada leis fós. I mbliana bhraith mé níos treise ná riamh nár cheart é chuir ar an méar fhada níos mó.

Tá mé sásta áfach gur fhan mé - de bharr cláir áirithe ar TG4 agus leabhair eile atá léite le tamall agam tá tuiscint níos fearr ar stair 1916 agam. Tuiscint atá riachtanach le adhmaid a bhaint as an saothar.

Sruth smaointe go leor dóibh siúd a raibh lámh acu san Éirí amach, idir mór phearsain agus mionphearsain, idir Gael is Gall atá ann. Lingeann an insint idir phearsain ó alt go halt, cé go bhfuil sciar suntasach ag baint le cíor thuathail aigne an Phiarsaigh agus an crú ar an táirne faoi dheireadh.

Níl ach scéal céad lae an Éirí Amach ann, fágtar na snáithe ar foluain.

Cíoradh spéisiúil ar mheoin na gceannairí agus a gcéilí comhraic atá ann, idir iadsan i gCaisleán Bhaile Cliath agus iadsan sa ghluaiseacht a bhí i gcoinne Éirí Amach.

Mothaím gur chuir an úrscéal go mór le mo thuiscint ar fíricí loma an Éirí Amach. Tá tábhacht le mothúcháin agus smaointe chomh maith le fíricí is figiúirí le greim a fháil ar an stair.

Is maith mar sin, go bhfuil an leabhar ar fáil ó Cló Iar Chonnacht

Seachtar Dearmadta

Tá go leor trácht ar Éirí Amach 1916, mar is dual. Caithfidh mé a rá go bhfuil an-tógtha leis an gclúdach atá ag TG4 ar an stair ina gcuid scannáin faisnéise. De bhrí go bhfuil bosca glic agam tig liom na cláir a thaifid agus faire orthu ag am a oireann domsa (mochóirí de'm ainneoin mé agus ní réitíonn 21:30 mar tús am dom de ghnáth!).

Bhí codanna de Seachtar na Cásca feicthe roimhe seo agam ach táim ag faire ar na cláir san dá sraith go córasach faoi láthair. Bhí an leabhar "Seachtar na Cásca" agam cheana, agus chuir mé fios ar "Seachtar Dearmadta" mar chuid den gcnuasach a bhronn Foras na Gaeilge orm.

Ní dearmadta a bhí an Seachtar agamsa - ní dóigh liom go raibh puinn eolas agam orthu seachas gurbh "Í Dálaigh" atá ar stáisiún Iarnróid Bhré.

D'fhoghlaim mé go leor ó na cláir mar sin, agus breis ón dtaighde le hAindrias Ó Cathasaigh atá sna leabhair a ghabhann leo. Cuireann sé go mór le mo thuiscint ar an ré; fearacht go leor is dócha go raibh scáil miotais an Phiarsaigh - agus go pointe an Conghalaigh - ag ceilt na fir eile a bhí lárnach orm.

Mionrud faoi na leabhair a bhraith mé bheith aisteach - grianghraif den aisteoir sa pháirt atá ag tús gach caibidil, seachas grianghraif den duine féin.

Go deimhin, bhraith mé go gcuirfí leis an mioneolas scríofa ach breis pictúir a bheith ann.

Ach ní bheadh drogall ar bith orm na leabhair a mholadh, saothar fiúntach, lán eolais agus soléite.

1916 Seachtar Dearmadta
Aindrias Ó Cathasaigh
Coiscéim 2013
ISBN 6-660012-130597

1916 Seachtar na Cásca
Aindrias Ó Cathasaigh
Coiscéim / Abú Media 2010

Tá DVD ar fáil freisin don tsraith Seachtar na Cásca

Fís fileata na Fuiseoige

Mar chuid de féile scannáin Audi Bhaile Átha Cliath a taispeánadh scannán dinnseanchais fileata Aoidh Uí Choileáin san Lighthouse i Margadh na Feirme. Ainneoin amhras Aoidh, a dúirt le Paddy Bushe go bhfuil an fhilíocht chomh hiargúlta leis an Sceilg, agus filíocht na Gaeilge ina chloch faoi toinn amach uaidh, agus Paddy féin ina bhairneach ar an gcloch, agus mar sin nárbh gá bheith buartha faoi thicéid a chuir in áirithint, bhí an teach lán. Go deimhin, cuireadh daoine ó dhoras. Rompu siúd a fuair bheith istigh leagadh féasta físe agus filíochta. Rianaíodh gaol na Gaeil lena bhfearann tríd filíocht ó Amhrán Amergin go Bablóin Ghearóid Mhic Lochlainn. Tugadh cead cainte do ollamh nó dhó- Declan Kiberd agus Máirín Nic Dhonncha ach ar an mórgóir siad guthanna na filí a bhí le clos. Ina measc Biddy Jenkinson, Nuala Ní Dhomhnaill, Paddy Bushe, Louis de Paor agus Cathal Ó Searcaigh, Jackie Mac Dhonncha. Iad ar fad ag reic dánta dúinn a bhí fréamhaithe san áit a bhíodar á léamh, agus deis acu breis a chuir lenár eolas. Labhair daoine nach bhfuil cáil filí orthu freisin faoina log féin- Seosamh Ó Cuaig abair ag rianú a seacht sinsear, de shliocht airm Chromail más fíor, ach sliocht Watt Cooke anois le fréamhacha doimhne in ithir Chonamara. Agus na pictiúir ag treisiú a gcaint.

Ní hamháin na tírdhreacha sceirdiúla a bheadh ar cártaí poist, ach grinn staidéir ar an talamh is uisce le cuidiú ochtacoptar. Ní tírdhreacha folmha amháin, ach staidéar muirneach ag aghaidheanna an phobail sean agus nua, a mhúnlaíonn Éire agus a ainmníonn í.

Ó Mhám Chonrach go díonta bóthar na bhFál, tugadh a ceart do fairsinge Éirinn.

M'anam ach go bhfuil beatha fónta le baint as bairnigh. 

Beidh an clár le feiceáil amach anseo ar TG4

Hula Hul

Tá an leabhar seo ar mo mhianliosta le tamaill; nuair a bhronn Foras na Gaeilge luach €100 de leabhair orm thapaigh mé an deis roinnt den mianliosta a ghlanadh.

Shíl mé gur scéal faoi Chogadh na gCarad a bhí, ach is scéal grá atá ann leis an gCogadh mar chúlra; scéal faoi daoine ar imeall an chomhluadar, tionchar an bhéaloidis agus nósmhaireacht ar saol dhaoine, agus na laincisí ar féidir le béadán agus aicmeachas a chuir roimh gnáthdhaoine.

Tugtar cúlra an laoich dúinn le giotaí gairide, mion gearrscéalta iontu féin, dáiríre. Ach cuireann an cúlra sin go mór leis an insint san príomhscéal mar go dtuigimid a íogaireacht agus na deacrachtaí atá aige feiceáil nach bhfuil an bean atá sé i ngrá léi as a raon tar éis an tsaoil.

Tá scéal fir eile fite fuaite leis an scéal, é gafa agus le pósadh dá dheoin féin toisc gur fhág sé bean torrach in eachtra sách fánach. Deireadh sona a bhíonn ar an eachtra sin freisin, ach inchreidte.

Fuair an leabhar greim orm ón tús, agus bhain mé taitneamh as an insint. Tá mionsonraí ann a chuireann go mór leis an scéal, Tá na pearsan ar fad inchreidte agus bá againn dóibh agus dá gcinniúint. Tá an cúlra staire éifeachtach, agus riachtanach mar gurbh le líon corraíl amháin a d'fheadfadh na heachtraí atá sa scéal titim amach.

Hula Hul
Seán Mac Mathúna

€12.00
Leabhar Breac
104 lch; clúdach bog;  

ISBN 978-0-898332-40-7

Ailtreacht iar Éirí Amach

Sean Keating 'Night Candles are burnt out'

B'é Tarla Mac Gabhann a thug an caint ar Ailtireacht san sraith Seacht mBua an Éirí Amach de chuid Scoil na Gaeilge, an Léinn Cheiltigh agus an Bhéaloidis.

Thug sé léargas spéisiúil ar na snáithe idir forásacha agus frithghníomhach in ailtireacht an stáit nua; an spéis a chuir Airí an stáit nua in Ailtireacht nua aoiseach, agus gur cuireadh ailtirí óga chun na mór roinne le foghlaim; go bhfuil a lorg sin ar roinnt de na hárasáin thart ar bhaile Átha Cliath, agus sna hospidéal suas síos na tíre. Fiú na heaglaisí a tógadh bhí cuid acu réabhlóideach agus nua; mar a bhí Aerfort Átha Cliatha tráth a thógtha. Ach go raibh ársaíocht ann freisin, daoine ag filleadh ar an ré roimh theacht na nGall ag cruthú stíl Hiberno Romanesque. Agus gur loiceadh ar na hidéil, mar a tharla leis na túr i mBaile Munna atá scriosta ó shin, nuair a fágadh amach an timpeallacht seirbhísí a bhí ceaptha do na hárasáin, "ceal airgead". Luaigh sé go bhfuil líon sách ard ban gníomhach sa ghairm in Éirinn, 30% le hais thart ar 10% i SAM. Nuair a cuireadh an cheist faoi cén fáth nach 50% atá ann dúirt sé go lom nach bhfeileann an caoi a oibrímid san Iarthar do mhná. 

Caint thar a bheith fiúntach, agus an pictiúr thuas le Seán Keating in úsáid aige mar leitmotif, ag léiriú contrárthaí agus teannais.

Straitéis Léitheoireachta

Bhí alt suntasach ag Siún Ní Dhuinn san Irish Times i rith na seachtaine seo chaite. Bhí alt eile i Tuairisc ag Áine Ní Ghlinn. Ceist achrannach atá ann, le fada. Tá dhá ghné ann dar liom.

Léitheoirí a Aimsiú

Is ann do dhaoine ar maith leo leabhair, fiú leabhair Gaeilge. Ach tá sé deacair teacht ar na leabhar. Tá siopaí leabhar geal leis imithe. Maith go leor, tá siopaí leabhar ar líne fearacht http://www.litriocht.com ann anois; agus tá siad iontach má tá leabhar ar leith á lorg agat. Ach ní féidir leabhar a lorg murab eol duit é a bheith ann. Ceannaím leabhar de ghnáth mar go bhfuil cloiste agam faoi. Sách minic is ag seoladh leabhar a cloisim faoi leabhar eile mar go mbíonn mionsiopa leabhair ann. Tá IMRAM go maith freisin mar bíonn siopa beag leabhair ag imeachtaí dá chuid. Ach ní bhíonn an deis nó an fonn céanna ar gach duine taisteal chuig ócáidí.

Tá gá mar sin, ní hamháin le léirmheasanna - ach le margaíocht. Margaíocht in earnáil an Bhéarla freisin, mar nach gach duine le Gaeilge a chuireann an dua orthu féin - agus is dua atá ann - irisí Gaeilge a aimsiú agus a léamh.  Chomh maith leis sin, cloisfidh gaolta agus cairde gan ach Béarla faoi agus seans go smaoineoidís ar leabhar Ghaeilge mar féirín nó ar a laghad go dtabharfaidh siad nod do léitheoir gurbh ann do leabhar.

D'aireoinn Leabharlannaí mar gné den mhargaíocht freisin. Má tá réimse maith leabhair i nGaeilge ag leabharlann poiblí, tá seans ag daoine iad a léamh gan costas; agus teacht ar údair agus leabhair ar fiú dóibh airgead a chaitheamh orthu. Faraor, bíonn rogha na leabhair Gaeilge sna leabharlanna poiblí ag braith go mór ar dhíograis an leabharlannaí - tá sé d'ádh orm go bhfuil bá ag an leabharlannaí i mBré leis an nGaeilge agus rogha réasúnta maith leabhair ar fáil dá réir. Bainim úsáid freisin as http://borrowbooks.ie/ ach ar ndóigh, arís, sin chun teacht ar leabhar a bhfuilim ar an eolas faoi.

Ó thaobh na margaíochta de, tá feabhas mór tagtha anois leis an Idirlíon agus na meáin sóisialta - tá cuid mhór de na foilsitheoirí gníomhach ansiúd, ag díriú aird ar na saothair atá acu. Tá lucht Leabhra Feabhra le moladh go mór as feachtas iontach ar líne a eagrú.

Creidim gur cheart tógáil ar a leithéidí agus siopa leabhair fán a eagrú a fhreastalóidh ar féilte cultúrtha agus liteartha suas síos na tíre, le rogha leabhair agus ábhar margaíochta atá feiliúnach don ócáid agus atá feiceálach, spleodrach.

Léitheoirí a earcú

Tá pobal na Gaeilge beag. Ach tá pobal léitheoireachta na Gaeilge níos lú fós. Tá cúis simplí leis sin. Nós is ea léitheoireacht. Tá leabhair iontacha ann do dhaoine faoi bhun a deich agus os cionn a tríocha. Idir an dá aois sin, cé go bhfuil feabhas ag teacht, tá poll. Titeann go leor de léitheoirí na Gaeilge isteach sa pholl sin.

Tá triúr clainne orm; beirt buachaillí atá anois fásta agus iníon 9 bliana d'aois. Léim fós le'm iníon, mar a rinne le mo mhic go dtí thart ar an aois céanna, Léann m'iníon leabhair go neamhspleách má thaitníonn siad léi - mar a thaitníonn Asterix abair, agus corr leabhar eile (Cuidíonn sé go mór go raibh eachtraí Asterix ar theilifís leanaí na Gearmáine, agus go bhfuil go leor ar youtube. Spreagann sin í)

Léann mo mhic mórleabhair. Ach ní as Gaeilge. Tuige? Toisc go bhfuil a laghad ann as Gaeilge atá spéisiúil gur chaill siad an nós. Fáinne fí atá ann; mothaíonn siad léamh i nGaeilge a bheith deacair, ceal taithí, mar sin ní léann siad. Ní chuireann sin lena dtaithí!

Tá  feabhas éigin ag teacht ar chúrsaí - bhain mo mhac atá 19 sult as An Litir, mar shampla.

Ach tá bearna mhór san soláthar; agus ní stopfar an bhearna sin le haistriú imleabhar amháin de Harry Potter nó Artemis Fowl. (An dá rud againn. Mise amháin a léigh - bhí an sraith ar fad as Béarla léite cheana acu, ní fhaca siad ciall le dua a chuir orthu féin á léamh).

Is anseo atá Eachroim le baint, nó le cailleadh.

Agus sin mo racht go nuige seo.

Tá suirbhé á reáchtáil ag Foras na Gaeilge. B'fhiú é líonadh.

Tomhas orm, Tomhas ort

Fuair mé an leabhar seo mar féirín ó Eoghan Mac Giolla Bhríde. 

Is éard atá ann ná sraith tomhais agus dubhfhocal ó chnuasaigh éagsúla béaloidis. Tá siad rangaithe in ord deacrachta - smaoineamh ana mhaith is ea iad a rangú de réir ranga na sean-fhilí, pictiúr ar leith do gach rang ó Fochlac go Rí Ollamh; agus na cinn éadroime rangaithe faoin ndrúth. 

Tá tomhas ar gach leathanach, agus na freagraí de réir uimhreacha ag deireadh an leabhair. Rogha cliste a bhí ann gan na huimhreacha a bheith in ord, mar sin ní léifidh tú freagra an chéad chinn eile de thaisme.

Bainim féin agus m'iníon (atá 9) an spraoi as na tomhais a fhiafraí dá chéile agus ar dhaoine eile. Anois is arís baineann na leagnacha canúnacha tuisle asainn, ach tá gluais úsáideach ag deiridh an leabhair freisin. 

Tá an dearadh snasta agus glan.

Molaim an leabhair seo d'aon duine atá tugtha do dubhfhocal. Daoibhse a bhfuil iPad nó iPhone agaibh tá aip ar fáil freisin.

Tá sé ar fáil sna deá siopaí agus ó Éabhlóid.

Tomhas orm, Tomhas ort

Tomhasanna béaloidis bailithe le chéile i leabhar amháin
Ealaíontóir – Sinéad Ní Chadhain. Eagarthóir – Eoghan Mac Giolla Bhríde

€12

Marion Gunn: Cloch ar Charn

Níor casadh Marion Gunn orm san fíor saol ach dornán uaireanta agus ní dóigh liom gur mhalairt muid thar leath dosaen focail na huaireanta sin féin. Tá ríomhaithne agam uirthi ó na 1990í áfach, nuair ba téad riachtanach leis an nGaeilge dom an liosta rphoist Gaeilge-A. Bhí cuir amach agam ar a saothar san ríomhaireacht, agus úsáid a bhaint agam as an eolaire a chuir EGT ar fáil (seo blaiseadh ón inneall anallód) Bhí fhios agam go raibh logánú déanta aici agus Michael Everson ar go leor bogearraí don Mac, ach níor bhain mé leis an macshlua riamh. Bhain mé úsáid áfach as na clónna a dhear Michael Everson agus a scaip EGT agus tá diosca 3 1/2 orlach agam fós, ach gan fearas agam lena léamh.

Ach nuair a dhruid Apple doras na Gaeilge ar chúiseanna chostais ghlac Marion páirt san logánú ar táirgí Mozilla. Tá Firefox i nGaeilge in úsáid agam ó tháinig ann dó (táim a scríobh seo ann) - agus tá ceannródaíocht Mharion agus daoine eile aitheanta anois fiú ag comhlachtaí príobháideacha - tá an leagan Windows atá in úsáid anseo agus san oifig agam i nGaeilge.

Ceannródaí de chuid na ríomhlóide a bhí inti, agus ba ar an mbonn sin a d'fhreastail mé ar a sochraid inné. Ba léir an líon dreamanna lena raibh baint aici leo ag an Aifreann céanna. Pádraig Ó Cuill, O.F.M.Cap a cheiliúir an Aifreann, ceann dá comhbhadóirí san Comhdháil Ceilteach. Bhí go leor ó shaol acadúil agus cultúrtha na Gaeilge; agus go leor ó Clann Leathlobhar - a mbrat buí agus dearg siúd a chlúdaigh an cónra. Bhí a comhghleacaithe ó COBÁC ann freisin.

Tugadh aitheantas do na gnéithe siúd ar fad san Aifreann, i nGaeilge don gcuid is mó, ach roinnt i mBéarla ar mhaithe leo siúd gan an teanga a thug Marion a croí di.

Braithfidh muid uile uainn í, ar an mbealaí féin. Go raibh suaimhneas síoraí aici, agus leaba i measc naomh na nGael.

Fógra - An Timire & FS

Bí linn nuair a sheolfaidh

Ray Mac Mánais.
Uachtarán Oireachtas na Gaeilge

Seán E. Ó Cearbhaill le Liam Prút
Evangelii Gaudium - Gairdeas an tSoiscéil
Croí ag lorg an tSuaimhnis le Dáithí Ó Ceallaigh OSA

Ionad: Áras Foras na Gaeilge, 7 Cearnóg Muirfean
Am agus Dáta: 7.30 pm, Déardaoin 28ú Eanáir

Ceol: Mick O’Brien agus Na Deirfiúracha Mac Cába agus Cairde

Bean an Tí: Katie Mc Greal
Iriseoir
       
Beidh sólaistí ar fáil

FS agus An Timire, 37 Sr. Líosain, Baile Átha Cliath 2. Teil. 01/7758502
r.phost antimire@gmail.com     Idirlíon:www.timire.ie

Sofi Oksanen: Páis na hEastóine

De bharr tagairt a rinne Alex Hijmans don úrscéal "When the Doves Disappeared" ar Twitter (rinne sé léirmheas ina dhiaidh sin ar Tuairisc) chuir mé fios ar an leabhar seo le Sofi Oksanen ón leabharlann; chuaigh sé i bhfeidhm go mór orm agus fuair mé an úrscéal Purge ón leabharlann freisin.

Pléann an dá úrscéal le grúpaí beaga daoine atá gaolta, agus an tionchar uafásach a bhí ag láthair a dtíre idir dhá impireacht bhrúidiúil - Gearmáin na Naitsithe agus an Rúis - ar a dtír agus dá bharr ar na daoine aonair. Fite fuaite leis sin tá grá agus gráin laistigh de theaghlaigh.

Tá taithí éigin agam ar litríocht na hOir-Ghearmáine a fáisceadh as an ré chéanna, leithéidí Jurek Becker nó Stefan Heym.

Ach is dán eile ar fad dán na críocha Bailt agus an Eastóin ach go háirithe, iad riamh agus fós faoi scáil a gcomharsana santach thoir; gaol lag lena gcol-ceathracha ó thaobh teangain de sa bhFionlainn atá iad féin le fada ag maireachtáil faoi scáth na himpireachtaí thart orthu.

Bhí mionlach suntasach lucht labhartha na Gearmáinise ar fud lár agus Oirthear na hEorpa roimh an Dara Cogadh mór, iad ann ina gceardaithe nó ina mion uaisle, leis na glúnta. Tá sé intuigthe mar sin go mbeadh tírghráthóirí sna críocha Bailt a chonaic a slánú ón Rúis i comhpháirtíocht le Gearmáin neartaithe. Daoine eile a bhí neamhspleách ina meon. Dream sách measctha ab ea Bráithre na Coille, atá luaite le pearsan san dá úrscéal.

Ach an rud in mó a chuaigh i bhfeidhm orm - go háirithe san úrscéal Purge a bhfuil gnéithe de ag baint leis an ré seo, san 1990í tar éis neamhspleáchas a bheith bainte amach arís ag an Eastóin, ná na gníomhartha uafáis atá ar chumas daoine atá ag iarraidh iad féin a tharrtháil ó ghníomhartha uafáis daoine eile. An tréas a imríonn siad ar ghaolta fiú. 

Mheabhraigh na húrscéalta samhail George Orwell dom - "Más mian leat an t-am atá le teacht a shamhlú, samhlaigh buatais mhíleata ag satailt aghaidh daonna, go deo". Tá boladh na péine sna scéalta seo.

D'éalaigh muide in Éirinn ó go leor de huafáis an Dara Chogadh Dhomhanda; ach ní stair ársa atá anseo san Eastóin, agus de bhrí go bhfuil críocha Bailt anois san Aontas Eorpach, agus an Rúis ag buaileadh sciath arís, beidh tionchar ag na créachtaí in anamacha na pobail thoir ar ár saol. Is mithid tuiscint a fháil orthu, agus is bealach iontach ealaíon chumasach Oksanen chun sin a dhéanamh.

Ciotóg an Dorchadas

Is craosléitheoir mé ó na déaga, agus bhí cónaí orm trasna an bhóthar ón leabharlann poiblí. D'fhág sin go leor scóip agam, agus léigh mé go leor ficsean eolaíochta. Seánra atá ró chúng chun saothar iontach Ursula le Guin a aicmiú. Tá cuimhne orm ar "The Earthsea Quartet" a léamh an úr úd, agus tá sé ceannaithe agus athléite agam ó shin. Léigh mé "The Lathe of Heaven" agus "The Dispossessed" freisin.

Táim measartha cinnte nár léigh mé an leabhar seo go dtí gur sheol comhrá idir @murchadhmor agus @lochlannach i mo threo é - is cosúil gur pléadh le déanaí ar Raidió na Life é.

Scéal neamhghnách atá ann; lonnaithe ar cruinne ina bhfuil na daoine aghnéasach an chuid is mó den am, go dtí go mbuaileann dáir míosúil iad agus - ag brath ar cumarsáid le duine eile faoi dháir - déantar fireannach nó baineannach díobh. Tá dhá stát lárnach san scéal, ceann feodach agus ceann cumannach ar bhealach - nó ar a laghad maorlathach. 

Taidhleoir is ea Genly Ai atá tagtha ó ollaontas na daoine ar phláinéid eile. Duine amháin le nach mothófaí mar bhagairt é. Ag tús an scéil tá sé (mar is fear é) san Ríocht Feodach, ag iarraidh dul i bhfeidhm ar an Rí chun go nascfaí iad leis an ollaontas. Caithfidh cuir ina luí orthu gurbh ann don aontas, gurbh eachtardhomhandach é féin - níl aon teagmháil leis an spás, ná go deimhin eitilt tarlaithe ar an Domhan seo fós, domhan atá i dtólamh geimhriúil.

Scéinséir pholaitiúil an chéad cuid den leabhar; teipeann ar Ai san Ríocht, gabhann sé chuig an maorlathas agus teipeann ar freisin agus cuirtear i ngéibheann é. Tagann pearsa a bhí lárnach sa scéal san Ríocht i dtarrtháil air, agus ansin tosaíonn an dara leath den scéal, Imram iontach tríd fásach oigheartha ar ais chun na Ríochta.

Idir na caibidil san gnáth scéal tá béaloideas agus naomhseanchas an Domhan seo fite fuaite, ag tabhairt léargas eile ar na heachtraí. 

Baineann le Guin feidhm as na rudaí seo ar fad chun ceisteanna cairdeas agus grá agus muinín a chíoradh; toisc nádúr na daoine is féidir léi ról na collaíochta sna ceisteanna seo a iniúchadh. Ní an seanmóireacht atá sí áfach ach ag spreagadh machnamh; gheobhaidh an léitheoir mar sin léargas nua ar an athléamh.

Scéalaí agus machnóir den scoth í Le Guin. Beidh mé sa tóir ar níos mó de na saothair atá léite agus nach bhfuil léite fós agam dá cuid.

‘An Trucailín Donn’

Bhí clár ar TG4 le déanaí faoi Niall Mac Giolla Bhríde agus  ‘An Trucailín Donn’. Seo leagan den amhrán a fuair mé sa chnuasach

CISTE CEOIL AN CHOLÁISTE
Díolaim d’Amhráin Ghaeilge do Ghaelcholáistí
CATHAL Ó DONNGHAILE,    
COLÁISTE OIRIALL, A CHNUASAIGH

---

 ‘An Trucailín Donn’ 

 

Lá aonaigh san earrach 's mé ag taisteal go triopallach,
Trasna an droichid i Muileann na hAbhann,
Sea chonaic mé Bobby arbh ainm dó Thingummy
A's é ag druidim 'mo choinne go teann.

Curfá:

Agus óró bog liom í, bog liom í, bog liom í,
Óró bog liom í, an trucailín donn
Óró bog liom í, druid liom í, corraigh í,
Oró bog liom í, an trucailín donn.

Ba ghairid go bhfaca mé asal is trucail bheag,
Chugainn ar a shodar faoi Mhícheál an gabha
Siúd leis an Bobby "This cart has no signature
Only a lingo I cannot make out."

Curfá

"Your name my good man, and answer right quickly now."
"Amharc ar an trucail! An bhfuileann tú dall?
Tá m'ainmse breactha i dteanga a thuigimse,
Agus fógraím thusa go hIfreann lom!"

Curfá

"Ten shillings with costs or a fortnight's imprisonment.
Next on the list. Take this reprobate down!"
"Cuirtear faoi ghlasa mé feasta, a ghlagaire -
Pingin de m' sheilbh ní fheicfidh sibh ann!"

Curfá

Níl trucail gan ainm breá lachanta legible
Gaeilge le feiceáil i Muileann na hAbhann,
Agus ceardaithe an bhaile, sea ‘thugaid ar Thingummy
Fós ná Trucailín Mhíchíl an Gabha.

Scéal Scéil

Bhí an cnuasach aistí seo gan léamh le tamall ar mo leabhragán. Is annamh a léim saothair neamh fhicsean ach mar duine a bhíonn ag baint feidhm minic as na meáin Gaeilge, shíl mé go mba cheart dom é léamh. Níl díomá ar bith orm go ndearna mé amhlaidh.

Ceird is ea iriseoireacht. Namhad an cheird gan í a fhoghlaim, ach ní foghlaimítear ceird sa seomra ranga ná fiú san Ollscoil. Foghlaimítear ceird ó bheith ag obair le máistrí. Ní bhíonn an deis sin ann i gcónaí, ar ndóigh; ach is féidir méid áirithe a fhoghlaim ó scéalta na máistrí ar a dtaithí féin.

Sin díreach atá sa leabhar seo, seanchas na ceirde á reic ag máistrí sa cheird, cuid mhór acu fós gníomhach; cuid eile atá anois ar an dtaobh eile den mboird agus léargas ar leith acu dá bhrí sin.

Tá struchtúr éigin ar na meán craolta i nGaeilge a thugann deis don ábhar iriseora obair leis na máistrí - ach fiú dona leithéidí beidh tairbhe le baint as na haistí seo. Tá ábhar machnamh ann do mo leithéidí do thomhaltóir (tá an ghráin agam ar an bhfocal sin, ach tá sé cruinn sa chás seo).

Creidim áfach gurbh san earnáil scríofa is mó a dhéanfaidh an leabhar seo leas. De bharr stair léanmhar na meán scríofa, ní fad saoil a bhíonn i ndán do irisí nó nuachtáin scríofa, agus faraor is cosúil gur i ngiorracht atá saol na meáin scríofa sa Ghaeilge ag dul. Fágann sin muid arís is arís eile ag braith ar foireann atá go minic óg (mar go gcaithfidh siad a bheith saor agus deontais ag titim). 

Is maith ann mar sin taithí na máistrí a bheith ar fáil dóibh i bhfoirm soléite.

Tréaslaím a shaothar mar sin leis an bhFear Eagar, Breandán Delap, agus le Cois Life.

Tá eolas luachmhar ann d'aon duine a bhíonn ag scríobh nó ag tráchtaireacht as Gaeilge. Nó, go deimhin ag léamh nó ag éisteacht, le go mbeadh tuiscint níos fearr againn ar an dua a chaitear le eolas a chuir ar fáil dúinn.

Scéal Scéil
Rúndiamhra na Meán

Breandán Delap
ISBN: 978-1-907494-39-0
Foilsithe: 2014

Stanislav Petrov

Mar ríomhchláraitheoir a chaith go leor ama ag obair ar phromhadh agus dearadh, tá spéis nádúrtha gairmiúil agam i seanchas na ceirde, seanchas atá breac le tubaistí ina raibh ról ag ríomhaire. Tá go leor de córais míleata na cruinne ina bhfuil ríomhairí fite fuaite iontu, agus bhí tagairtí cloiste agam do oifigeach Rúiseach a rinne cinneadh cróga gan glacadh leis an rabhadh uathoibríoch go raibh roicéad seoltas ag SAM chun an APSS a bhuaileadh.

De thaisme a chonaic mé an fógra don eagrán de Fíorscéal ag plé na heachtra seo (de bhrí gur ag féachaint siar ar thaifid a bhím de ghnáth ní thugaim air ar fhógraí) ach táim ana shásta go bhfaca mé é.

Meascán de "ceamara cuileog ar an mballa" agus Petrov agus ateangaire ar thuras go SAM chun aitheantas a fháil ó dhream thall atá ann, agus athchruthú ar an eachtra féin le haisteoirí. Fear iontach cantalach é Petrov anois, baintreach fir ar bhain bás a mhnaoi go leor as. Ach sna rachtanna a scaoileann sé leis an ateangaire (a bhfuil gradam de chineál éigin tuillte aici féin as cuir suas leis) faigheann muid blaiseadh fíor den chaoi a raibh rudaí sna 1980í san APSS agus teannas an Chogadh Fuar ar tí pléascadh.

Tá radharcanna láidre san athchruthú freisin, agus cothaítear atmaisféir na linne le scannáin nuachta - ba thart ar an am sin a leag na Rúisigh eitleáin de chuid na Cóiré Theas as an spéis de bhrí gur shíl siad gur eitleán spiaireachta a bhí tagtha isteach ina n-aerspás a bhí ann.

Deir sé féin faoi féin nach laoch é, nach bhfuil ann ach an duine a bhí san áit ceart ag an am ceart.

Ach ba é an duine ceart é. Duine a rinne a chuid smaoineamh féin agus nár ghéill do córas ríomhaireachta.

Ní fuair sé aitheantas (ná pionós) go dtí le déanaí nuair a scríobh duine dá lucht ceannais a chuid cuimhní cinn agus gur tháinig dream ó SAM chun aitheantas a thabhairt dó.

Tá an scannán - The Man who Saved the World - fós le feiceáil ar feadh cúpla seachtain eile, anseo ar Seinnteoir TG4. Molaim é; tá ana scéal ann.

Léirmheas: Aisteoirí an Spidéil

Stair cumann amaitéarach drámaíochta an Spidéil atá anseo, roinnt ina thrí mór chuid - óna thús 100 éigin bliain ó shin, a ré órga i seascaidí an chéad seo chaite nuair a bhí an cumann ag glacadh páirte i gComórtais Béarla le drámaí i nGaeilge agus ag baint an chraobh, agus ó na 1970í anall.

Scaití is cineál Who's who de scéal na Gaeilge sa cheantar atá i gceist mar go dtáinig cáil san aisteoireacht nó réimsí eile ar go leor de bhaill an Chumainn.

Tugann Joe Steve Ó Neachtain ach go háirithe an chreidiúint don drámaíocht as muinín a mhúscailt ann, agus gach seans murach an Cumann gur thar saile anonn a bheadh sé imithe fadó.

Is mó ná scéal cumann drámaíochta atá anseo, mar sin, mar gurbh crann taca do phobal a bhí i ndroch-chaoi ab ea an Cumann, fearacht gluaiseachtaí pobail eile.

Cuid thábhachtach de scéal TG4 agus Ros na Rún atá san scéal seo freisin, mar gurbh sna drámaí a chuir cuid de chliar Ros na Rún agus TG4 faobhar ar a gcuid scileanna. 

Luaitear siar is aniar idir an Taibhdhearc - agus roimhe sin Amharclann na Mainistreach agus na haisteoirí anseo freisin. Feictear dom go bhfuil a leithéidí imithe i léig, agus a rian sin ar Amharclann na Mainistreach agus gan ach 3 drámaí i nGaeilge, stáitsithe ag dreamanna eile, ar Ardán na Péacóige ó 2010 i leith.

Ag barr a réime bhí Aisteoirí an Spidéil ag fáil comhairle agus tacaíocht ó Amharclann an Mainistreach, rud a chuaigh chun tairbhe don Amharclann níos faide anonn agus ábhar aisteoirí ag teacht chucu ón gcumann.

Le hachainí a dhúnann an leabhar, sé sin go dtiocfaidh toradh ar mhian na nAisteoirí ionad buan dá gcuid féin a bheith acu. Feictear dom gur infheistíocht fónta a bheadh ansin i dtodhchaí pobail agus ar mhaithe le daoine a oileadh i scileanna a rachadh chun tairbhe do réimsí eile den tsaoil.

Admhaím gur caolseans go mbeadh an leabhar seo léite agam murach go dtáinig chugam i mbeart leabhar le léirmheas a dhéanamh orthu ó Chló Iar Chonnacht. 

Bhraith mé é bheith fadálach scaití, liosta d'ainmneach daoine nach bhfuil aithne dá laghad agam orthu a ghlac páirt sa dráma seo agus sa dráma siúd, ach tuigim go mbeadh léamh eile ag gaolta na ndaoine sin ar an scéal.

Tá tagairtí d'fhoinsí agus fonótaí sa leabhar, rud a bheidh ina chabhair do staraithe pobail eile, agus tá roinnt ghrianghraif ann freisin, ina measc ceann den trí lánúin a phós de bharr iad a bheith casta ar a chéile sa chumann. (An t-aon ionadh atá orm ná a laghad cleamhnais a d'eascair as, ach seans go bhfuil níos mó nach bhfuil luaite)

Cloch fónta ar stair na háite thiar agus na drámaíochta atá anseo, agus go deimhin stair na scannánaíocht agus TG4 de bhrí gurbh as an úir seo a d'eascair sin.

Aisteoirí an Spidéil
Máirín Breathnach Uí Choileáin
Cló Iar-Chonnacht,
Tagairt: 9781784441173