Píosaí liom in áiteanna eile:

2017-01-22

Cad d'imigh ar na mná?

Bhain mise céim amach san innealtóireacht leictreonach i 1990, agus táim ag plé le ríomhchlárú ó shin. Bhí thart ar deichniúr bean a thosaigh amach ar an gcéim innealtóireachta liom - as beagnach 300. Fuair mé post sa Ghearmáin díreach i ndiaidh an chéim agus bhí mé ann ar feadh deich mbliana. D'earcaigh an comhlacht naonúr ar fad as COBÁC agus COC - tairgeadh post do bheir ban, agus ghlac duine acu leis. Measaim áfach go raibh an Ghearmáin sách seobhaineach an uair úd maidir le mná i bpostanna teicniúla. Go deimhin dúradh liom amach le comhghleacaí (fireann) liom ag an agallamh san ollscoil, fear a raibh máchail siúl air nach bhfeadfaí a leithéidí, ná bean a earcú, mar nach nglacfadh na custaiméirí dáiríre leo.
Ní raibh bean ar bith i measc na thart ar fiche innealtóir sa rannóg - bean ab ea an rúnaí, agus bhí teicneoir mná amháin ann. Bhí innealtóir mná amháin ann i rannóg eile ach measaim nár glacadh ró dháiríre léi. (Ní raibh aon teagmháil ghairmiúil agam léi). Is cuimhin liom bean amháin a bheith ar an meitheal teicneoirí a bhí ag plé le traein fo-thalamh amháin a raibh mé ag obair air. (Rinne mé iontas de nárbh bac é sin ar a comhghleacaithe fireann pictiúr de mhná nochta a chrochadh sa bhoth coiteann oibre)   Fiú agus mé ag obair ar thogra idirnáisiúnta le comhlacht sa tSualann, ní cuimhin liom teagmháil gairmiúil a bheith agam le níos mó ná beirt ban ag aon am amháin.
Bhí rudaí rud beag difriúil nuair a d'fhill mé ar Éireann - bhí an foireann sa chuideachta ar oibrigh mé dó i dtosach óg agus níos mó mná ina measc. Bhí mé freagrach as duine nó beirt - agus bhí comhghleacaithe ban agus ar feadh seal saoiste mná agam. Ba mhionlach fós iad áfach. 
Táim páirteach i dtograí éagsúla idirnáisiúnta agus is annamh a fheicim ainm mná ar na cáipéisí theicniúla a bhíonn á léamh agam.
Ní gairm is ea an cineál innealtóireacht a mbímse ag plé leis a mbeadh baint ag neart colainne leis (nó ní bheinnse ag dul dó!)
Ada Lovelace (ó Wikimedia)
Tá íoróin ag baint le heaspa ban sa teicneolaíocht faisnéise. Tráth dá raibh, matamaiticeoir a bhí ag plé le réimse ar leith ríomhaireachta ab ea Computer (ríomhaire) agus go háirithe in aimsir an dara chogadh Domhanda nuair a rugadh an ríomhaireacht leictreonach, mná ab ea na ríomhairí sin - agus ba iad go hiondúil na céad ríomhchláraitheoirí de bhrí gur thuig siad na háireamh a bhí le déanamh. Fiú roimhe sin, agus Babbage ag cumadh a ríomhaire meicniúil, ba í an matamaiticeoir Ada Lovelace a rinne na cláir a cheapadh don ngléas.
Grace Hopper (ón lch seo)
Bhí saothar mná Bletchley Park faoi rún go dtí le déanaí, ach bhí mná i Meiriceá a raibh clú orthu sa ghairm - leithéidí Grace Hopper a bhí gníomhach leis an gcabhlach i Meiriceá. Rinne sise forbairt ar an dteanga ríomhaireachta COBOL, iarracht cód ríomhaireachta a dhéanamh níos soléite do dhaoine - agus teanga ina bhfuil mórchuid na cláir ríomhaireachta gnó d'ollríomhairí scríofa go dtí an lá atá inniu ann.
Deirtear nach raibh John Glenn sásta cos a leagan sa roicéad a raibh an chúrsa ríofa ag ríomhaire leictreonach go dtí gur dhearbhaigh Katherine Johnson a bhí i mbun na hoibre sin roimhe sin, go raibh an áireamh cruinn ceart. Bean Afracach Meiriceánach ab ea Johnson a sháraigh mórchuid constaicí le oideachas sa mhatamaitic a bhaint amach agus a raibh ard mheas ar a cuid saothar ag na fir thart uirthi, mar a léiríonn an scéal faoi Glenn.
Katherine Johnson
(ó NASA via Wikipedia)
Bean eile a bhí lárnach in iarrachtaí NASA ná Margaret Hamilton a bhí i gceannas ar an bogearraí treoshuíomh agus loingseoireachta a dearadh in MIT do Apollo.
Margaret Hamilton & bogearra Apollo
(ó wikimedia)
Tá suim agam i stair mo ghairme, agus táim fiosrach faoin easpa ban ann. Ar ndóigh, tá na gnáth chúiseanna ann - bíonn sé deacair ag bean dul chun cinn i gcomhluadar fireann. Ach is léir go raibh mná ag tús cadhnaíochta.
Tháinig mé ar alt agus grafaic spéisiúil le déanaí a léirigh titim tobann i líon na mban ag dul do chéim sa ríomhaireacht i SAM. Thart ar lár na 1980í a tharla sin. San alt luaitear dhá chúis leis - an ríomhaire baile ag éirí coitianta, agus an margaíocht a rinneadh ar mar bhréagán dó bhuachaillí. Rud a d'fhág go raibh níos mó cleachtadh agus taithí acu ná ag cailíní. Agus an íomhá a chruthaigh scannáin agus cultúr coitianta den ríomhaireacht mar rud a mbíonn geocaigh aonaracha ríomhaireachta, fir mílítheacha óga aite ag dul do ina n-aonair i seomra dorcha.
Ach fearacht aon obair mhór, obair meithle atá in obair ríomhaireachta. Tá fírinne áirithe sna clíséanna faoi aonaráin ag obair ar cláir ríomhaireachta - ach go hiondúil, agus cinnte nuair is obair ghairmiúil atá i gceist, bíonn meitheal i gceist. Agus comhoibriú, agus cumarsáid. 
Ón alt
Is breá liom go bhfuil iarrachtaí ar bun dea shampla a thabhairt do mhná óga (ghlac m'iníon féin páirt i roinnt imeachtaí) ag leithéidí Coding Grace; an rud a chíonn an leanbh, níonn an leanbh. Tá tábhacht le sampla agus rólchuspa do dhaoine óga. Tá teicneolaíocht na faisnéise ag éirí níos tábhachtaí ná riamh - agus ós rud é gur as smaointe atá sé fite tá sé baolach go mbeadh an gairm i lámha dream chúng amháin. Fiú le dea-thoil, beidh rudaí nach dtuigfeadh siad faoi daoine atá éagsúil leo; agus beidh na córais lochtach dá réir. Agus faraor tá réimsí den ghairm ina bhfuil cultúr nimhneach fásta iontu de bharr fir óga bheith gafa i mbolgán d'fhir óga eile ar aon chultúr leo, agus an gcultúr sin tarcaisneach faoi mhná agus faoi éagsúlacht.
Is ar mhaith linn ar fad a bheadh athrú  - ach fearacht athrú cultúir ar bith beidh sé fadálach. Ní dóigh liom go n-athróidh mo thaithí oibre féin.

2017-01-13

Cinnlínte de Breadúin

Sraith aistí atá sa leabhar seo, eachtraí as cuimhní cinn Deaglán de Bréadúin. Seasann gach aiste as féin, seachas go mbíonn crostagairtí eatarthu uaireanta. In ord ama atá na haistí, agus plé orthu ar a chéad iarrachtaí sa mheánscoil anuas go dtí an lá inniu. Duine nó uaireanta eachtra ar leith faoi chaibidil i ngach aiste. Nodanna ann faoin gcaoi a d'forbair scéal, agus na rudaí nach bhféadfadh sé a rá ag an am. Cúlra an scéil. Sa bhreis ar sin, nochtann sé a thuairimí níos oscailte ná mar a bheadh cuí i dtuairisc lom; agus tugann breith meáite cúramach ar na pearsain.

Toisc go raibh sé ag croílár na tuairisceoireachta le daichead bliain anuas, tá go leor stair pholaitiúil agus sóisialta ar fáil sna haistí seo.

Tuigim go bhfuil ann dara imleabhar foilsithe, agus breis téagar ann. Léitheoireacht taitneamhach fiúntach.

Deaglán de Bréadún
Cinnlínte
Saol an Iriseora
ISBN: 978-1-907494-58-1
Foilsithe: 2016
€12.00  

(Féirín a bhuaigh mé i comórtas Twitter mo chóip) 

2017-01-12

An Broc-chú

Le blianta beaga anuas tá Leabhar Breac ag aistriú agus ag foilsiú úrscéalta graifeacha, nó le bheith cruinn bandés dessinées. Bhí mé in ann adhmaid éigin a bhaint as eachtraí an picaro Corto Maltese.

Le déanaí fuair mé an Broc-chú, aistriúchán ar Le Teckel  Hervé Bourhis. Immram nua aoiseach, fite fuaite le huisce faoi thalamh comhlacht cógaisíochta atá i ngleic le fadhbanna de bharr iarmhairtí mharfacha druga dá gcuid. Agus sceitheadh eolais.

Seoltar amach díoltóir drabhlásach ag deireadh a ré, agus fear óg fuinniúil fón fóinteach.

Deochanna agus drúis, formad agus mioscais saol Broc-chú an teidil, an sean díoltóir. Sleachta fada Rimbaud ar ar ghob go minic. An fear óg cráite aige, ach tuiscint éigin ag fás eatarthu, nó an bhfuil?

Táim idir dhá chomhairle faoin leabhar. Is beag mo chuir amach ar an Fhrainc agus seachas go raibh a leithéidí d'fhile ann, táim dall ar Rimbaud. (Tá Liam Ó Muirthile ag obair ar eagrán Gaeilge dá shaothair).

Tá saothar ealaíona Bourhis ana mhaith, in oiriúint dá chuid scéalaíochta. Measaim áfach gur chaill mé amach ar splanc éigin ceal eolas ar an gcultúr as ar fáisceadh an saothar.

An Broc-Chú
Hervé Bourhis

€9.60

96 lch; úrscéal grafach, clúdach bog; ISBN: 978-1-911363-02-6

2017-01-10

Bodach an Chóta Lachna

Scríobh mé píosa ar Gobblefunked faoin dá leabhar eile san sraith Fiannaíochta seo le Leabhar Breac.
Bhí deacrachtaí agam teacht ar chóip de Bodach an Chóta Lachtna, agus suim ag m'iníon ann. Táim buíoch de Darach mar sin as cóip a sheoladh chugam mar féirín.

Tá léaráidí Chaomhán Ó Scolaí go hálainn, agus athinsint iontach soléite ar an seanscéal. Rud a chuir beagán iontas orm nár luadh gurbh é Manannán Mac Lir i mbréagriocht é an Bodach. Is trua sin.

Mar sin féin, tá súil agam go mbeidh na leabhair seo ar fáil go fairsing i leabharlanna scoile le go mbeidh teacht ag an aos óg ar leaganacha tarraingteacha a rachaidh i bhfeidhm ar a samhlaíocht idir focail agus íomhánna. (Bhí an dá leabhar eile léite ag m'iníon sula bhfuair mé iad, toisc iad a bheith sa leabharlann scoile)

Tá nasc leis an gcluiche Ardrí freisin, mar go bhfuil an obair ealaíne céanna i gceist.

Cuireann eolas ar na scéalta leis an spraoi sa chluiche. Súil agam nach fada go mbeidh teacht againn ar dhá scéal a bhfuil tagairtí dóibh sa chluiche ach nach bhfuil- go bhfios dom- foilsithe fós. Eachtra an Ghiolla Deacair, agus an uair a bhí Fionn gafa i síbhrú.

Ba mhaith liom féin scéalta eile a fheiceáil freisin- breith Oisín, abair agus scéalta eile fearacht scéalta Bhrain agus Sceolaing nach bhfuil teacht chomh héasca sin orthu.

Bail ó Dhia ar obair Leabhar Breac!

Bodach an Chóta Lachna
Darach Ó Scolaí
€7.50

40 lch; clúdach bog;
ISBN 978-0-898332-60-5

2017-01-09

Lig sin i gCathú

Léigh mé úrscéal seo Bhreandáin Uí Eithir blianta fadó ó shin. Ach um Nollaig fuair mé bronntanas den gcéad eagrán a d'aimsigh mac liom i siopa dara láimhe, agus léigh mé arís é.

Tá an scéal lonnaithe i nGaillimh (cé go dtugtar Baile an Chaisil air) ar deireadh seachtaine na Cásca 1949, agus Rialtas Fhine Ghaeil ar tí Poblacht a fhógairt, fé thionchar Seán Mac Giolla Bhríde. Céim a raibh go leor conspóide ag baint leis, agus créachta an chogadh cathardha fós nimhneach.

Mac le laoch de chuid chogadh na saoirse an príomhphearsa, ach is mac léann éidreorach atá ann. Tá a athair ag saothrú an bháis, agus caidreamh a thuismitheoirí in anchaoi lena shaoil.

Tá sé tagtha ag pointe ina shaol ar gá do cinntí crua a dhéanamh lán é féin a tharraingt as an bhfaopach ina bhfuil sé fágtha de bharr a éidreoir.

Tá imeachtaí na deireadh seachtaine, agus tionchar an chléir - deartháir an phríomhphearsa ina measc - mar chúlra don scéal.

Faightear léargas ar pholaitíocht logánta agus náisiúnta, iomrascáil cathair is tuath, drabhlás is cráifeacht.

Seo uilig i gcaint shaibhir chréúil le greann agus gean.

Tá an úrscéal leantach Sionnach ar mo dhuán léite freisin agam, ach measaim go ndeachaigh an údar ar strae ansin sa raibiléaracht.

Tá beathaisnéis Liam Mac Con Iomaire ag bailiú deannaigh ar mo leabhragán le blianta. B'fhéidir gur mithid dom é léamh anois agus mo spéis athmhúscailte!

2017-01-06

Intleacht shaorga agus saothar an duine

Fearacht fuinneamh ó chomhleá fuar, táthar ag caint ar intleacht shaorga mar teicneolaíocht a bheidh uilíoch laistigh de deich mbliana le breis is caoga bliain anuas.

Tá an cuma air faoi láthair go bhfuil borradh faoi intleacht shaorga, agus an córas Watson de chuid IBM in úsáid chun obair intinne,  a bhíodh á dhéanamh ag daoine,  a dhéanamh.  Tá feabhas as cuimse freisin ar ríomhaistriúchán agus ar aithint agus sintéis gutha.

Torthaí iad seo ar an réabhlóid i dteicneolaíocht na faisnéise a lean scaipeadh an idirlíon. Réabhlóid a fhágann go bhfuil ollstórais sonraí ar fáil do na hollcomhlachtaí teicneolaíochta - Google, Amazon agus Facebook, ar féidir modhanna staitisticiúla agus ríomhfhoghlama a chuir i bhfeidhm orthu chun algartam agus gnásanna a fhorbairt agus a fheabhsú.

Inneall is ea ríomhaire, ach an bogearra ceart a bheith ar fáil, chun réiteach a cheap duine nó daoine a chuir ag obair ar sonraí. Déanann ríomhaire níos gaiste é ná mar is féidir le duine, agus tá ar chumas ríomhaire i bhfad níos mó gnéithe a chuir san áireamh ná mar is féidir le duine. Ní dhéanann ríomhaire botúin fánacha, ní éiríonn ríomhaire tuirseach, ná cantalach ná oibrithe. (Tarlaíonn na rudaí seo ar fad do ríomhchláraitheoirí áfach, agus bíonn tionchar aige sin ar a shaothair agus ar obair ríomhairí dá réir)

Ach an intleacht shaorga atá i gceist, nó méadú ar intleacht dhaonna, mar a mhéadaíonn sluasaid neart matáin duine?

Tá an bua faighte ag ríomhaire ar Ardmháistir fichille nó Go. Bhuaigh Watson an comórtas quiz Jeopardy traidhfil blianta ó shin. Ach dáiríre an rud atá ag tarlú sna cásanna sin, go bhfuil meitheal saineolaí agus innealtóir tagtha le chéile agus ag roinnt a gcuid eolais chun saoi aonair a chloí. Trí bhíthin ríomhaire, gan amhras. Agus tá an modh níos éifeachtaí ná mar a shamhlódh fiú na daoine is dlúithe atá ag baint leis.

Crácamas cuid mhór oibre intinne agus oifige. Agus ó thús na teicneolaíochta faisnéise tá leas á bhaint as chun an crácamas a laghdú.

(Fonóta sanasaíochta nó dhó:  duine ab ea an ríomhaire fadó, féach http://edil.qub.ac.uk/35311, agus tá an stair céanna ag baint le Computer an bhéarla. Mná ab ea computers NASA agus Bletchley Park, matamaiticeoirí a rinneadh ríomhchláraitheoirí daofa ar ball. Tá teanga ríomhaireachta ainmnithe as Ada Lovelace, a bhí ar an gcéad ríomhchláraitheoir, ag plé le inneall anailíseach Babbage. Agus tá COBOL, a chum an ceannródaí ríomhaireachta Grace Murray Hoppe, lárnach fós i gcúrsaí gnó. Ba computer ise freisin tráth dá raibh).

Go deimhin is do International Business Machines a sheasann IBM, ceann den mbeagán comhlacht atá fós linn ó Chlochaois na ríomhaireachta sa chéad seo chaite.

Mar sin, ó thús, bhí ríomhairí ag díbirt daoine as postanna, mar a bhí inneall rompu.

Ní fadhb teicneolaíochta atá ag eascairt as fairsingiú intleacht shaorga, ach fadhb geilleagrach agus polaitiúil.

Ainneoin forbairt gluaiseacht na bhfoinsí oscailte, atá mar dhlúthchuid d'fhorbairt an idirlíon agus a chuireann uirlisí agus teicneolaíochtaí teicneolaíocht faisnéise ar fáil ar bheagán costas, is ar bhonn tráchtála atá na forbairtí is mó ag tarlú.

Tríd leithéidí Facebook tá an mór phobal ag feidhmiú mar croitear dhigiteacha. Ag cuir sonraí ar fáil saor in aisce, as a bhfáisceann dreamanna eile brabach- ollmhór scaití.

Tá infheistíocht trom i dtrealamh agus saineolas de dhíth, ar ndóigh. Mar sin féin  is cúis imní go bhfuil an tairbhe ag dul don bheagán.

Ní léir cén tairbhe a bhainfear as an farasbarr táirgiúlachta, agus an rachaidh sé chun leasa an dreama atá díbeartha óna bpostanna ag na ríomhairí.

Ar an lámh eile, ritheann scéal liom faoi ceardchumannaí i monarcha Ford a bhí tar éis sraith róbat a chuir ar an líne tiomsaithe. Cé íocfas táillí do ceardchumainn anois? , arsa banaisteoir leis. Cé cheannóidh do chairr? a d'fhreagair sé!

Tá dúshlán ollmhór ann don oideachas agus oiliúint. Beidh áit ann i gcónaí don breithiúnas agus intleacht mothúchánach daonna. Is gá mar sin don gcóras oideachas a bheith ag cabhrú le daltaí na tréithe seo iontu a fhorbairt.

Caithfidh, ar mhaithe lena sláinte féin agus sláinte an phobail, gach duine a bheith páirteach go dearfach san saol.

Ní dóigh liom go mbeidh saol só ann do chách, agus na hinneall i mbun oibre. Sin Útóipe.

Tá an saol á athrú ag an dteicneolaíocht áfach agus is mithid don bpolaitíocht agus an oideachas teacht bord ar bhord leis na hathruithe sin.

Nó beidh thiar orainn ar fad!

2017-01-04

Chughainn an Geimhreadh

Bhí drogall orm dul i ngleic le Cluiche na Corónach. Tá caill an fhoiréigin agus na chollaíochta foréigní ar an sraith teilifíse, agus is beag goile atá agam dona leithéidí. Chuala mé rudaí dearfacha faoin aistriúchán seo áfach, agus ar ndóigh níl léamh chomh gáifeach céanna le slaoda fola ar an scáileán.

Thug an Nollaig deis dom an leabhar a cheannach (do mhac liom, mar dheá).

Is annamh úrscéal chomh toirtiúil leis as Gaeilge, mar go bhfuil dua agus am de dhíth, nithe nach bhfuil ar fáil don scríbhneoir ócáidiúil Gaeilge, a bhfuil air nó uirthi beatha a shaothrú ar mhodh éigin eile.

Is mór an éacht an aistriúchán seo, a rinneadh don mórchuid agus Oisín Ó Muirthile ag tabhairt faoin Ardteist.

Domhan feodach le imir de dhraíocht ón alltar atá cruthaithe ag George Martin. Cuireann Ó Muirthile craiceann sochreidte Gaeilge air. D'fhág easpa taithí ar an réimse seo scríbhneoireachta go raibh go leor leaganacha ann nach mbeadh i'm foclóir gníomhach. Ach bhíodar soiléir ón gcomhthéacs, mar sin cé gur dhearbhaigh mé roinnt acu ar ball sa bhFoclóir, níorbh aon dris chosáin dom san léamh iad.

Tá an scéal féin láidir, iomaíocht idir teaghlaigh  do cumhacht i sochaí feodach. Go leor uisce faoi thalamh, éad, amhras agus forneart. Polaitíocht agus lámh láidir in iomaíocht. Roinnt collaíochta freisin, gan amhras, ach níor bhraith mé é bheith gáifeach ná gliúcach don mórchuid. Bhí feidhm leis sa phlota.

Léirítear an scéal ó dearctha éagsúla, agus go deimhin gineadh bá ionam do na carachtar ar fad a bhí ag iarraidh an rud cuí ceart a dhéanamh i domhan casta gur minic go raibh an ceart doiléir.

Tá fadhb anois agam, ar ndóigh. D'fhág deireadh an leabhar go leor scéalta gan réiteach. Tá fonn orm fáil amach cad a bhain do na carachtar a bhfuil gean éigin orthu ginte ionam orthu. Ach de réir mo thuisceana, bhí ríchíos ard i gceist le cearta aistriúchán a bhaint amach, agus níl aon chinnteacht go leanfar leis an aistriúchán.

Mar a tharla i gcás Harry Potter, Artemis Fowl agus (go dtí seo cibé) Narnia - agus iadsan dírithe ar mhargadh léitheoireachta atá níos fairsinge ná margadh na daoine fásta.

Tréaslaím a shaothar le Oisín Ó Muirthile agus Leabhar Breac. Tá súil agam go mbeidh ar a gcumas cuir leis.

Cluiche na Corónach
George R. R. Martin

€18.00

800 lch; clúdach bog;
ISBN 978-1-909907-83-6

2016-12-30

Íbíotsa

Ón leabharlann a fuair mé an cnuasach láidir gearrscéalta seo le Labhrás Ó Finneadha. Earra ar leith atá ann, gach scéal lonnaithe ar oileán Íbíotsa, mórchuid acu ag plé leis an am i láthair, Éireannaigh ar saoire ┐muintir na háite araon gníomhach iontu. Ag an am céanna friotal shaibhir na Gaeltachta atá sna scéalta, agus ealaíon an scríbhneora agus an tseanchaí lámh ar lámh le chéile. Scéilíní faoi teacht in inmhe, is baois seanaoise. Seanchas smuigléirí. Scéal uafáis. Is iomaí scéal maith atá bainte ag Ó Finneadha as grian agus sáile an oileáin Meánmhara.

Léitheoireacht siamsaíochta pléisiúrtha.

Molaim é!

Labhrás Ó Finneadha
Íbíotsa
ISBN: 978-1-907494-53-6
Foilsithe: 2015
Leathanaigh: 130
€10.00

2016-12-20

Taibhsí an Locha

Go hiondúil cuireann an lipéad 'foghlaimeoirí fásta' ó dhoras mé nuair a fheicim ar leabhar. Ach mheall ainm an údair mé, Antain Mac Lochlainn. Tá roinnt dá shaothair agus colúin léite agam le fonn. Ní dóigh liom gur léigh mé ficsean leis cheana.

Scéal sách simplí taibhsí atá sa leabhar, teach mór, ainghníomh, fuascailt le tabhairt ag daoine.

Ach insint mhaith, gan ró shimpliú ar an dteanga cé nach bhfuil aon chlocha crua ann.

Chuir sé an turas ar obair isteach dom go pléisiúrtha!
Ón leabharlann a fuair mise é, ach tá sé ar fáil ar phraghas cupán caife ón bhfoilsitheoir.

Taibhsí an Locha
Antain Mac Lochlainn
Cló Iar-Chonnacht

2016-12-19

An Nollaig Thiar

Is tráthúil go bhfuil an tseoid seo athfhoilsithe ag Cló Iar Chonnacht, a sheol cóip léirmheasa chugham.
Tá eagrán 1989 agam (áit éigin!) ach spreag seo mé lena athléamh.
Cuimhní cinn Bhreandáin Uí Éithir ar an Nollaig in Árainn blianta an chogadh mhóir, agus é ina pháiste.
Cuimhní cinn spreagtha ag comhrá le pinsinéir san Oir Ghearmáin sna 1980í, comhrá a tharla sna sála ar chuaird a thug sé ar champa géibhinn Buchenwald.

Tugann sin fráma don insint ar shoineantacht agus spraoi na hóige in Árainn ainneoin an anfa a bhí ar coipeadh ar an Mór roinn.

Tá prós láidir saibhir sa leabhar, nathaíocht nuair is cuí. Agus saibhreas mionsonraí ar a shaol agus saol an oileáin.

Is mór is fiú an leabhar seo a léamh, agus tá an athchló glan slachtmhar. Líonadh stoca bhreá don Nollaig!

An Nollaig Thiar
Cló Iar Chonnacht

2016-12-17

Ól Pádraic (agus Ciaráin)

dā lān dēc uighi circi a meisrin, dā meisrin dēc i n-olldeirb, dā oilldeirb dēg i n-oilmedach no i n-ol Patraic, dā [ol P. i n-]ol feine. Cethrar ar fichit do cleirchib imme ┐ dā fer dēc do tuathaib

Bhí cuntas Twitter @edil_dictionary ag trácht ar Ól Pádraic, i.  méid dí arbh ionann é agus toilleadh 1728 blaosc uibhe. Leordhóthain dosaen cléireach nó seisear tútach. Ní léir cén tréimhse atá i gceist, ach ag glacadh leis go bhfuil toilleadh 40 ml i mblaosc uibhe, is ionann sin agus 70l.

Tráthúil go leor, bhí mé i láthair ag an Beoireachtas i gClub Conradh na Gaeilge aréir. Ciarán Mac Fhearghusa, col ceathrair liom a d'eagraigh. (Fear seacláid is caife snasta blasta, chomh maith le Óga Yoga).

Ach sé Pádraic Ó Griallais ó Micil Poitín a bhí ina fhear an tí. Fear a bhfuil ana theacht i láthair aige, agus ar léir a chuid spéise agus a chuid eolais i gcúrsaí dí.

Chuir sé na beoracha i láthair, ag mealladh tuairimí ón dream a bhí i láthair. Mhínigh sé ról na leannlusa agus conas a déantar braiche, agus tábhacht na gabháil a úsáidtear. An tionchar a imríonn na cumaisc éagsúla agus na modhanna oibre ar an mblas agus an neart. Ceithre leann a cuireadh inár láthair (agus inár ngloiní!)

Althea ó Galway Bay, leann atá beagán rua agus blas láidir leannlusa air.  Péire ó ghrúdlann Ó Cléirigh - Virginja agus Whisht. Ceann órga ab ea Whisht agus gan é bheith chomh leannlusach. B'é ab fhearr a thaithin liom. Bhí bairille úr den Hurler ó Four Provinces ann freisin.

Bhí Pádraic sásta a chuid eolais a roinnt go fial, é beagán claonta i leith an dreama thiar, agus ní raibh Four Provinces ólta roimhe aige rud a d'fhág faoi mhíbhuntáiste é!

Ansin bhí deis againn clos ó Oisín Ó Muirthile faoin aistriúchán atá déanta aige - i mbliain a ardteiste! - ar Chluiche na Corónach.

Bhí deis ansin Poitín Micil a bhlaiseadh - i bhfoirm scailtín agus manglaim (sheachain mé sin) agus braon de craorag.

Bhí sé ana mhall faoi seo - go hiondúil sé bus a 11 an deis deireadh agam filleadh abhaile.

Ach bhí fonn orm biotáille Ghinéive an Daingin a bhlaiseadh agus ar ábharaí an tsaoil tá traenacha déanacha ag an DART.

Rinne Pádraic G+T blasta dom le caora aitil ann.

Ardoíche. Treise leo as an eagrú.

2016-12-16

Gáirscéalta - gaois, greann ┐graostacht

An Club Leabhair ┐Caitlín Nic Íomhair a spreag mé chun fios a chuir ar An Grá Riabhach tríd an leabharlann.
Tá mé ag dul i dtaithí diaidh ar ndiaidh ar shaothair shaibhir Biddy Jenkinson, cé nach mbím riamh iomlán ar mo chompord le gach a scríobhann sí. Tharlódh áfach gurb fónta an rud sin.

Tá tagairtí don litríocht ársa agus idirthéacsúlacht fairsing sna gearrscéalta seo. Tá mo dhóthain léite agam le scata acu a aithint- Feargus ┐Bebo, an Dagda is leite na bhFomhórach, Suibhne Geilt. Is dócha go bhfuil oiread ann nár aithin mé. Cuireann aithint na bhfoinsí léas beag breise pléisiúr sa léamh. Seans nach bhfaigheadh duine atá dall ar na seanscéalta blas ar na scéalta seo.

Ach ní ársaíocht atá iontu, ach scéalta breátha de chuid an lae inniu. Graosta uaireanta, ach is ag fónamh don scéal atá an chollaíocht seachas a mhalairt. Greann dorcha agus casadh agus corr sna scéalta.

Lón bhreá léitheoireachta, an gaois agus an eolas atá ag an údar ag fónamh don léitheoir gan galamaisíocht.

Táim buíoch gur spreagadh mé le tabhairt faoi! (Cé nach bhfuilim iomlán cinnte an gáirí nó gairsiúil nó an dá rud atá i gceist le gáirscéal)

2016-12-07

Laoch na Laochra

Bhí saothar seo Réamoinn Uí Ciaráin i measc na leabhair a bhronn Foras na Gaeilge orm píosa siar. Idir seo is siúd, níor scríobh mé faic faoi anseo. Cuid den chúis ná nach bhfuil an t-iomlán léite agam fós.

Tá an dúrud den ábhar ó na lámhscríbhinní agus an béaloideas faoin Rúraíocht cnuasaithe idir na clúdaigh anseo ag Réamonn. Tá a athinsint sách dílis do na bunleagan, rud ar gá dul i gcleachtadh air agus an cúis nár léigh mé ó tús go deireadh in aon racht amháin mar is nós liom. Leabhar téagartha tagartha atá ann, a bhfuil ionad buan ar an leabhragán dlite do. Ní saothar tur acadúil atá ann áfach, ach bailiúchán de sheoda litríochta agus snas curtha orthu.

Is maith liom filleadh ar an saibhreas ann ó am go chéile. Feictear dom freisin go mbeidh leas le baint as freisin ag scríbhneoirí Gaeilge ar mian leo saothar nua a chruthú ó claisicí na Rúraíochta.

Ní hé ealaíon Dara Vallely an cineál saothar is ansa liom, ach ní mór a admháil go bhfeileann sé go maith don spleodar sna scéalta, a riastradh féin sna línte agus dathanna.

Tá creidiúint ag dul do chách a raibh lámh acu san saothar uaillmhianach seo.

Laoch na Laochra
Réamonn Ó Ciaráin
Gael Linn

2016-12-06

Petra Oelker

Ní cuimhin liom anois cad a chas saothair Petra Oelker inár dtreo i dtosach.  Tá flosc chun cérinneacháin a léamh ar mo nuachar agus orm féin, is bhíomar go minic ag ceannach úrscéalta le Ellis Peters i siopa leabhar beag áitiúil i mBeirlín. Shamhlóinn mar sin gur mol an ceannaí leabhair Petra Oelker dúinn.

I Hamburg na 18ú aoise atá an sraith is iomráití aici. Rosina, ball de chompántas fán aisteoirí a bleachtaire. Bean a nochtar a cúlra buirgéiseach diadh ar ndiaidh. Fágann a cúlra go bhfuil sí ar a compord le teaghlach mór bhuirgéisigh ceannaithe.

Tugann sin scóip do Petra Oelker gach aicme i Hamburg na linne sin a tharraingt isteach ina hinsint lán sonraí agus daonnacht.

Sa bhreis ar an sraith le Rosina, tá dornán eile úrscéalta bleachtaireachta scríofa aici, idir stairiúil agus comhaimseartha.

Tá mná láidre atá beagán i leataobh ón sochaí lárnach iontu ar fad, rud a thugann deis di insint réalaíoch a thabhairt atá dílis don stair, cé nach mbeadh an tsaoirse céanna ag gach bean san ré atá faoi chaibidil.

(Fonóta- feictear dom gur minic staraithe i mbun pinn ar úrscéalta bleachtaireachta. Tá Rosina i féin bunaithe, de réir mo thuisceana, ar phearsa stairiúil a ndearna Petra Oelker taighde uirthi. Tá an taighde sin foilsithe ach níl sé léite agam.)

Níl fhios agam an bhfuil na leabhra aistrithe go Béarla. Molaim mar sin féin iad dóibh siúd ar breá leo bleachtaireacht.

2016-12-05

Bleachtaire mná

Ina cuid cainte ag Meanmanra faoi cheist na mban in úrscéalta stairiúla rangaigh Síle Ní Choncheanainn úrscéalta bleachtaireachta i rannóg na bhfear. Caithfidh mé a rá (agus dúras ar an lá) nach dtagann sin le mo thaithí léitheoireachta féin. Is breá liom cérinneachán. Agus mar a tharlaíonn is údar mná is mó a léim san seánra sin.

Ní hamháin go mbíonn mná ag scríobh na húrscéalta a thaitníonn liom - ach go hiondúil is mná atá i mbun bleachtaireachta.

Ritheann an dá sraith le Anne Perry liom, mar shampla. Tá siad lonnaithe i ré Victoria, mar sin bíonn fear i gceist mar bhleachtaire oifigiúil- an Cigire Thomas Pitt nó William Monk. Ach sa dá chás bíonn a nuachair lárnach i bhfuascailt na gcás. Gan Charlotte agus Hester ní bheadh scéal le reic. Go deimhin i sraith Pitt bíonn mná láidre neamhspleácha eile i gceist freisin.

Ansin tá Candace Robb ann, a bhfuil a húrscéalta lonnaithe sna meánaoiseanna. Cé gur le fear an príomhról - Owen Archer - arís tá a nuachar lárnach agus gníomhach sna scéalta.

Is manach le linn cogadh cathartha Rí Stiofán ┐an banimpire Mathilda i Sasana bleachtaire Ellis Peters ina sraith iomráiteach Cadfael. Níl an scóip céanna ansin do mhná ach táid ann agus tábhachtach.

Bleachtaire mná i Fidelma in úrscéalta Peter Tremayne atá lonnaithe in Éirinn ársa. Bíonn blas síolteagaisc ar na húrscéalta seo scaití, agus é ag idéalú an Eaglais Ceilteach agus ag damnú eaglais na Róimhe.

Ar ndóigh is tríd súile an lae inniu a fheictear an stair in úrscéalta, agus is minic ceisteanna an lae inniu faoi chaibidil dáiríre.

Tá scríbhneoir suntasach as gearmáinis, Petra Oelker ar banaisteoir fáin i Hamburg a bleachtaire. Ach measaim go bhfuil blagmhír dá cuid féin dlite di. Fillfidh mé ar an gceist dá réir.

2016-12-04

Ardrí

Rás constaice atá i gceist leis an gcluiche Ardrí ó Leabhar Breac. Cheannaigh mé mar bronntanas lá breithe dom féin é le linn an samhraidh agus d'imir muid roinnt babhtaí é.
Chun dul thar na constaicí, is gá an cárta ceart a bheith ag imreoir - carta den arracht nó an cárta Fionn nó Bómall. De réir na rialacha ní fhaigheann gach imreoir ach cárta amháin ag an tús, agus faigheann cárta breise nuair a sháraíonn constaic. D'oibrigh an cluiche níos fearr dúinn nuair a roinn muid amach 3 chárta ag an tús. Tá na constaic ar fad bunaithe ar scéalta fiannaíochta. Is breá liom na cinn ar leith, an Giolla Deacair a thugann an imreoir ar seachrán ar feadh seal, nó an lios inar féidir le himreoir bheith gafa i bhfad.
Tá an obair ealaíona álainn (an obair ealaíona céanna atá sna leabhar san sraith Fionn ó Leabhar Breac). Is trua gur píosa imeartha plaisteach atá sa bhosca - bheadh adhmaid níos féiliunaí measaim ach is dócha gur ceist costais a bhí ann.
Cluiche taitneamhach boird atá ann, le gné straitéise sa mhéid is gur féidir le himreoir camchuairt an chonair seachtraí a ghlacadh ar féin ar mhaithe le breis cárta a chnuasach chun na constaicí ar an mbealach chuig an Ardrí a shárú.
Anois is an Nollaig agus saoire a druidim linn táim ag tnúth le roinnt deiseanna eile an cluiche a imirt!
Níl an cluiche ar fáil faoi láthair ón suíomh ach measaim go mb'fhéidir go bhfuil roinnt fágtha ag an Siopa Leabhair.

Mian na súl

Mar a bhfuil sa saol - mian na colainne, agus mian na súl agus mórtas maoine - sin nithe nach den Athair iad ach den saol.

Cathair shamhrata. Sráideanna plódaithe. Brollaigh ris. Tóineanna teanna. Cosa cuanna. Cuartha gan cheilt. Coimeanna seanga. A thiarcais, tá go leor acu níos óige ná do leanaí. Bí cóir. Ná nochtach do ghnúis drúis. Fútsa atá sé do mhiangas a smachtú. Dall do shúil. Ná stán.

Spreagtha ag dán de chuid Ciara Ní Éanacháin, dán a léiríonn go paiteanta mothúcháin mná óg a bhfuil a colainn ag péacadh agus a fhulaingíonn catsúil drúisiúla na bhfear.

2016-12-03

Na Díshealbhaigh

Tógadh mise trasna an bhóthair ó Leabharlann, agus ba chraosléitheoir riamh mé. Léigh mé cuid mhaith ficsean eolaíochta, agus tá meathchuimhne agam ar an úrscéal The Dispossed le hUrsula le Guin a léamh i bhfad siar.

Tá mo chuid spéise inti athmhúscailte le déanaí, agus ar ámharaí an tsaoil tá leabharlann trasna an bhóthair ón oifig s'agam.

Chuir mé fios arís ar an leabhar, mar sin.

Tá an scéal suite roinnt céadta bliain sa todhchaí, ar chruinne i bhfad i gcéin, ach go bhfuil daoine daonna ann. (Tá cúl scéal chun sin a mhíniú).

Tá pláinéad agus a ghealach i gceist. Tá cónaí ar an ngealach le roinnt glúin. Pobal ainfhlaitheach, ar díbríodh a sinsir ón bpláinéad. Ina measc a saolaítear laoch an scéil, Shevek. Fear a bhfuil bua neamhghnách fisice, agus é ar thairseach fionnachtain a chuirfidh ar chumas daoine teachtaireachtaí a sheoladh ar an bpointe tríd an ollchruinne iomlán.

Ag tús an úrscéil tá sé ag dul go dtí an pláinéad, áit a bhfuil creachlathas i réim, agus atá scoilte freisin mar a bhí an domhain seo le linn an chogadh fuar. Áit freisin a bhfuil mná go hiomlán scoite amach ón saol acadúil agus gnó, sna haicmí a bhfuil maoin acu cibé. Ar an ngealach tá cothromaíocht iomlán idir fir is mná, cé go bhfuil macasamhail an phósadh ann ach gan de cheangal ach toil na beirte.

Gearann an insint idir an méid a thiteann amach ar an bpláinéad, agus amharc siar ar a óige agus a shaol ar an ngealach.

Ar an dóigh seo cíorann Ursula le Guin mórán ceisteanna, faoi ceart agus mícheart, cairdeas, dílseacht, saothrú. Léiríonn sí na deacrachtaí a eascraíonn as flaitheas agus ainfhlaitheas araon.

Ní ag tabhairt aitheasc a bhíonn sí, ach ag léiriú an méid atá le rá tríd na heachtraí sa scéal.

Táim ag ceapadh gur beag adhmaid a bhain mé as mar déagóir, seachas gurbh eachtraíocht den scoth a bhí ann.

Is taitneamh níos meabhraí a bhain mé as an athléamh. Tharlódh, i gceann scór bliain eile, go mbeadh pléisiúr eile san léamh.

Deá theist ar máistir ar a ceard.

Nod libh gur chum mé (sílim) an focal ainflaitheas mar nach bhfuil ainriail oiriúnach mar chuir síos ar an sochaí ar an ngealach.

2016-12-01

Seachrán Eoin

Bhí mé i láthair agus Alex Hijmans faoi agallamh ag Micheál Cronin mar chuid de Féile IMRAM agus cheannaigh mé an leabhar ar an oíche. Chuala mé á phlé ag Réaltán agus daoine eile ar chlár Aon Scéal ar Raidió na Life, agus go deimhin bhí Alex é féin faoi agallamh arís ag  Róisín Adams.
Bhí sé ráite ag Alex féin nach raibh aon ghean aige ar Eoin, pearsa lárnach an scéil. Fear a bhfuil 'máistreacht i gcearta daonna' aige, mura mhiste leat. Tagtha chun na Brasaíle chun buille a bhuaileadh ar son cearta na mbundúchasach atá sé, dar leis féin. Nó an ag teitheadh ó caidreamh a d'éiligh níos mó ná a theastaigh uaidh géilleadh atá sé?
Ainneoin an scolaíocht atá air, duine mí aibí é Eoin. Is beag réamh obair atá déanta aige, agus gan an Phortaingéilis sealbhaithe ró mhaith aige fiú. I ngrá lena aisling féin den bundúchasach uasal i dtiúin leis an dufair atá sé.
Luaigh Réaltán nach bhfuil mórán doimhneacht i gcuid den na carachtar eile. Is fíor sin, dar liom. Dáiríre an t-aon phearsa a fhaigheann muid léargas air ná Chico, fear atá i bhfeighil Brú do lucht surfála ar phlandáil crann cáco a bhí ag a mhuintir le cúpla glúin, ach atá san áireamh sa réimse atá geallta ag an rialtas do threibh bundúchasaigh. Geallta, ach gan faic déanta.
Tá cuid den talamh tógtha le lámh láidir ag an treibh, agus gabhann Eoin ina measc. Glactar leis, is bíonn sé in aontíos le deirfiúr duine de lucht ceannais na treibhe.
Gabhann sé le fána, gan mórán machnaimh ar an ábhar, ainneoin comhráití fhada le Chico.
Tá sé cuí measaim gur thug Alex an scéal go buaic foréigneach a fhágann Eoin idir dhá thine Bhealtaine. É ann de thoradh a ghníomhartha éidreoracha féin.
Tagann deireadh tobann leis an scéal, é fágtha faoin léitheoir teacht ar a réiteach féin. Modh éifeachtach measaim.
Cuireann Eoin míchompord orm. Aithním roinnt dá thréithe ionam féin, seachrán, ag maireachtáil ó lá go lá.
Tá an chaoi a chaitheann sé le mná míthaitneamhach, leithleasach. Ach inchreidte, measaim.
Tá lón machnaimh is dris coinsiasa san úrscéal.
An Tearmann
ISBN: 978-1-907494-66-6
Foilsithe: 2016

2016-11-28

Scéinséir alltarach

Ós rud é nach raibh faic cloiste agam faoin úrscéilín seo, is maith an rud gur sheol Cló Iar Chonnacht  cóip léirmheasa chugham!

Scéinséir atá ann, triantán grá- dhá thriantán grá dáiríre agus an mbean céanna ag spuaic an dá thriantán.

Tá an alltar lárnach san scéal, a insítear tríd léargais na pearsain éagsúla a thabhairt i caibidil ar leith. Taibhse duine acu. É ag iarraidh teachtaireacht a thabhairt don dream beo ach bac air.

Fear cathrach ag teitheadh ó strus na cathrach ar oileán mara. Lionn dubh ina chompánach aige, míshuaimhneas buan. É oscailte do fuinneamh, a mhothaíonn sé ach go háirithe i nDún ar an oileán.

Grá tintrí múscailte ann do bhean ar an oileán, agus inti dó, ach grá nach gcuirtear i ngníomh mar go bhfuil lámh is focal idir í is fear ón oileán.

Leathbhádóir an fhir céanna ag faire uirthi freisin.

Duine le Dia ar an oileán a fheiceann go leor.

Cor agus casadh sa scéal go deireadh amach, a thugann deis don údar plé le go leor téamaí: an tionchar ag strainséirí ar phobal beag dlúth, éad, saint, an alltar.

Scéal fuinte go maith.

Tá amscaíocht amháin ann. Tá an scéal ceaptha a bheith lonnaithe ar oileán nua de chuid oileáin Árann na Gaillimhe. N'fheadar cén fáth, mar go mbaintear feidhm as ainmneacha daoine cáiliúla san insint. Cé go bhfuil an oileán nua, tá dún ársa ann, agus an pobal ann le cúpla glúin ar a laghad...

Mar sin féin tá an chuid eile den scéal agus den reacaireacht láidir. Thaitin an scéal go mór liom agus measaim go raibh sé inchreidte, fiú agus an osréalachas go smior ann.

An Strainséir
Brian Ó Tiomáin
Cló Iar-Chonnacht
Tagairt: 9781784441432

2016-11-26

An Fhuil

Taitníonn an amhrán seo ó Aeons agus Muireann Nic Amhlaoibh go mór liom. Thug sí - agus Séamus Barra - ana thaispeántas ar TG4xx agus cheannaigh mé an rian seo agus an rian Bealtaine ar CD Baby ó shin.

Ardaíonn na smaointe ann, an mórtas cultúir, mo chroí.

Ach is dris chosáin dom an fhuil mar mheafar don nasc idir Gaeil. Ní haon locht ar Mhuireann é agus tuigim cad chuige atá sí.

Is amhlaidh áfach gur deacair dom na macallaí den idéolaíocht ich Blut und Boden (fuil agus talamh) a bhíonn á spalpadh ag an dream a fheiceann fiúntas ar leith i sliocht amháin seachas sliocht eile, a bhíonn ag maíomh as íne.

Rud is ea cultúr ar féidir roinnt, measaim agus is tríd teanga seachas gaol fola a roinntear é. Fiú má tá gaol ar leith ach sliocht na treibhe leis an gcultúr agus cearta oidhreachta acu.

Ceiliúrann an rian sin le focail agus ceol, agus is fiú é cheannach agus éisteacht leis.

Agus tá súil agam go bhfuil an col díbeartha agam asam féin is an píosa seo scríofa agam!

2016-11-24

Bithiúnaigh

Do dhéagóirí óga a scríobhadh an úrscéilín seo, ach bhain mé féin ana thaitneamh as. Scéilín i ndomhan fantaisíochta, a thosaíonn go tobann agus a thagann deireadh leis le go leor snáithe ar foluain. Súil agam go bhfuil Peadar ag obair ar scéalta eile leis an géarú goile atá cothaithe aige a shásamh.

Beirt ógánach atá mar laochra, duine beag glic, Lorcán L Ó Longadáin, Lorgaire agus Mac Giolla, atá mór agus craosach ach caoin.

Tús obann leis an scéal agus tóraíocht dragan (agus bia) i gceist.

Cor agus casadh agus arrachtaigh go deireadh. Nodanna thall is abhus a thugann le fios go bhfuil an scéal neadaithe i sága níos leithne, cogadh an Mhóroilc leis an maith.

Cairdeas is caoine, agus úsáid bhreá as coinbhinsiúin béaloidis scéalaíochta.

D'iarr Dennis réalta as cúig. Ní nós liom sin a úsáid ach ceithre cinn, measaim.

Bithiúnaigh
Peadar Ó Cualáin

104 lch; clúdach bog; ISBN 978-0-898332-71-1

Tá leagan Kindle ann freisin.

2016-11-22

Uraiceacht scéalaíochta ón alltar

Is dóigh liom gur tríd a chomhoibriú le Terry Pratchett ar Good Omens,  úrscéal faoi dheireadh an domhain lán greann is gaois a chuir mé aithne i dtosach ar Neil Gaiman.

Le roinnt blianta táim ag ransú leabharlanna sa tóir ar saothair leis. Bhain mé an-taitneamh as American Gods agus Anansi Boys. Is breá liom an úsáid a bhaineann sé as scéalaíocht ársa agus an dóigh a bhaineann sé casadh úr as. Léigh mé freisin roinnt dá úrscéalta graifeacha.

Tháinig ar an gcnuasach Trigger Warnings le déanaí. Gearrscéalta ón alltar, uafás iontu go minic. Máistir gearrscéalta a bhfuil úire smaoineamh iontú fiú nuair atá amhábhar ársa in úsáid aige. An tromluí leithead gruaige ón gnáthshaol.

Tá leagan iontach aige de Coladh Céad Bliain aige, casadh iomlán as an nua ann agus Plúirín Sneachta mar banlaoch fuascailte ann.

Ainneoin an alltar agus an t-uafás daonnacht agus an duine is ábhar do na scéalta, mar is dual do scéalaíocht máistriúil.

Ach an rud a dhéanann uraiceacht as an gcnuasach seo ná an brollach ina chuireann sé síos ar a fhoinsí inspioráide agus a laochra.

Laoch dá chuid is ea Ray Bradbury, agus insíonn sé conas ar chaith sé siúd leathlá ag plé ceird an scríobhneora le buachaill óg.

Feictear dom go bhfuil comaoin á chuir aige ar a leithéidí leis an crobhaing scéalta seo agus a léirmhíniú fóinteach sa bhrollach.

Ní scríbhneoir mise ach léitheoir. Mar sin féin bhí tairbhe ann dom.

2016-11-21

Poblacht Chaitliceach?

Féile Chríost Rí na nUile a bhí ann inné. Dé Domhnaigh seo chughainn céad domhnach na hAidbhinte, tréimhse réitigh do bhreith an rí sin i stábla i mBeithil. I stábla toisc gur éiligh na húdaráis ar a mhuintir filleadh ar baile a sinsir ón áit a raibh siad ina dteifigh eacnamaíochta. Go gairid ina dhiaidh sin ba teifigh san Éigipt iad de bharr formad údaráis. Iarrthóirí tearmann.

Tá gníomhaire antoisceach abhus ag iarraidh é féin a chuir i mbéal an phobail arís le reitric frith imirceach agus caint bhladhmannach éilitheach faoi ginmhilleadh. Más fíor dó féin is Poblacht Chaitliceach atá ag éileamh ag a Pháirtí Náisiúnta.

Uilíoch is brí le caitliceach ar ndóigh. Comhionann gach neach i láthair Dé.

Tá sé le tuiscint óna reitric áfach gur aiséirí an smacht dialathas chúng Jansenach cléireach a shantaíonn sé.
Smacht a rinne urlabhraithe na gciorcal órga measúla órga de na hEaspaig seachas fáithe Chríost. Tá cliarlathas nua ag feidhmiú ar son na ciorcail órga anois ar ndóigh, agus ceartchreideamh úr á theagasc acu.

Ní ón bPápa, atá ag éileamh féile ó thús na géarchéime,  atá sé ag glacadh treoir.

Thar rud ar bith eile tá sé ag tabhairt droim láimhe do theagasc na hEaglaise ar mhaithe le meirge treibhe a dhéanamh arís den gcreideamh.

Scrios ar Eaglais is ar Stáit an toradh a bhí ar sin cheana.

Níor mhiste liom athnuachan ar an eaglais, ach is ó iompú croíthe a thiocfaidh sin. Tíolacadh is ea an chreideamh ar gá glacadh go saor leis. Ní le lámh láidir ná auto-da-fé a mhealltar anamacha do Chríost.

Dá mbeadh creideamh láidir gníomhach bunaithe ar an foirceadal fairsing seans go mbeadh poblacht fónta chaitliceach againn. Ach ní bheadh a leithéidí cúng údarásach náisiúnta.

Cé gur cúis dóchais é nach bhfuair drong mar seo riamh níos mó ná 2% i dtoghchán, nílim iomlán ar mo shuaimhneas san ré iarfhírinne seo go bhfuil cloigeann gránna an hiodra ag ardú.

Baineann cuid de amhrath píobairí breaca dá leithéidí abhus,  murab ionann agus ar an mór roinn,  le nádúr treibheach cliantachta na polaitíochta abhus. Áit a mbíonn boic mhóra sa rialtas ag scríobh litreacha ag a dtoghthóirí ag gealladh nach lonnófar teaghlaigh den lucht siúil i mbaile fearann s'acu. Nó a ligtear do iarrthóirí tearmainn lobhadh i gcóras soláthar dhírigh a cheileann saoirse orthu ach a ghineann brabach thar chuimse do lucht gaimbín.

Praghas saoirse síor faire.

2016-11-18

Loisceadh Njal

Tharraing an leabhar Njal Saga mo shúil agus é ar leabhragán ar leith i leabharlann Mhullach Íde. Bhí fhios agam go raibh tagairt ann do Chath Chluain Tarbh.
Ficsean stairiúil atá ann, a scríobhadh san 13ú céad ag amharc siar ar an 10ú aois.
Tráth a raibh an Íoslainn ina dhaonlathas de chineál, údarás ag fir gustalacha. Tá caidreamh bhríomhar le riochtaí eile Lochlannacha, in oileáin na hAlban ina measc.
Cé go raibh córas dlí acu, bhí an fíoch fola chomh láidir céanna leis an dlí.
Scéal slad agus díoltas atá i gceist, thar cúpla glúin.
Tá cuir síos spéisiúil ann ar imeachtaí dlí agus cleamhnais agus an tábhacht a bhain le foclaíocht agus foirm i gcúrsaí dlí.
Tá sleachta fada ginealach ann, ach ní mór dom admháil gur sleamhnaigh mé tharstu sin.
Tá roinnt mná láidre luaite, ach dáiríre is scéal na bhfear agus a gcuid troid thar glúinte atá ann.
Tá cuir síos ar an athrú creideamh go Críostaíocht ann, agus an cineál naomhsheanchas míorúilteach atá luaite le Pádraig abhus fairsing ann.
Tá cuir síos ó dhearcadh Lochlannach ar chath Chluain Tarbh mar chríoch an leabhair, áit a bhasaigh mórchuid an slua a bhí ciontach as coirloscadh arbh trúig bháis Njal iad.
Dlíodóir agus fear onórach an Njal a thugann a ainm don scéal, fear síochánta ach a mbíonn formad agus foréigean thart air.
Leabhar spéisiúil. Táim sásta go bhfaca mé é.
(Leagan aistrithe ó leagan údarásach Íoslainnise, atá dílis don bunleagan is cosúil. Nótaí go leor leis do scoláirí, ach is sa scéal a bhí mo spéis)

2016-11-16

Oidhrí Seanchán Torpéist?

Is annamh mé ag freastal ar dhrámaí nó imeachtaí cultúrtha ina bhfuil Béarla in uachtar. Níl ach méid áirithe ama agus fuinneamh agam agus is fearr liom é a chaitheamh ar éigse na Gaeilge.
Ach thug Réaltán cuireadh liom bheith ina chomhluadar agus comhluadar Yoseba Peña ag an taibhiú Shadows of the Táin in Amharclann Smock Alley. Shíl mé gur cluiche scáil a bhí le bheith ann, ach dáiríre is complacht seanchaithe iad Candlelit Tales agus bhí reacaireacht Sorcha agus Aron Hegarty sa phríomh áit. Insint sách dílis den Táin, na réamhscéalta san áireamh acu. Athghabháil an scéil ó thaibhse Fhearghuis, réamhstair Donn Cuailgne agus an Fionnbheannach. Seanchas den scoth acu, dílis don scéal ach sáite sa freacnairc. Slaiseanna glice faoi iomrascáil fear is bean - rud a luíonn go maith le Medb is an dinimic idir Ailill, Feargus agus í. Rinne siad dailtíní D4 as na Gaeileoin in insint greannmhar, agus bhí Aron ach go háirithe glic ina aithris ar bhlasanna cainte na linne seo leis an aighneas idir na cúigí atá ag croí an scéal a léiriú.

Bhí ceoltóirí agus lucht scáil a chaitheamh ag tacú leo. Ceol deas, leathbhealach idir traidisiún is claisiceach. Scaití bhíothas ag amhránaíocht. Níor aithin mé an teanga, bhí macallaí den nGaeilge ann. Measaim go raibh siad ag baint feidhm as blúirí sean-ghaeilge ach foghraíocht as alt.

Is trua go raibh siad ag scalladh a sleamhnán agus scáthanna ar bhalla garbh cloiche- d'oibrigh sin do cuid de na híomhánna ach bádh go leor acu. Bhí scáth chath is allagar Ferdia agus Con Chualann, beirt ar stáitse agus a scáthanna teilgthe ar an bhalla iontach éifeachtach mar shampla, iad ag bogadh i dtreo agus i gcoinne an tsolais le béimniú. Níor oibrigh cath deireadh an dá thairbh, léirithe le puipéid dá gcloigeann chomh maith céanna, bhí na scáthanna ró dhoiléir.

Bhí an geatsaíocht is an damhsa go maith, cé go bhfeadfaí roinnt snas a chuir air.

Ach b'é,  ainneoin corr sciorradh focail, reacaireacht Sorcha agus Aron crann taca an taibhiú, agus bheadh fonn orm éisteacht arís leo- fiú sa Sacs-bhéarla agus gan ach iarsmaí Gaeilge mar a bheadh orthaí acu.

Tá a gcion féin á dhéanamh acu do seanchas na nGaeil!

Tá an taibhiú ar siúl i Smock Alley go dtí an 18ú.

2016-11-15

Wejen Ausdrücke

Cad chuige a bhí an bhean meánaosta sa phríosún ag lucht an treas ríocht? Wejen Ausdrücke! As nathaíocht! Téann focail le gaoth? Tuige scaoll údarás éagórach roimpe mar sin? Cuireann faisisteachas focail as riocht, mar a léirigh LTI Klemperer. Déanaimis cúram de cruinneas, ionracas is beart de réir ár mbriathair.

Bernhard Lichtenberg

'Tá an teampall faoi bharr lasrach. Áras Dé sin freisin'
Labhair an sagart amach, oíche réabtha an ghloine. Agus roimhe. Agus ina dhiaidh. Gráin Goebbels ar le fada. Cháin drochíde Giúdaigh. Dhamnaigh dúnmharú easláin. Nocht céasadh braighdeanaigh. Bhí seasmhach faoi bhuillí. Gabhadh as Kanzelmissbrauch. Mí-úsáid crannóige? A mhalairt. Fíréan i measc na ciníocha.

(Íomhá ó Yad Vashem)

Claus Graf Schenk von Stauffenberg

An clós inár básaíodh é. Dealbh. Lomnocht? Níor thuig an déagóir. Col piúratánach le colainn ann. Táire nochtadh, ní urraim. Míníodh dó. Tugann cuntanós aitheantas don laoch. Seasann colainn nocht do comhionannas gach ball den cine daonna. Rugadh nocht muid. Tuigim anois.

2016-11-14

Babylon Gaeilgeoir

Truslóga fada ó imeacht lár cathrach amháin go himeacht. Deabhaidh ina fhallaing cosanta umam. Sníomh gasta idir tuairteálaithe i marbhfháisc snaoisín an diabhail nó bainne glas na heasóige. Cailleacha an fháidh is na gcóisir cearc. Díthreabhaigh burláilte i ndoirse. Mo chathair, coimhthithe orm.

2016-11-13

Fornocht do chonac tú

De bharr a laghad fógraíochta a bhí faoi, is beag nár chaill mé dráma na Taibhdheirce sa Phéacóg. Ach d'éirigh liom dul oíche Shathairn agus tá mé iontach sásta go ndearna.

Fionnó glúin na réabhlóide mise, gan nasc ar bith dáiríre le 1916. Agus glúin na ndubhó atá i dtreis anois dáiríre.

Garmhac fir a bhí san GPO atá i pearsa lár an dráma (Micheál Ó Dubhghaill), fear a tógadh ag an seanathair sin a bhí go mór faoi tionchar an Phiarsaigh. Piaras dá réir ar a garmhac.

Dealbhadóir, amhail athair an Phiarsaigh agus a dheartháir Willie. Ar maos i soiscéal ealaíona an Phiarsaigh de bharr an oiliúint a thug a sheanathair dó. Ainm in airde aige tráth de bharr gaiscí ealaíne ar an gcoigríoch. Mar is dual don ealaíontóir Éireannach nach bhfaigheann aitheantas in Éirinn gan é bhaint amach ar an gcoigríoch i dtosach.

Corr ina chinniúint de bharr buille a bhuail sé i gcoinne ealaíon a shíl sé bheith ró bhuirgéiseach.  Maraíodh leanbh mar thoradh indíreach ar an mbuama a leag sé, agus é céasta ó shin ag a choinsias.

Sa riocht sin, beo ar fuisce is toitíní atá sé nuair a chuireann muid aithne air. Meirdreach déanta aige dá thallann, ag greannadh corr leac úir sa stíl bhréag cheilteach a bhfuil col aige leis d'fhonn bheith beo. Ach ag cuir le bró muilne a chiontacht ag an am céanna.

Tagann múinteoir óg ealaíne (Gráinne Beasdale) ionsar é, tairiscint aici go ndearfaidh sé leac cuimhneacháin don bPiarsach. Ag feidhmiú thar ceann coiste buirgéisigh atá sí, í ag iarraidh fíor ealaíon a thabhairt i láthair atá sí, mar a bhíonn sí ar scoil, ach i mbraighdeanas í féin dáiríre.

Níl ach triúr ar stáitse, ach cuireadh an choiste inár láthair ar físeán. Coiste a sheasann cuid mhaith do na fórsaí a bhfuil seilbh glactha acu ar an stáit, poblacht an Phiarsaigh i marbhfháisc acu.

An tionsclóir Gearmánach. Bean d'iarsma an tseanreachta a bhfuil brabach a bhaint aici as an talamh a ghabh a sinsir. Teachta dála de dhearbhfine glúin na réabhlóide, bean óg í atá beo ar éacht a sheanmhuintir agus dílis don gcóras. An fear gaimbín scéimeach. (Cúis iontais i bhfianaise ré a scríofa easpa an chléir ar an bhfoireann seo).  Iad ag iarraidh feabhas agus forbairt, ag cnuasach leathphingin le pingin. Ag glacadh leis go bhfaighidh siad obair sásúil ar phraghas íseal ón ainniseoir imeallaithe.

Doireann Ní Foighil an tríú pearsa ar stáitse- sprid a fheidhmíonn mar choinsias, mar chiontacht, ach freisin mar bhé is tinfeadh.

Dráma foclach atá anseo, sleachta fada ó scríbhinní an Phiarsaigh go háirithe, Terrible Beauty Yeats, corr tagairt eile.

Ach bhí mise i mo shuí sách gar don stáitse go ndeachaigh súile fiáine Phiarais i bhfostú ionam, go raibh mé faoi gheasa ag gothaí na n-aisteoir agus an t-ábhar físe ar an scáileán a threisigh éifeacht na bhfocal.

Ní thugann saothair ealaíne freagraí simplí. Ach cuireann saothar fónta téada an anama ag crith. Beidh a phort féin ag cách.

Táimse fós faoi gheasa ag súile céasta Phiarais.

Ní ceadmhach neamhshuim...

2016-11-06

Iománaí ón Iasacht

Sheol Cló Iar Chonnacht cóip léirmheasa den scéal seo do dhaoine óga chugham. Is breá liom an smaoineamh, buachaill ón bPolainn a thagann go hÉireann agus a éiríonn gafa le iománaíocht. Éiríonn go maith leis agus faoi dheireadh an leabhar tá áit bainte amach aige ar fhoireann mionúr an chontae.
Tá ábhar bhreá scéil ansin, ach faraor chuaigh an údar ar bóiléagar i scéalta thairis, ag seoladh a laoch abhaile chun na Polainne, á bhreith aniar arís ach mórán tubaist ar a thuras. Bhí ar dul i muinín deus ex machina i mórán chuile caibidil.
Thosaigh scéal grá ag bláthú, agus déanadh dearmad ansin air.
Ní fear CLG mé, ach chuir sé ionadh orm gur iománaíocht scoile ar fad a bhí á phlé, gan puinn trácht ar chlubanna.

Seans ná beidh daoine óga chomh géar ar an scéal is atáimse, ach feictear dom gur chuir an údar an sliotar go mór ar foráil. Is trua, mar tá ábhar iontach tráthúil scéil aige.

Iománaí ón Iasacht
Cló Iar-Chonnacht
Seán Ua Cearnaigh
Tagairt: 9781784441418 

2016-11-03

An tOllríomhaire i mo phóca

Le tamall anois is tríd aip ar mo ghuthán póca atá mé ag breacadh na smaointe fánacha seo, toisc go mbím ag taisteal ó cheann ceann an líne DART fé dhó sa ló, am le meilt agus ceangal WiFi ar fáil.

Go deimhin, is annamh a bhainim feidhm as an ngléas chun glaoch guthán a chuir. Ach bainim feidhm as seasta mar teirminéal idirlín, agus chun grianghraf a ghlacadh. Tá gléas ar leith agam fós chun éisteacht le ceol agus mé ar an mbóthar, ach tá ar chumas an fóin a leithéidí a dhéanamh freisin. Glacadóir FM atá ann freisin, agus glacadóir loingseoireachta. Go deimhin, tá dosaen éigin feidhm raidió ann, Bluetooth, WiFi, an bunchóras teileachumarsáide, GPS, cumarsáid garraoin...

Gléas ilfheidhmeach ilmheáin.

Bhíodh mana fadó ag Sun gurbh é an líonra an ríomhaire. Bítear ag trácht coitianta ar néalríomhaireacht - níl ansin ach an leagan is déanaí den mhana sin, crua earraí scaipthe tugtha le chéile ag bogearraí chun tásc a chuir i gcrích.

Tá gné nua anois, agus na fathaigh idirlín fearacht Google agus Facebook ag cnuasach agus ag scagadh sonraí. Fágann an ollmhéid sonraí a chuirimid ar fáil dóibh go bhfuil scóip ar leith ag modhanna staitisticiúla chun brí a bhaint as na sonraí céanna.

Níl sin gan chonspóid, mar ag deireadh an lae is daoine atá ag dearadh na halgartaim, ní cinnteacht eolaíocht nádúrtha atá i gceist. Tuigtear le fada go ndéantar an rud a thomhaistear. Tá léargas maith ar an gceist ag Antain Ó Lachtnáin anseo (as Béarla)

Is éachtach an athrú atá tagtha ar chúrsaí ríomhaireachta ó bhí mise ag clóscríobh go pianmhar clár fhada FORTRAN i teirminéal mall Vax a bhí á roinnt agam le scata mór mic léinn go inniu, nuair atá ollríomhaire ilnasctha i póca mo léine. Sin uilig lastigh de tríocha éigin bliain.

Tá deiseanna agus baol ag baint leis, ar ndóigh.

2016-11-01

Buille Marfach

Ón leabharlann a fuair mé dara úrscéal bleachtaireachta seo Anna Heussaff.
Lonnaithe i mBéara arís, roinnt den gcliar céanna is a bhí i Bás Tobann, Aoife Nic Dhiarmada agus a teaghlach lárnach arís.

Scéal láidir Ilsnáitheach, léargais iontacha ann ar an gcaoi a réabann coir tromchúiseach saoil as a chéile, rúin a chartadh isteach i solas an lae ag póilíní- ach freisin ag iriseoirí, cuid acu suarach go maith ina gcuir chuige. Uaillmhian is uaigneas núíosach Garda nach bhfuil a ionad san fhoireann aimsithe aige de bharr a ghuagacht féin. Teannas idir máthair agus iníon atá ag teacht in inmhe.

Go leor casadh agus corr sa phlota, ach bunús agus ciall leo - gan gá le Deus ex machina le fadhbanna plota a réiteach ach an scéal fuinte go maith gan bunchleite amuigh ná barrchleite isteach.

Buille a shroich amas.

2016-10-25

Dlíonn foghlaimeoir foighne

Bhí mé i bpluais na cúise le déanaí toisc go raibh mo mhac agus cara leis ag seinm ann. Bhí an áit thar a bheith ciúin, ní raibh istigh ach mé féin agus ciorcal cainte foghlaimeoirí.
Thug siad cuireadh dom suí leo, agus rinne mé amhlaidh.
Ní múinteoir mé, níl an scil agam, agus ní bhíonn fonn orm Béarla a labhairt san áit a raibh súil agam a bheith ag labhairt Gaeilge. Tá's ag Dia go mbíonn na deiseanna í labhairt sách tearc ag mo leithéidí atá scoite amach ó chainteoirí eile. An nós atá agam ná iarracht a dhéanamh an méid a dúirt mé a rá arís, i bhfocail eile. Níl fhios agam an cur chuige inmholta atá ansin go teagascach. Tuigim gur fusa ag go leor an rud a rá as Béarla ach feictear dom go bpolltar an comhrá ag an bpointe sin.
Bhí duine ann ag rá gur mheas sé nach raibh fáilte roimh a leithéidí ag ócáidí shóisialta as Gaeilge, nach raibh cainteoirí líofa sásta a gcomhrá a chuir in oiriúint dá chumas.
Is cinnte gur fíor dó. Ní minic go dtagann daoine nach bhfuil iomlán líofa an dara uair chuig an Ciorcal Díospóireachta, abair. Ní hé go gcuirtear ó dhoras d'aon uaim iad, ach is chun comhrá bhríomhar a bheith againn atá muid cruinnithe.
Rinne mé iarracht míniú dhó go bhfuil riachtanais ag cainteoirí líofa freisin, gur mian linn pléisiúr a bhaint as deá chomhluadar agus deisbhéal.
B'é a mhaíomh go mba cheart dúinn bheith ag spreagadh a leithéidí ar mhaithe leis an dteanga.
Is dócha gur fíor dó go pointe. Mar sin féin ní dóigh liom gur féidir dualgas teagascóra a leagan ar gach duine a bhfuil Gaeilge ón gcliabhán.
Tá cuid mhór againn gann ar an bhfoighne agus an t-eolas riachtanach chuige cibé. Fiú má tá ar cuid gramadaí cruinn (rud nach fíor fúmsa faraor) ní minic go bhfuil an cruinneas céanna comhfhiosach.
Ceist sách casta iompar teanga.
Éilíonn dul chun cinn foighne, ó thaobh an chainteora líofa, ach freisin ó thaobh an fhoghlaimeora.
Agus sin mo racht.

2016-10-24

Ridire an ghaiscidh

Ar foghlaimeoirí fásta atá an an leabhar seo dírithe dar leis an réamhrá. Foláireamh mar sin nach oide mise. Agus cé go bhfuilim síoraí ag foghlaim, tá go leor taithí léitheoireachta Gaeilge agam. Mar sin féin, ó chuir Cló Iar Chonnacht an leabhar faoi mo bhráid, déanfaidh mé iarracht é a mheas do na léitheoirí ar a bhfuil sé dírithe.

Maíonn Caitríona Hastings san réamhrá gur sás foghlama ab ea na scéalta béaloidis riamh anall, gaois an chine, teanga agus nósmhaireacht á iompar iontu ó ghlúin go glúin.

Tá eolas domhain agus leathan aici féin ar an mbéaloideas, rud a chuir sí chun tairbhe léitheoirí óga roimhe seo sna leabhair léaráithe a d'fhoilsigh An tSnáthaid Mhór.

Buan tréith de scéal a bhíonn á aithris ós ard is ea na ruthaig, sleachta a chuireann le rithim an scéil agus a mbíonn foirmle agus athrá i gceist iontu. Tá sé luaite aici san réamhrá go measann sí iad seo ach go háirithe a bheith ag fónamh don bhfoghlaimeoir. Tá úsáid éifeachtach bainte aici as na sleachta seo, le casadh beag anois is arís le aird an léitheora a phriocadh.

Is éard atá anseo ná sintéis an scéil ársa faoi mhac rí a oiltear ar leithligh ag ban gaiscíoch agus ar gá do a ionad san saol a bhaint amach tríd gníomhartha gaile. Ar ndóigh bíonn bé álainn a tharrthálann sé ó arrachtach mar luach saothair aige.

Tá go leor scéalta den seánra curtha le chéile anseo, rud a chuidíonn leis an athrá maille athrú atá le bheith ina chuidiú don bhfoghlaimeoir. Measaim go bhfuil an scéim éifeachtach.

Ní insint iomlán traidisiúnta atá i gceist- scaití caitheann an údar amhras ar na gnása, agus tá éadroime agus greann ag baint leis an áibhéil.

Bheinn amhrasach maidir leis an úsáid a bheadh i gcuid den bhfoclóir san lá atá inniu ann, ach is cinnte go bhfuil go leor múnlaí gramadaí san reacaireacht a rachaidh an léitheoir i dtaithí orthu mar thoradh ar an athrá.

Tá foclóir ag deireadh an saothair, ach seachnaítear fonótaí, rud atá inmholta measaim - ní bhainfear aird an léitheora ón scéal.

Bhain mé taitneamh as an leabhar mar léitheoir mé féin, cé gur mheas mé go ndeachaigh sé chun fadálachta beagán de bharr eachtraí a bhí ana chosúil le chéile. Ach fónann sin don aidhm teagascach.

2016-10-21

Dia linn um fáir

Tá an sagart i'm séipéal áitiúil cnagaosta, oilte sa ré ina raibh Laidin in uachtar. Deireann sé aifreann de réir an ord urghnách mórán gach Satharn, aifreann Laidine móide léachtaí as Béarla. Aifreann 'íseal' beagnach i gcónaí, i. gan cantaireacht.

Éistim féin an t-aifreann seo go measartha rialta.

Cuirtear síos ar go minic mar an sagart ag rá aifreann 'lena chúl leis na daoine' de bhrí go mbíonn a aghaidh leis an altóir ar feadh mórchuid den deasghnáth. Deirtear go leor de na paidreacha i nglór íseal freisin. (Chuala uair éigin gur micreafóin a thug an chaidhp báis don nós san, go raibh sé dofhulaingthe ag an pobal gan gach rud a chlos).

Mar a tharlaíonn, thiar seachas thoir atá an altóir san séipéal, mar sin cailltear cuid den siombalachas den Ad Orientem - ag féachaint i dtreo na fáire agus Críost ag aiséirí. Mo thuairim anois bunaithe ar mo thaithí ná go bhfuil sé níos soiléire san deasghnáth urghnách go bhfuil an sagart ag fónamh dá phobal agus do Dhia, go bhfuil an sagart agus an pobal ag guí le chéile.

Tá gnéithe eile a threisíonn an tuairim sin, paidreacha a leagann béim ar umhlaíocht agus fónamh an sagart.

Mar shampla, ag tús an Aifrinn deir an ceiliúraí an faoistin choiteann - an confiteor - é féin, agus is an freastalaí agus an pobal a iarrann maithiúnas ó Dhia dó; ansin deir an pobal an paidir céanna.

Tá sé suntasach go mbaineann go leor de na paidreacha a deirtear ós ard, le poncúlacht a chuir leis an deasghnáth, le umhlaíocht agus fónamh an sagairt.

Feictear dom go bhfuil ról an sagairt níos ceannasaí san ord ghnách Aifreann, ag braith ar ndóigh ar an sagart.

Tá gnéithe eile ar maith liom, sollúntacht na Laidine; an athrá i gcodanna áirithe; tús soiscéal Eoin mar dara soiscéal.

Is maith liom freisin na paidreacha achainí agus buíochas a deirtear mar phobal le chéile ag deireadh an Aifrinn.

Bíonn éide Aifreann dubh á chaitheamh ag an sagart in aifreann cuimhneachán na mairbh- nós atá ceadaithe ach imithe i léig thairis sin.

Deasghnáth is ea an aifreann, agus is maith roinnt mistéir agus sollúntacht a bheith bainteach leis.