Íde na Tine

Bhí mé in amharclann Smock Alley aréir don Tionscadal is déanaí de chuid IMRAM - Íde Na Tine: Tionscadal Joni Mitchell

Ní bheadh sí ar na hoirfidigh a éistim go minic leo, mar sin ní raibh mé ag teacht chuig an taibhe ag dréim le haon rud faoi leith. Gan amhras bhí roinnt de na leaganacha trascruthaithe ag Gabriel feicthe agam agus mé á chuir ar an mblag. Na leaganacha sin maille leaganacha le Liam Ó Muirthile a cuireadh i láthair, amhráin faoi chastacht an ghrá agus saol an cheoil.

Caitríona O'Leary a bhí ag canadh, le tionlacan ó Dick Farrelly (giotár), Nick Roth (saxophone), Dave Redmond (dord) agus Graham Hopkins (drumaí). Níl locht ar bith agam ar an cuir i láthair ó thaobh na teicnice de; bhí sé glan, slachtmhar agus tá guth álainn aici. Bhí an tionlacan snasta, ag treisiú a cuid amhránaíochta gan é a bhá, agus deis an na hoirfidgh a scil a léiriú in aonaráin nuair ba chuí. Bhí léiriú físe Margaret Lonergan fite go cumasach as íomhánna de Joni Mitchell í féin agus íomhánna láidre eile, idir grianghraif agus ealaíon.

Ach bhí splanc éigin ar lár. Níor labhair Caitríona focal ón ardán seachas an méid a chan sí; níor cuireadh na hamhráin i láthair; deis caillte a bhí ansin atmaisféar a chruthú. Níor cabhraigh sé go raibh go leor suíocháin folamh ar gach taobh den ardán.

Bhí an cuir i láthair ró íon b'fhéidir - ní raibh an ceol ag teacht go hiomlán le fiántas an mothúcháin sna liricí. 

Tá mé fós sásta go raibh mé i láthair; ach níor croitheadh mé mar a rinneadh ag tionscadail eile - Marley nó Cohen ach go háirithe.

ÍDE NA TINE: Tionscadal Joni Mitchell le CAITRÍONA O'LEARY

8.00 pm Dé Máirt 24 Bealtaine 2016 in Smock Alley - IMRAM ag International Literature Festival, Dublin

Duine de na cumadóirí amhrán is mó a bhí riamh ann í Joni Mitchell dar le Rolling Stone. Sna liricí sárfhileata aici, pléitear téamaí an ghrá -  an tnúth, an cumha, an ríméad, an domlas -  chomh maith le ceisteanna móra sóisialta agus timpeallachta. Cuimsíonn a stíleanna ceoil an ceol tíre fuaimiúil, ceol rithim agus gormacha, popcheol agus turgnaimh chasta snagcheoil.

Léireoidh Tionscadal Joni Mitchell an chuid is fearr dá cuid amhrán ó Big Yellow Taxi, Woodstock is Both Sides Now go dtí The Jungle Line agus God Must Be a Boogie Man. Is iad na filí Liam Ó Muirthile agus Gabriel Rosenstock a chuir Gaeilge bhinn bhlasta i mbéal Joni agus is í Caitríona O'Leary a chanfaidh. I dteannta Chaitríona beidh Dick Farrelly (giotáir), Nick Roth (sacs), Dave Redmond (dord) agus Graham Hopkins(drumaí). Teilgfidh Margaret Lonergan na liricí ar scáileán móide íomhánna draíochtúla.


Ticéid le fáil ag an nasc seo: http://ilfdublin.com/event/ide-na-tine-tionscadal-joni-mitchell-sweet-fire-the-joni-mitchell-project/

Tuilleadh eolais: Liam Carson fón 087-2912797

Gráinne Mhaol Ní Mháille

Bhí an leabhar seo ar an liosta agam freisin don Foras. Bhí sé feicthe agam cúpla uair cheana. Tá úrscéal ghrafach Cló Mhaigh Eo againn le tamaill, mar a phlé mé anseo.

Dírithe ar léitheoirí idir 10 - 14 atá na leabhar san sraith agus ó thaobh eolais de agus teanga sroicheann na leabhair an sprioc sin.

Botún is ea foirm na leabhair áfach - tá siad ar aon mhéid agus dealramh le leabhra Ladybird. Shamhlóinn go gcuirfeadh sin roinnt mhaith léitheoirí den aoisghrúpa sin ó dhoras.

Is trua freisin nach bhfuil an leabhar roinnt ina chaibidil. (Bhí mé á léamh le'm iníon thar cúpla oíche agus bhí sé deacair áit a roghnú chun stop)

Tá an dúrud eolas sa leabhar, agus léaráidí fiúntacha. Ach bhraith mé go gcuirfeadh amlíne leis; agus de bhrí go raibh caint faoi chleamhnais éagsúla agus leanaí a d'eascair astu, bheadh crann ginealaigh nó dhó an-úsáideach chun cabhrú an t-eolas a shealbhú.

Mar sin féin is breá an rud an sraith seo a bheith ann - tá go leor, leor eolais sa leabhar.

Gráinne Mhaol Ní Mháille
€4.95 (crua), 48 lch; ISBN 978-0-898332-17-7
Beathaisnéis staire don aoisghrúpa 10-14 bliana.

Litir ó mo Mháthair Altrama

Seo leabhar eile atá ar mo mhianliosta le tamall ach ar chúis amháin nó cúis eile ní raibh sé faighte agam. Thapaigh mé an deis é a chuir ar an liosta leabhair a rinne an Foras a bhronnadh orm.

Bhí ceann nó dhó de na gearrscéalta léite agam sna hirisí. Nil fhios agam go baileach cén cuir síos a dhéanfá go cruinn orthu - réalachas osréalach seans. Sé sin le rá, tá na scéalta inchreidte agus tú á léamh, ach níl na heachtraí iontu inchreidte dáiríre. Ní fantaisíocht atá i gceist ach oiread áfach - ní draíocht ná a leithéidí.

Tá teannas agus éirim sna scéalta, agus pléisiúr sa léitheoireacht. Agus spreagadh machnaimh. Beidh mé ag filleadh orthu, sílim go mbeidh adhmaid le baint as an athléamh.

Tá dhá léirmheas ag daoine níos oilte ná mé ar an cheird le léamh ar shuíomh Móinín, a d'fhoilsigh.

Litir ó mo Mháthair Altrama
agus scéalta eile
Fionntán de Brún
Clúdach bog, 109 lch.
ISBN 0-9532777-7-1
Praghas €8

Goya sa Phrado

Goya, leis féin.

Bhí mé i Maidrid le déanaí. Gnó a thug ann mé, ach shocraigh mé fanacht ann do cóineartú mo neacht a bhí le bheith ann an lá dar gcionn. D'fhág sin roinnt am saor agam le bheith im thurasóir, maidin Aoine.

Mhol scata duine ar Twitter dom aghaidh a thabhairt ar an bPrado.

Thuig mé go maith nach raibh bealach ar bith ann go bhfeadfainn fiú spléachadh a chaitheamh ar gach a bhfuil ann. Shocraigh mé díriú ar roinnt beag ealaíontóirí.

De bharr úrscéal le Lion Feuchtwanger faoi a bheith léite agam, bhí sé i gceist agam ach go háirithe saothair Goya a lorg.

D'aimsigh mé na cinn sorcha i dtosach - pictiúir den uasaicme. Thug mé suntas don dóigh a bhí beatha sna aghaidheanna aige - fiú sna sceitseanna ullmhúcháin a raibh scata acu ann, an cúlra fágtha gan sonraí. Bhí carachtar  ar leith gach duine acu le léamh ann. Bhí mionphictúir cumhachtach ann - méid A4 seans - de Duchessa Alba in achrann lena searbhónta mná. Beag ná chloisfeá an sciolladh agus an eascainí agus iad i ngreim le chéile!

Bhí gan amhras an Maja ann - idir nocht is gléasta. (San úrscéal sí Alba atá ceaptha bheith san dá ceann, agus í i gcaidreamh le Goya. N'fheadar an bhfuil fírinne ar bith ansin).

Bhí fhios agam an Goya eile a bheith ann, agus d'iarr mé treoir chuig na Pinturas Negras - na Pictiúr Dubha. Múrphictúir a bhí iontu seo i dtosach i dteach de chuid Goya, ach baineadh de na fallaí iad agus cuireadh ar chanbhás iad. Mar a deir an ainm, tá siad i bhfad níos dorcha na na cinn eile - radharcanna den drochshaol, nó den mhiotaseolaíocht - ceann cáiliúil de Satarn ag ithe a mhac, abair.

De réir mo thuisceana bhí Goya ag streachailt le gruaim agus na saothair seo á chruthú aige; ainneoin sin ní raibh aon easpa ar a mháistreacht agus thug mé suntas arís don carachtar sna gnúiseanna, fiú agus iad curtha as a riocht beagán ag an drochshaol nó na deamhain.

Tá dhá mhórpictúir eile dá chuid ann a eascraíonn as an cogadh i gcoinne Napoleon - an Dara agus an Tríú Bealtaine 1808. Radharc catha ceann acu, radharc lámhach príosúnaigh an cheann eile. Cé go bhfuil iarracht den síolteagasc tírghrách iontu fós féin is éamh i gcoinne cogaidh iad.

Chaith mé tamall eile ag fánaíocht tríd na seomraí - ag tabhairt aird ar leith ar El Greco, Dürer, Fra Angelico agus duine nó dhó eile. Bhí treoirleabhar chuimsitheach ar fáil ar 9€ in éineacht leis an ticéad 14€ agus táim breá sásta gur roghnaigh mé é chrochadh liom.

Tar éis cúpla uair a chloig a chaitheamh ann, braith mé go raibh póit péintéireachta orm, agus go mbeidh mo chloigeann agus mo shamhlaíocht á scagadh agus cíoradh go ceann i bhfad.

Rún m'Athar

De thaisme a fuair mé an leabhar seo ó na 1960í. Bhí mé sa leabharlann le déanaí. Tá fhios ag an leabharlannaí go bhfuilim tugtha do leabhair i nGaeilge agus bhí an ceann seo i measc na leabhair a raibh siad ag fáil réidh leo. Tá spéis agam i Cathal Ó Sándair, ach is annamh teacht ar leabhar leis.

Scéinséir spéisiúil atá anseo. Buachaill óg, aonmhac lánúin saibhir an reacaire. Cuireann namhad lena athair- fostaí a briseadh de bharr mí ionracas- ina luí air nach mac a mhuintir in aon chor é.

Tá dóthain dealraimh leis an scéal go dtéann sé sa tóir ar a 'fhíor theaghlach'.

Tá cúpla corr is casadh san scéal sula dtagann réiteach air. Tá blas sách láidir a ré air, agus aicmeachas láidir; ach mheas mé gur thug sé léiriú firinneach ar an streachailt i meon an linbh uchtaithe a shantaíonn caidreamh lena ghaolta fola ach a bhfuil grá freisin aige don teaghlach a thóg é.

Níl fhios agam a bhfaigheadh déagóirí na linne blas air, ach shamhlóinn gur shlog siad tráth a fhoilsithe é.

Dé Luain

Tá saothar seo Uí Thuairisc ag stánadh anuas ó leabhragán mo thuismitheoirí le fada orm. Cuid den canóin nach raibh mé tagtha chomh fada leis fós. I mbliana bhraith mé níos treise ná riamh nár cheart é chuir ar an méar fhada níos mó.

Tá mé sásta áfach gur fhan mé - de bharr cláir áirithe ar TG4 agus leabhair eile atá léite le tamall agam tá tuiscint níos fearr ar stair 1916 agam. Tuiscint atá riachtanach le adhmaid a bhaint as an saothar.

Sruth smaointe go leor dóibh siúd a raibh lámh acu san Éirí amach, idir mór phearsain agus mionphearsain, idir Gael is Gall atá ann. Lingeann an insint idir phearsain ó alt go halt, cé go bhfuil sciar suntasach ag baint le cíor thuathail aigne an Phiarsaigh agus an crú ar an táirne faoi dheireadh.

Níl ach scéal céad lae an Éirí Amach ann, fágtar na snáithe ar foluain.

Cíoradh spéisiúil ar mheoin na gceannairí agus a gcéilí comhraic atá ann, idir iadsan i gCaisleán Bhaile Cliath agus iadsan sa ghluaiseacht a bhí i gcoinne Éirí Amach.

Mothaím gur chuir an úrscéal go mór le mo thuiscint ar fíricí loma an Éirí Amach. Tá tábhacht le mothúcháin agus smaointe chomh maith le fíricí is figiúirí le greim a fháil ar an stair.

Is maith mar sin, go bhfuil an leabhar ar fáil ó Cló Iar Chonnacht

Seachtar Dearmadta

Tá go leor trácht ar Éirí Amach 1916, mar is dual. Caithfidh mé a rá go bhfuil an-tógtha leis an gclúdach atá ag TG4 ar an stair ina gcuid scannáin faisnéise. De bhrí go bhfuil bosca glic agam tig liom na cláir a thaifid agus faire orthu ag am a oireann domsa (mochóirí de'm ainneoin mé agus ní réitíonn 21:30 mar tús am dom de ghnáth!).

Bhí codanna de Seachtar na Cásca feicthe roimhe seo agam ach táim ag faire ar na cláir san dá sraith go córasach faoi láthair. Bhí an leabhar "Seachtar na Cásca" agam cheana, agus chuir mé fios ar "Seachtar Dearmadta" mar chuid den gcnuasach a bhronn Foras na Gaeilge orm.

Ní dearmadta a bhí an Seachtar agamsa - ní dóigh liom go raibh puinn eolas agam orthu seachas gurbh "Í Dálaigh" atá ar stáisiún Iarnróid Bhré.

D'fhoghlaim mé go leor ó na cláir mar sin, agus breis ón dtaighde le hAindrias Ó Cathasaigh atá sna leabhair a ghabhann leo. Cuireann sé go mór le mo thuiscint ar an ré; fearacht go leor is dócha go raibh scáil miotais an Phiarsaigh - agus go pointe an Conghalaigh - ag ceilt na fir eile a bhí lárnach orm.

Mionrud faoi na leabhair a bhraith mé bheith aisteach - grianghraif den aisteoir sa pháirt atá ag tús gach caibidil, seachas grianghraif den duine féin.

Go deimhin, bhraith mé go gcuirfí leis an mioneolas scríofa ach breis pictúir a bheith ann.

Ach ní bheadh drogall ar bith orm na leabhair a mholadh, saothar fiúntach, lán eolais agus soléite.

1916 Seachtar Dearmadta
Aindrias Ó Cathasaigh
Coiscéim 2013
ISBN 6-660012-130597

1916 Seachtar na Cásca
Aindrias Ó Cathasaigh
Coiscéim / Abú Media 2010

Tá DVD ar fáil freisin don tsraith Seachtar na Cásca

Fís fileata na Fuiseoige

Mar chuid de féile scannáin Audi Bhaile Átha Cliath a taispeánadh scannán dinnseanchais fileata Aoidh Uí Choileáin san Lighthouse i Margadh na Feirme. Ainneoin amhras Aoidh, a dúirt le Paddy Bushe go bhfuil an fhilíocht chomh hiargúlta leis an Sceilg, agus filíocht na Gaeilge ina chloch faoi toinn amach uaidh, agus Paddy féin ina bhairneach ar an gcloch, agus mar sin nárbh gá bheith buartha faoi thicéid a chuir in áirithint, bhí an teach lán. Go deimhin, cuireadh daoine ó dhoras. Rompu siúd a fuair bheith istigh leagadh féasta físe agus filíochta. Rianaíodh gaol na Gaeil lena bhfearann tríd filíocht ó Amhrán Amergin go Bablóin Ghearóid Mhic Lochlainn. Tugadh cead cainte do ollamh nó dhó- Declan Kiberd agus Máirín Nic Dhonncha ach ar an mórgóir siad guthanna na filí a bhí le clos. Ina measc Biddy Jenkinson, Nuala Ní Dhomhnaill, Paddy Bushe, Louis de Paor agus Cathal Ó Searcaigh, Jackie Mac Dhonncha. Iad ar fad ag reic dánta dúinn a bhí fréamhaithe san áit a bhíodar á léamh, agus deis acu breis a chuir lenár eolas. Labhair daoine nach bhfuil cáil filí orthu freisin faoina log féin- Seosamh Ó Cuaig abair ag rianú a seacht sinsear, de shliocht airm Chromail más fíor, ach sliocht Watt Cooke anois le fréamhacha doimhne in ithir Chonamara. Agus na pictiúir ag treisiú a gcaint.

Ní hamháin na tírdhreacha sceirdiúla a bheadh ar cártaí poist, ach grinn staidéir ar an talamh is uisce le cuidiú ochtacoptar. Ní tírdhreacha folmha amháin, ach staidéar muirneach ag aghaidheanna an phobail sean agus nua, a mhúnlaíonn Éire agus a ainmníonn í.

Ó Mhám Chonrach go díonta bóthar na bhFál, tugadh a ceart do fairsinge Éirinn.

M'anam ach go bhfuil beatha fónta le baint as bairnigh. 

Beidh an clár le feiceáil amach anseo ar TG4

Hula Hul

Tá an leabhar seo ar mo mhianliosta le tamaill; nuair a bhronn Foras na Gaeilge luach €100 de leabhair orm thapaigh mé an deis roinnt den mianliosta a ghlanadh.

Shíl mé gur scéal faoi Chogadh na gCarad a bhí, ach is scéal grá atá ann leis an gCogadh mar chúlra; scéal faoi daoine ar imeall an chomhluadar, tionchar an bhéaloidis agus nósmhaireacht ar saol dhaoine, agus na laincisí ar féidir le béadán agus aicmeachas a chuir roimh gnáthdhaoine.

Tugtar cúlra an laoich dúinn le giotaí gairide, mion gearrscéalta iontu féin, dáiríre. Ach cuireann an cúlra sin go mór leis an insint san príomhscéal mar go dtuigimid a íogaireacht agus na deacrachtaí atá aige feiceáil nach bhfuil an bean atá sé i ngrá léi as a raon tar éis an tsaoil.

Tá scéal fir eile fite fuaite leis an scéal, é gafa agus le pósadh dá dheoin féin toisc gur fhág sé bean torrach in eachtra sách fánach. Deireadh sona a bhíonn ar an eachtra sin freisin, ach inchreidte.

Fuair an leabhar greim orm ón tús, agus bhain mé taitneamh as an insint. Tá mionsonraí ann a chuireann go mór leis an scéal, Tá na pearsan ar fad inchreidte agus bá againn dóibh agus dá gcinniúint. Tá an cúlra staire éifeachtach, agus riachtanach mar gurbh le líon corraíl amháin a d'fheadfadh na heachtraí atá sa scéal titim amach.

Hula Hul
Seán Mac Mathúna

€12.00
Leabhar Breac
104 lch; clúdach bog;  

ISBN 978-0-898332-40-7

Ailtreacht iar Éirí Amach

Sean Keating 'Night Candles are burnt out'

B'é Tarla Mac Gabhann a thug an caint ar Ailtireacht san sraith Seacht mBua an Éirí Amach de chuid Scoil na Gaeilge, an Léinn Cheiltigh agus an Bhéaloidis.

Thug sé léargas spéisiúil ar na snáithe idir forásacha agus frithghníomhach in ailtireacht an stáit nua; an spéis a chuir Airí an stáit nua in Ailtireacht nua aoiseach, agus gur cuireadh ailtirí óga chun na mór roinne le foghlaim; go bhfuil a lorg sin ar roinnt de na hárasáin thart ar bhaile Átha Cliath, agus sna hospidéal suas síos na tíre. Fiú na heaglaisí a tógadh bhí cuid acu réabhlóideach agus nua; mar a bhí Aerfort Átha Cliatha tráth a thógtha. Ach go raibh ársaíocht ann freisin, daoine ag filleadh ar an ré roimh theacht na nGall ag cruthú stíl Hiberno Romanesque. Agus gur loiceadh ar na hidéil, mar a tharla leis na túr i mBaile Munna atá scriosta ó shin, nuair a fágadh amach an timpeallacht seirbhísí a bhí ceaptha do na hárasáin, "ceal airgead". Luaigh sé go bhfuil líon sách ard ban gníomhach sa ghairm in Éirinn, 30% le hais thart ar 10% i SAM. Nuair a cuireadh an cheist faoi cén fáth nach 50% atá ann dúirt sé go lom nach bhfeileann an caoi a oibrímid san Iarthar do mhná. 

Caint thar a bheith fiúntach, agus an pictiúr thuas le Seán Keating in úsáid aige mar leitmotif, ag léiriú contrárthaí agus teannais.

Straitéis Léitheoireachta

Bhí alt suntasach ag Siún Ní Dhuinn san Irish Times i rith na seachtaine seo chaite. Bhí alt eile i Tuairisc ag Áine Ní Ghlinn. Ceist achrannach atá ann, le fada. Tá dhá ghné ann dar liom.

Léitheoirí a Aimsiú

Is ann do dhaoine ar maith leo leabhair, fiú leabhair Gaeilge. Ach tá sé deacair teacht ar na leabhar. Tá siopaí leabhar geal leis imithe. Maith go leor, tá siopaí leabhar ar líne fearacht http://www.litriocht.com ann anois; agus tá siad iontach má tá leabhar ar leith á lorg agat. Ach ní féidir leabhar a lorg murab eol duit é a bheith ann. Ceannaím leabhar de ghnáth mar go bhfuil cloiste agam faoi. Sách minic is ag seoladh leabhar a cloisim faoi leabhar eile mar go mbíonn mionsiopa leabhair ann. Tá IMRAM go maith freisin mar bíonn siopa beag leabhair ag imeachtaí dá chuid. Ach ní bhíonn an deis nó an fonn céanna ar gach duine taisteal chuig ócáidí.

Tá gá mar sin, ní hamháin le léirmheasanna - ach le margaíocht. Margaíocht in earnáil an Bhéarla freisin, mar nach gach duine le Gaeilge a chuireann an dua orthu féin - agus is dua atá ann - irisí Gaeilge a aimsiú agus a léamh.  Chomh maith leis sin, cloisfidh gaolta agus cairde gan ach Béarla faoi agus seans go smaoineoidís ar leabhar Ghaeilge mar féirín nó ar a laghad go dtabharfaidh siad nod do léitheoir gurbh ann do leabhar.

D'aireoinn Leabharlannaí mar gné den mhargaíocht freisin. Má tá réimse maith leabhair i nGaeilge ag leabharlann poiblí, tá seans ag daoine iad a léamh gan costas; agus teacht ar údair agus leabhair ar fiú dóibh airgead a chaitheamh orthu. Faraor, bíonn rogha na leabhair Gaeilge sna leabharlanna poiblí ag braith go mór ar dhíograis an leabharlannaí - tá sé d'ádh orm go bhfuil bá ag an leabharlannaí i mBré leis an nGaeilge agus rogha réasúnta maith leabhair ar fáil dá réir. Bainim úsáid freisin as http://borrowbooks.ie/ ach ar ndóigh, arís, sin chun teacht ar leabhar a bhfuilim ar an eolas faoi.

Ó thaobh na margaíochta de, tá feabhas mór tagtha anois leis an Idirlíon agus na meáin sóisialta - tá cuid mhór de na foilsitheoirí gníomhach ansiúd, ag díriú aird ar na saothair atá acu. Tá lucht Leabhra Feabhra le moladh go mór as feachtas iontach ar líne a eagrú.

Creidim gur cheart tógáil ar a leithéidí agus siopa leabhair fán a eagrú a fhreastalóidh ar féilte cultúrtha agus liteartha suas síos na tíre, le rogha leabhair agus ábhar margaíochta atá feiliúnach don ócáid agus atá feiceálach, spleodrach.

Léitheoirí a earcú

Tá pobal na Gaeilge beag. Ach tá pobal léitheoireachta na Gaeilge níos lú fós. Tá cúis simplí leis sin. Nós is ea léitheoireacht. Tá leabhair iontacha ann do dhaoine faoi bhun a deich agus os cionn a tríocha. Idir an dá aois sin, cé go bhfuil feabhas ag teacht, tá poll. Titeann go leor de léitheoirí na Gaeilge isteach sa pholl sin.

Tá triúr clainne orm; beirt buachaillí atá anois fásta agus iníon 9 bliana d'aois. Léim fós le'm iníon, mar a rinne le mo mhic go dtí thart ar an aois céanna, Léann m'iníon leabhair go neamhspleách má thaitníonn siad léi - mar a thaitníonn Asterix abair, agus corr leabhar eile (Cuidíonn sé go mór go raibh eachtraí Asterix ar theilifís leanaí na Gearmáine, agus go bhfuil go leor ar youtube. Spreagann sin í)

Léann mo mhic mórleabhair. Ach ní as Gaeilge. Tuige? Toisc go bhfuil a laghad ann as Gaeilge atá spéisiúil gur chaill siad an nós. Fáinne fí atá ann; mothaíonn siad léamh i nGaeilge a bheith deacair, ceal taithí, mar sin ní léann siad. Ní chuireann sin lena dtaithí!

Tá  feabhas éigin ag teacht ar chúrsaí - bhain mo mhac atá 19 sult as An Litir, mar shampla.

Ach tá bearna mhór san soláthar; agus ní stopfar an bhearna sin le haistriú imleabhar amháin de Harry Potter nó Artemis Fowl. (An dá rud againn. Mise amháin a léigh - bhí an sraith ar fad as Béarla léite cheana acu, ní fhaca siad ciall le dua a chuir orthu féin á léamh).

Is anseo atá Eachroim le baint, nó le cailleadh.

Agus sin mo racht go nuige seo.

Tá suirbhé á reáchtáil ag Foras na Gaeilge. B'fhiú é líonadh.

Tomhas orm, Tomhas ort

Fuair mé an leabhar seo mar féirín ó Eoghan Mac Giolla Bhríde. 

Is éard atá ann ná sraith tomhais agus dubhfhocal ó chnuasaigh éagsúla béaloidis. Tá siad rangaithe in ord deacrachta - smaoineamh ana mhaith is ea iad a rangú de réir ranga na sean-fhilí, pictiúr ar leith do gach rang ó Fochlac go Rí Ollamh; agus na cinn éadroime rangaithe faoin ndrúth. 

Tá tomhas ar gach leathanach, agus na freagraí de réir uimhreacha ag deireadh an leabhair. Rogha cliste a bhí ann gan na huimhreacha a bheith in ord, mar sin ní léifidh tú freagra an chéad chinn eile de thaisme.

Bainim féin agus m'iníon (atá 9) an spraoi as na tomhais a fhiafraí dá chéile agus ar dhaoine eile. Anois is arís baineann na leagnacha canúnacha tuisle asainn, ach tá gluais úsáideach ag deiridh an leabhair freisin. 

Tá an dearadh snasta agus glan.

Molaim an leabhair seo d'aon duine atá tugtha do dubhfhocal. Daoibhse a bhfuil iPad nó iPhone agaibh tá aip ar fáil freisin.

Tá sé ar fáil sna deá siopaí agus ó Éabhlóid.

Tomhas orm, Tomhas ort

Tomhasanna béaloidis bailithe le chéile i leabhar amháin
Ealaíontóir – Sinéad Ní Chadhain. Eagarthóir – Eoghan Mac Giolla Bhríde

€12

Marion Gunn: Cloch ar Charn

Níor casadh Marion Gunn orm san fíor saol ach dornán uaireanta agus ní dóigh liom gur mhalairt muid thar leath dosaen focail na huaireanta sin féin. Tá ríomhaithne agam uirthi ó na 1990í áfach, nuair ba téad riachtanach leis an nGaeilge dom an liosta rphoist Gaeilge-A. Bhí cuir amach agam ar a saothar san ríomhaireacht, agus úsáid a bhaint agam as an eolaire a chuir EGT ar fáil (seo blaiseadh ón inneall anallód) Bhí fhios agam go raibh logánú déanta aici agus Michael Everson ar go leor bogearraí don Mac, ach níor bhain mé leis an macshlua riamh. Bhain mé úsáid áfach as na clónna a dhear Michael Everson agus a scaip EGT agus tá diosca 3 1/2 orlach agam fós, ach gan fearas agam lena léamh.

Ach nuair a dhruid Apple doras na Gaeilge ar chúiseanna chostais ghlac Marion páirt san logánú ar táirgí Mozilla. Tá Firefox i nGaeilge in úsáid agam ó tháinig ann dó (táim a scríobh seo ann) - agus tá ceannródaíocht Mharion agus daoine eile aitheanta anois fiú ag comhlachtaí príobháideacha - tá an leagan Windows atá in úsáid anseo agus san oifig agam i nGaeilge.

Ceannródaí de chuid na ríomhlóide a bhí inti, agus ba ar an mbonn sin a d'fhreastail mé ar a sochraid inné. Ba léir an líon dreamanna lena raibh baint aici leo ag an Aifreann céanna. Pádraig Ó Cuill, O.F.M.Cap a cheiliúir an Aifreann, ceann dá comhbhadóirí san Comhdháil Ceilteach. Bhí go leor ó shaol acadúil agus cultúrtha na Gaeilge; agus go leor ó Clann Leathlobhar - a mbrat buí agus dearg siúd a chlúdaigh an cónra. Bhí a comhghleacaithe ó COBÁC ann freisin.

Tugadh aitheantas do na gnéithe siúd ar fad san Aifreann, i nGaeilge don gcuid is mó, ach roinnt i mBéarla ar mhaithe leo siúd gan an teanga a thug Marion a croí di.

Braithfidh muid uile uainn í, ar an mbealaí féin. Go raibh suaimhneas síoraí aici, agus leaba i measc naomh na nGael.

Fógra - An Timire & FS

Bí linn nuair a sheolfaidh

Ray Mac Mánais.
Uachtarán Oireachtas na Gaeilge

Seán E. Ó Cearbhaill le Liam Prút
Evangelii Gaudium - Gairdeas an tSoiscéil
Croí ag lorg an tSuaimhnis le Dáithí Ó Ceallaigh OSA

Ionad: Áras Foras na Gaeilge, 7 Cearnóg Muirfean
Am agus Dáta: 7.30 pm, Déardaoin 28ú Eanáir

Ceol: Mick O’Brien agus Na Deirfiúracha Mac Cába agus Cairde

Bean an Tí: Katie Mc Greal
Iriseoir
       
Beidh sólaistí ar fáil

FS agus An Timire, 37 Sr. Líosain, Baile Átha Cliath 2. Teil. 01/7758502
r.phost antimire@gmail.com     Idirlíon:www.timire.ie

Sofi Oksanen: Páis na hEastóine

De bharr tagairt a rinne Alex Hijmans don úrscéal "When the Doves Disappeared" ar Twitter (rinne sé léirmheas ina dhiaidh sin ar Tuairisc) chuir mé fios ar an leabhar seo le Sofi Oksanen ón leabharlann; chuaigh sé i bhfeidhm go mór orm agus fuair mé an úrscéal Purge ón leabharlann freisin.

Pléann an dá úrscéal le grúpaí beaga daoine atá gaolta, agus an tionchar uafásach a bhí ag láthair a dtíre idir dhá impireacht bhrúidiúil - Gearmáin na Naitsithe agus an Rúis - ar a dtír agus dá bharr ar na daoine aonair. Fite fuaite leis sin tá grá agus gráin laistigh de theaghlaigh.

Tá taithí éigin agam ar litríocht na hOir-Ghearmáine a fáisceadh as an ré chéanna, leithéidí Jurek Becker nó Stefan Heym.

Ach is dán eile ar fad dán na críocha Bailt agus an Eastóin ach go háirithe, iad riamh agus fós faoi scáil a gcomharsana santach thoir; gaol lag lena gcol-ceathracha ó thaobh teangain de sa bhFionlainn atá iad féin le fada ag maireachtáil faoi scáth na himpireachtaí thart orthu.

Bhí mionlach suntasach lucht labhartha na Gearmáinise ar fud lár agus Oirthear na hEorpa roimh an Dara Cogadh mór, iad ann ina gceardaithe nó ina mion uaisle, leis na glúnta. Tá sé intuigthe mar sin go mbeadh tírghráthóirí sna críocha Bailt a chonaic a slánú ón Rúis i comhpháirtíocht le Gearmáin neartaithe. Daoine eile a bhí neamhspleách ina meon. Dream sách measctha ab ea Bráithre na Coille, atá luaite le pearsan san dá úrscéal.

Ach an rud in mó a chuaigh i bhfeidhm orm - go háirithe san úrscéal Purge a bhfuil gnéithe de ag baint leis an ré seo, san 1990í tar éis neamhspleáchas a bheith bainte amach arís ag an Eastóin, ná na gníomhartha uafáis atá ar chumas daoine atá ag iarraidh iad féin a tharrtháil ó ghníomhartha uafáis daoine eile. An tréas a imríonn siad ar ghaolta fiú. 

Mheabhraigh na húrscéalta samhail George Orwell dom - "Más mian leat an t-am atá le teacht a shamhlú, samhlaigh buatais mhíleata ag satailt aghaidh daonna, go deo". Tá boladh na péine sna scéalta seo.

D'éalaigh muide in Éirinn ó go leor de huafáis an Dara Chogadh Dhomhanda; ach ní stair ársa atá anseo san Eastóin, agus de bhrí go bhfuil críocha Bailt anois san Aontas Eorpach, agus an Rúis ag buaileadh sciath arís, beidh tionchar ag na créachtaí in anamacha na pobail thoir ar ár saol. Is mithid tuiscint a fháil orthu, agus is bealach iontach ealaíon chumasach Oksanen chun sin a dhéanamh.

Ciotóg an Dorchadas

Is craosléitheoir mé ó na déaga, agus bhí cónaí orm trasna an bhóthar ón leabharlann poiblí. D'fhág sin go leor scóip agam, agus léigh mé go leor ficsean eolaíochta. Seánra atá ró chúng chun saothar iontach Ursula le Guin a aicmiú. Tá cuimhne orm ar "The Earthsea Quartet" a léamh an úr úd, agus tá sé ceannaithe agus athléite agam ó shin. Léigh mé "The Lathe of Heaven" agus "The Dispossessed" freisin.

Táim measartha cinnte nár léigh mé an leabhar seo go dtí gur sheol comhrá idir @murchadhmor agus @lochlannach i mo threo é - is cosúil gur pléadh le déanaí ar Raidió na Life é.

Scéal neamhghnách atá ann; lonnaithe ar cruinne ina bhfuil na daoine aghnéasach an chuid is mó den am, go dtí go mbuaileann dáir míosúil iad agus - ag brath ar cumarsáid le duine eile faoi dháir - déantar fireannach nó baineannach díobh. Tá dhá stát lárnach san scéal, ceann feodach agus ceann cumannach ar bhealach - nó ar a laghad maorlathach. 

Taidhleoir is ea Genly Ai atá tagtha ó ollaontas na daoine ar phláinéid eile. Duine amháin le nach mothófaí mar bhagairt é. Ag tús an scéil tá sé (mar is fear é) san Ríocht Feodach, ag iarraidh dul i bhfeidhm ar an Rí chun go nascfaí iad leis an ollaontas. Caithfidh cuir ina luí orthu gurbh ann don aontas, gurbh eachtardhomhandach é féin - níl aon teagmháil leis an spás, ná go deimhin eitilt tarlaithe ar an Domhan seo fós, domhan atá i dtólamh geimhriúil.

Scéinséir pholaitiúil an chéad cuid den leabhar; teipeann ar Ai san Ríocht, gabhann sé chuig an maorlathas agus teipeann ar freisin agus cuirtear i ngéibheann é. Tagann pearsa a bhí lárnach sa scéal san Ríocht i dtarrtháil air, agus ansin tosaíonn an dara leath den scéal, Imram iontach tríd fásach oigheartha ar ais chun na Ríochta.

Idir na caibidil san gnáth scéal tá béaloideas agus naomhseanchas an Domhan seo fite fuaite, ag tabhairt léargas eile ar na heachtraí. 

Baineann le Guin feidhm as na rudaí seo ar fad chun ceisteanna cairdeas agus grá agus muinín a chíoradh; toisc nádúr na daoine is féidir léi ról na collaíochta sna ceisteanna seo a iniúchadh. Ní an seanmóireacht atá sí áfach ach ag spreagadh machnamh; gheobhaidh an léitheoir mar sin léargas nua ar an athléamh.

Scéalaí agus machnóir den scoth í Le Guin. Beidh mé sa tóir ar níos mó de na saothair atá léite agus nach bhfuil léite fós agam dá cuid.

‘An Trucailín Donn’

Bhí clár ar TG4 le déanaí faoi Niall Mac Giolla Bhríde agus  ‘An Trucailín Donn’. Seo leagan den amhrán a fuair mé sa chnuasach

CISTE CEOIL AN CHOLÁISTE
Díolaim d’Amhráin Ghaeilge do Ghaelcholáistí
CATHAL Ó DONNGHAILE,    
COLÁISTE OIRIALL, A CHNUASAIGH

---

 ‘An Trucailín Donn’ 

 

Lá aonaigh san earrach 's mé ag taisteal go triopallach,
Trasna an droichid i Muileann na hAbhann,
Sea chonaic mé Bobby arbh ainm dó Thingummy
A's é ag druidim 'mo choinne go teann.

Curfá:

Agus óró bog liom í, bog liom í, bog liom í,
Óró bog liom í, an trucailín donn
Óró bog liom í, druid liom í, corraigh í,
Oró bog liom í, an trucailín donn.

Ba ghairid go bhfaca mé asal is trucail bheag,
Chugainn ar a shodar faoi Mhícheál an gabha
Siúd leis an Bobby "This cart has no signature
Only a lingo I cannot make out."

Curfá

"Your name my good man, and answer right quickly now."
"Amharc ar an trucail! An bhfuileann tú dall?
Tá m'ainmse breactha i dteanga a thuigimse,
Agus fógraím thusa go hIfreann lom!"

Curfá

"Ten shillings with costs or a fortnight's imprisonment.
Next on the list. Take this reprobate down!"
"Cuirtear faoi ghlasa mé feasta, a ghlagaire -
Pingin de m' sheilbh ní fheicfidh sibh ann!"

Curfá

Níl trucail gan ainm breá lachanta legible
Gaeilge le feiceáil i Muileann na hAbhann,
Agus ceardaithe an bhaile, sea ‘thugaid ar Thingummy
Fós ná Trucailín Mhíchíl an Gabha.

Scéal Scéil

Bhí an cnuasach aistí seo gan léamh le tamall ar mo leabhragán. Is annamh a léim saothair neamh fhicsean ach mar duine a bhíonn ag baint feidhm minic as na meáin Gaeilge, shíl mé go mba cheart dom é léamh. Níl díomá ar bith orm go ndearna mé amhlaidh.

Ceird is ea iriseoireacht. Namhad an cheird gan í a fhoghlaim, ach ní foghlaimítear ceird sa seomra ranga ná fiú san Ollscoil. Foghlaimítear ceird ó bheith ag obair le máistrí. Ní bhíonn an deis sin ann i gcónaí, ar ndóigh; ach is féidir méid áirithe a fhoghlaim ó scéalta na máistrí ar a dtaithí féin.

Sin díreach atá sa leabhar seo, seanchas na ceirde á reic ag máistrí sa cheird, cuid mhór acu fós gníomhach; cuid eile atá anois ar an dtaobh eile den mboird agus léargas ar leith acu dá bhrí sin.

Tá struchtúr éigin ar na meán craolta i nGaeilge a thugann deis don ábhar iriseora obair leis na máistrí - ach fiú dona leithéidí beidh tairbhe le baint as na haistí seo. Tá ábhar machnamh ann do mo leithéidí do thomhaltóir (tá an ghráin agam ar an bhfocal sin, ach tá sé cruinn sa chás seo).

Creidim áfach gurbh san earnáil scríofa is mó a dhéanfaidh an leabhar seo leas. De bharr stair léanmhar na meán scríofa, ní fad saoil a bhíonn i ndán do irisí nó nuachtáin scríofa, agus faraor is cosúil gur i ngiorracht atá saol na meáin scríofa sa Ghaeilge ag dul. Fágann sin muid arís is arís eile ag braith ar foireann atá go minic óg (mar go gcaithfidh siad a bheith saor agus deontais ag titim). 

Is maith ann mar sin taithí na máistrí a bheith ar fáil dóibh i bhfoirm soléite.

Tréaslaím a shaothar mar sin leis an bhFear Eagar, Breandán Delap, agus le Cois Life.

Tá eolas luachmhar ann d'aon duine a bhíonn ag scríobh nó ag tráchtaireacht as Gaeilge. Nó, go deimhin ag léamh nó ag éisteacht, le go mbeadh tuiscint níos fearr againn ar an dua a chaitear le eolas a chuir ar fáil dúinn.

Scéal Scéil
Rúndiamhra na Meán

Breandán Delap
ISBN: 978-1-907494-39-0
Foilsithe: 2014

Stanislav Petrov

Mar ríomhchláraitheoir a chaith go leor ama ag obair ar phromhadh agus dearadh, tá spéis nádúrtha gairmiúil agam i seanchas na ceirde, seanchas atá breac le tubaistí ina raibh ról ag ríomhaire. Tá go leor de córais míleata na cruinne ina bhfuil ríomhairí fite fuaite iontu, agus bhí tagairtí cloiste agam do oifigeach Rúiseach a rinne cinneadh cróga gan glacadh leis an rabhadh uathoibríoch go raibh roicéad seoltas ag SAM chun an APSS a bhuaileadh.

De thaisme a chonaic mé an fógra don eagrán de Fíorscéal ag plé na heachtra seo (de bhrí gur ag féachaint siar ar thaifid a bhím de ghnáth ní thugaim air ar fhógraí) ach táim ana shásta go bhfaca mé é.

Meascán de "ceamara cuileog ar an mballa" agus Petrov agus ateangaire ar thuras go SAM chun aitheantas a fháil ó dhream thall atá ann, agus athchruthú ar an eachtra féin le haisteoirí. Fear iontach cantalach é Petrov anois, baintreach fir ar bhain bás a mhnaoi go leor as. Ach sna rachtanna a scaoileann sé leis an ateangaire (a bhfuil gradam de chineál éigin tuillte aici féin as cuir suas leis) faigheann muid blaiseadh fíor den chaoi a raibh rudaí sna 1980í san APSS agus teannas an Chogadh Fuar ar tí pléascadh.

Tá radharcanna láidre san athchruthú freisin, agus cothaítear atmaisféir na linne le scannáin nuachta - ba thart ar an am sin a leag na Rúisigh eitleáin de chuid na Cóiré Theas as an spéis de bhrí gur shíl siad gur eitleán spiaireachta a bhí tagtha isteach ina n-aerspás a bhí ann.

Deir sé féin faoi féin nach laoch é, nach bhfuil ann ach an duine a bhí san áit ceart ag an am ceart.

Ach ba é an duine ceart é. Duine a rinne a chuid smaoineamh féin agus nár ghéill do córas ríomhaireachta.

Ní fuair sé aitheantas (ná pionós) go dtí le déanaí nuair a scríobh duine dá lucht ceannais a chuid cuimhní cinn agus gur tháinig dream ó SAM chun aitheantas a thabhairt dó.

Tá an scannán - The Man who Saved the World - fós le feiceáil ar feadh cúpla seachtain eile, anseo ar Seinnteoir TG4. Molaim é; tá ana scéal ann.

Léirmheas: Aisteoirí an Spidéil

Stair cumann amaitéarach drámaíochta an Spidéil atá anseo, roinnt ina thrí mór chuid - óna thús 100 éigin bliain ó shin, a ré órga i seascaidí an chéad seo chaite nuair a bhí an cumann ag glacadh páirte i gComórtais Béarla le drámaí i nGaeilge agus ag baint an chraobh, agus ó na 1970í anall.

Scaití is cineál Who's who de scéal na Gaeilge sa cheantar atá i gceist mar go dtáinig cáil san aisteoireacht nó réimsí eile ar go leor de bhaill an Chumainn.

Tugann Joe Steve Ó Neachtain ach go háirithe an chreidiúint don drámaíocht as muinín a mhúscailt ann, agus gach seans murach an Cumann gur thar saile anonn a bheadh sé imithe fadó.

Is mó ná scéal cumann drámaíochta atá anseo, mar sin, mar gurbh crann taca do phobal a bhí i ndroch-chaoi ab ea an Cumann, fearacht gluaiseachtaí pobail eile.

Cuid thábhachtach de scéal TG4 agus Ros na Rún atá san scéal seo freisin, mar gurbh sna drámaí a chuir cuid de chliar Ros na Rún agus TG4 faobhar ar a gcuid scileanna. 

Luaitear siar is aniar idir an Taibhdhearc - agus roimhe sin Amharclann na Mainistreach agus na haisteoirí anseo freisin. Feictear dom go bhfuil a leithéidí imithe i léig, agus a rian sin ar Amharclann na Mainistreach agus gan ach 3 drámaí i nGaeilge, stáitsithe ag dreamanna eile, ar Ardán na Péacóige ó 2010 i leith.

Ag barr a réime bhí Aisteoirí an Spidéil ag fáil comhairle agus tacaíocht ó Amharclann an Mainistreach, rud a chuaigh chun tairbhe don Amharclann níos faide anonn agus ábhar aisteoirí ag teacht chucu ón gcumann.

Le hachainí a dhúnann an leabhar, sé sin go dtiocfaidh toradh ar mhian na nAisteoirí ionad buan dá gcuid féin a bheith acu. Feictear dom gur infheistíocht fónta a bheadh ansin i dtodhchaí pobail agus ar mhaithe le daoine a oileadh i scileanna a rachadh chun tairbhe do réimsí eile den tsaoil.

Admhaím gur caolseans go mbeadh an leabhar seo léite agam murach go dtáinig chugam i mbeart leabhar le léirmheas a dhéanamh orthu ó Chló Iar Chonnacht. 

Bhraith mé é bheith fadálach scaití, liosta d'ainmneach daoine nach bhfuil aithne dá laghad agam orthu a ghlac páirt sa dráma seo agus sa dráma siúd, ach tuigim go mbeadh léamh eile ag gaolta na ndaoine sin ar an scéal.

Tá tagairtí d'fhoinsí agus fonótaí sa leabhar, rud a bheidh ina chabhair do staraithe pobail eile, agus tá roinnt ghrianghraif ann freisin, ina measc ceann den trí lánúin a phós de bharr iad a bheith casta ar a chéile sa chumann. (An t-aon ionadh atá orm ná a laghad cleamhnais a d'eascair as, ach seans go bhfuil níos mó nach bhfuil luaite)

Cloch fónta ar stair na háite thiar agus na drámaíochta atá anseo, agus go deimhin stair na scannánaíocht agus TG4 de bhrí gurbh as an úir seo a d'eascair sin.

Aisteoirí an Spidéil
Máirín Breathnach Uí Choileáin
Cló Iar-Chonnacht,
Tagairt: 9781784441173 

An Cúigear Cróga gaelaithe ag an Dís Dásachtach

Is beag léitheoir óg le Béarla nach bhfuil sciar éigin de shaothar Enid (nó Gnid mar a shíl mise a bhí uirthi)  Blyton léite acu mar chuid dá bprintíseacht sa léitheoireacht. Ba gheal le monarchan í, ag foilsiú léi ar feadh na blianta. Uasmheánaicme slán Sasain a laochra, ar ndóigh, ainneoin gach priacal a bhaineann leo iad i ndomhan lán saoirse ach mar sin féin sábháilte ag deireadh an lae. Sin áfach meon chriticiúil an duine fásta; ní fheiceann an léitheoir óg ach eachtraí taitneamhacha. Éalú ó leimhe an tsaoil.

Níl a dóthain den ábhar sin ann sa Ghaeilge agus mar sin is maith an rud é go Cló Iar Chonnacht ag tabhairt faoi breis a chuir ar fáil tríd aistriúcháin. Ní hiad na húrscéalta atá á aistriú acu áfach ach gearrscéalta ó Bhliainirisí. 

Beirt a bhfuil scil acu sa teanga atá á n-aistriú - Gormfhlaith Ní Thuairisg agus Máirín Ní Ghadhra. Cainteoirí Gaeltachta, ach freisin beirt a bhíonn ag obair - mar iriseoirí - leis an nGaeilge. Tuismitheoirí iad beirt freisin, más buan mo chuimhne, agus ana thuiscint acu ar an friotail ceart do dhaoine óga. Leaganacha deasa nádúrtha atá anseo gan an chaint a bheith leanbaí. Léigh mé an ceithre leabhar seo le'm iníon (9), ní raibh stró ar bith aici leis na codanna a léigh sí féin. Mar sin féin d'fhoghlaim mé féin corr leagan nua, mar shampla go scairteann solas ó thóirse!

Eachtraí breá éadroime atá sna scéalta gairide seo - thart ar 70 lch. Eachtraí a d'fheadfadh na leanaí iad féin a shamhlú leo, capall ag éalú, mar shampla, nó seanbhean léi féin a thit i teach agus gan ar a cumas aird a tharraingt ar a cás.

Rud suntasach faoi na leabhair ná na léaráidí úra leo atá comhaimseartha ach deas, le hais na cinn a bhí smolchaite agus na leabhair á léamh agamsa beagnach dhá scór bliain ó shin!

Faoi láthair tá na leabhair ar fáil ar €5 ó Chló Iar Chonnacht. Bhí ceann ceannaithe agam féin le cuir i stoca Nollaig; seoladh breis cóipeanna léirmheastóireachta chugam. An ceithre leabhar thuas léite anois againn, gach seans go mbeidh mé ar cur fios ar roinnt eile - do Leabhra Feabhra, abair!

An Cúigear Cróga - Maith Sibh, A Chúigir Chróga
Enid Blyton, Máirín Ní Ghadhra,
Cló Iar-Chonnacht
Tagairt: 9781784441340  

An Cúigear Cróga - Nollaig Shona a Chúigir
Enid Blyton, Gormfhlaith Ní Thuairisg
Tagairt: 9781784441357  

An Cúigear Cróga - Cúigear i bPonc
Enid Blyton, Gormfhlaith Ní Thuairisg
Tagairt: 9781784441326  

An Cúigear Cróga - Nuair a Lean Timmy an Cat
Enid Blyton, Máirín Ní Ghadhra
Tagairt: 9781784441333 

Fad Saoil

Is éard atá sa saothar seo ná dánta dírbheathaisnéise Joe Steve Ó Neachtain.  Mac baintrí. Saor cloiche. Aisteoir is drámadóir. Scríbhneoir. Mac, athair, seanathair. Curaidh pobail.
Fear a fáisceadh as saol atá imithe, agus a rinne a chion féin chun saol níos fearr a fhuineadh dá phobail.
Breis is seachtó dán, a bhain deora asam scaití, agus sean scairt gáirí babhtaí eile. Caointe, feartlaoithe, critic sóisialta- tá sé ar fad anseo i nGaeilge shaibhir nádúrtha a tharraingíonn samhail as saol fada ag coraíocht leis an gcarraig lom is le maidhmeanna mara chomh maith le peann - san ealaíon agus i gcoinne maorlathas.

Beidh mé ag filleadh ar an seod seo arís ar thóir lón machnaimh is faoiseamh.

Ba mhaith an rud sílim meabhrú amach anseo ar eagrán le nótaí- bheadh tagairtí nach dtuigfear amach anseo dá uireasa.

Fad Saoil
Joe Steve Ó Neachtain
Cló Iar Chonnacht
Táim buíoch as an gcóip léirmheastóireachta a chuir Cló Iar Chonnacht ar fáil dom.

Daithí Ó Muirí: Litríochtaí

Chuala mé Daithí Ó Muirí ag reic ceann dá scéalta ag ócáid de chuid IMRAM. Bhí mé fiosrach faoi, cé nach nós liom mórán scéalta osréalacha a léamh.

Ceardaí focail é Daithí Ó Muirí, rud is léir ó na gearrscéalta gairide seo. Ach is beag adhmaid a bhain mé féin as na scéalta seo; scéalta atá go hiomlán osréalach, agus go minic an scríbhneoir ag labhairt díreach leis an léitheoir ag iarraidh an léitheoir a tharraingt isteach sa scéal.

Ní leabhar atá anseo a mbeinn ar bís chun an céad scéal eile a léamh; an saol dearóil coimhthíoch ann.

Ach tumadh isteach anois is arís, le blaiseadh a bhaint as ceol na bhfocail, d'fheadfadh sin a shamhlú.

Mar sin, táim buíoch as Cló Iar Chonnacht a chuir cóip léirmheastóireachta chugam.

Litríochtaí
Cló Iar-Chonnacht
Daithí Ó Muirí
Tagairt: 9781784441371

Fuaimrian na Nollag

Ní mór dom a rá i dtosach go bhfuil fuaimrian ar leith Nollag agam féin agus mo theaghlach. Dlúthchuid de Weihnachtsoratorium Bach, canta ag Peter Schreier. Tá Aifreann Nollag Jakub Jan Ryba tábhachtach ann freisin. Sa mhullach ar sin iomainn agus carúl i stíl na meánaoiseanna nó lár na hEorpa. Roinnt duan Gaelacha freisin - é seo le Finola Ó Siochrú abair, dán álainn Máire Mhac an tSaoi.
Tionchar láidir lár na hEorpa mar sin, ceol uasail dáiríre Nollag.

Tá guth binn ag Róisín Elsafty, ach is ceol Nollag lár an Atlantaigh atá anseo don gcuid is mó, cé go bhfuil roinnt dár gcuid féin ann freisin.
Tá amhrán bhreá Pádraigín an Táilliúra ann " Litir chuig Santaí", ach braithim go bhfuil guth Róisín ró shéimh, ró mhilis don gceann seo!


Tá na haistriúcháin a rinne a rinne Treasa Ní Cheannabháin (máthair Róisín) cruinn, cuanna, ceolmhar.

CD deas éadrom ceoil atá anseo, a d'fheilfeadh le píosa a sheinm ar anois is arís ar an raidió. Beidh an úsáid ann do scoileanna silim agus iad ag iarraidh cuir le repetoire na Nollag le leaganacha breátha Gaeilge de na "hits" móra Nollag, go háirithe ós rud é go bhfuil leabhrán beag leis na focail in éineacht leis. Tá na píosaí ceoil éadrom éasca ar an gcluas freisin.

Ach is anois is arís, le píosa nó dhó a bheidh mise ag éisteacht leis! Táim buíoch mar sin féin do Chló Iar-Chonnacht a chuir cóip léirmheastóireachta chugham.


Amhráin na Nollag: Favourite Christmas Songs in Irish
Róisín Elsafty, Ronan Browne, Cló Iar-Chonnacht
Tagairt: CICD 200 

Seacht mBua na Nua Litríochta

Bhí an tríú léacht san sraith "Seacht mBua an Éirí Amach" oíche Déardaoin.  

Seal na litríochta a bhí ann, agus b'í Máirín Nic Eoin a thug an léacht. Seachas plé le tionchar dhíreach an Éirí Amach ar an litríocht - na saothair a spreag sé; mar shampla leabhar Uí Chonaire a thug teideal don sraith, nó Dé Luain Uí Thuairisc - roghnaigh Máirín seacht mBua atá ag nualitríocht na Gaeilge, nach mbeadh ann murach an Éirí Amach, seans.

De réir na nótaí garbha a bhreac mé síos, is iad sin

1. Bua na Cuimhne
2. Bua na Critice Sóisialta
3. Bua na Saoirse (ó thaobh ábhair agus foirme)
4. Bua an Nochtadh (fírinne, ag diúltú don brú faoi chois)
5. Bua an Athshaothraithe
6. Bua na Feasachta Domhanda
7. Bua an Neamhinthuarthacht

Duine í Máirín a bhfuil grinn staidéir déanta ar an litríocht féin agus an chritic faoi, mar sin tá sí cáilithe thar an gnách le suirbhé mar seo a thabhairt ar litríocht Nua na Gaeilge. San am céanna iompraíonn sí a héirim go héadrom agus is sár chainteoir í.

Labhair sí gan stró ar feadh beagnach uair go leith, ag coinneáil aird an tslua, fiú mo leithéidí de dheargthuata i gcúrsaí critice.

Léirigh sí úire agus nua-aoiseacht litríocht na Gaeilge, idir litríocht na nua chainteoirí agus litríocht a fáisceadh as an nGaeltacht Bheo.

Tuigtear dom go bhfoilseofar an sraith seo amach anseo, sa chaoi is nach mbeidh daoine ag braith ar mo chuir síos bhacach ar léacht den scoth. 

Bua Ealíona an Éirí Amach

Ar an 12ú Samhain i léachtlann R COBÁC thug an Dr Caoimhín Mac Giolla Léith an dara léacht san sraith comórtha 'Seacht mBua an Éirí Amach'. Is ag plé leis na hamharcealaíona a bhí sé, go sonrach leis an plé i mín ealaíon le téama an Éirí Amach.

Thosaigh sé a léargas fíor spéisiúil le maíomh Thomás Dáibhis go mbíonn ealaíontóirí na hÉireann neamartach i imeachtaí móra na staire a chíoradh ina gcuid péintéireachta, murab ionann agus ealaíontóirí na mór roinne. 

Rianaigh sé an bheagán ealaíon atá ann ag eascairt as an ngorta mór, agus tionchar na grianghrafadóireachta a tháinig chun cinn i dtreo deireadh na 19u  aoise mar chúlra dá chaint ar thionchar an éirí amach ar na healaíona an uair úd agus ina dhiaidh.

Lavery: Triail Ruairí Mhic Easmainn

Ainneoin nach sa chineál seo ealaíne atá a chuid spéise ná saineolas féin, thug sé cur síos chuimsitheach ar an méid beag atá ar fáil. Ina measc saothar le Kathleen Fox a rinne pictiúir comhaimseartha de ghabháil an chuntaois Markiewicz bunaithe ar sceitse a ghlac sí ar an láthair. Tá freisin pictiúir ag John Lavery de thriail Ruairí mhic Easmainn, atá ar iasacht fadtéarmach ag óstaí an rí ó cúirteanna Shasana a fuair le huacht é dá mbuíochas.

Bé Seán Keating a rinne cuid de íomhánna íocónacha an tréimhse, Men of the West, a rinneadh roimh an éirí amach, agus Men of the South le linn cogadh na saoirse. B'é freisin a rinne Allegory agus a  dhóchas ag trá de bharr cogadh na gcarad. Pictiúir a léiríonn go héifeachtach tús deacair an stáit nua. 

Keating Men of the West

Thug sé spléachadh freisin ar na hiarrachtaí a bhain le ealaíon a chuir ar fáil don gcomóradh a rinneadh i 1966 agus atá ar bun anois, ag tarraingt as saothar le Robert Ballagh - sna 1960í ag athshamhlú múnlaithe Eorpacha le leithéidí Delacroix, agus anois a chuir íomhá le stair spéisiúil ar fáil bunaithe ar ghrianghraf de pictiúir lonnaithe san GPO le Paget, a athdhearadh le dath agus ag tabhairt seachtar na cásca chun tosaigh ann.

Cé gurbh ar na pictiúir is mó a bhí a ard, phléigh freisin le dealbh Cú Chulainn le Sheppard atá anois sa GPO ó chuir de Valera ann sna 1930í - saothar atá níos sine ná an éirí amach!

Léacht thar a bheith spéisiúil, lán eolais a bhí ann. D'admhaigh sé go raibh mórán eile le rá faoi ealaín an phobail, bonn, stampaí agus araile nár fhéad sé plé, cé go ndearna roinnt tagairt do shaothar Jim Fitzpatrick.

Birth of the Irish Republic: William Paget	Robert Ballagh
Keating: An Allegory

Mo chroí i'm bhéal ag léamh

Tháinig féirín gan choinne chugam ó Chló Iar Chonnacht i ndiaidh an mór-sheoladh le déanaí. Beart mór groí leabhair.

Ina measc 'An Mianadóir', úrscéal nua le údar 'Aileach', Jackie Mac Donncha.

Scéinséir comhaimseartha. Tagann imirceach abhaile tar éis na blianta i Meiriceá go teach a muintire. Iadsan marbh le cúpla bliain. Gan aithne ar bith air san áit.
Níl sé ach fillte tamaill gairid nuair a théann mac óg na comharsana ar iarraidh, buachaill a raibh beagán caidreamh aige leis.
Tá cúpla dearcadh reicthe sa scéal, scéal an chuardaigh nochtaí diaidh ar ndiaidh ó dhearcadh athair, máthair, deirfiúr. Tranglam mothúcháin.
Scéinséir atá anseo agus tá drogall orm nod ar bith a scaoileadh a mhillfeadh pléisiúr na léitheoireachta ar dhuine eile.
Níl le rá agam ach go raibh mo chroí i mo bhéal agam le linn an chuardaigh. Corr ar chorr sa scéal. Comhbhá múscailte ionam le pearsana éagsúla an scéil.
Téamaí láidre comhaimseartha, tromaíocht ar scoil, amhras faoi strainséirí bunaithe ar nuacht léanmhar. An caidreamh teaghlaigh ina cíor thuathail ag fóin cliste (íorónta gur ar fón póca atá seo á scríobh agam).
Tá an leabhar seo dírithe ar dhéagóirí dar leis an bhfoilsitheoir.
Is cinnte go mbainfeadh siad pléisiúr agus tairbhe as, ach sílim go bhfuil sé feiliúnach do dhaoine fásta freisin, go háirithe iadsan a dtaitníonn scéinséirí leo.

An Mianadóir
Jackie Mac Donncha
Cló Iar Chonnacht

Faic nua san Iarthar

Mhair sé na blianta i gcac, fuil ⁊ draoib na trinsí.
Chonaic comrádaithe á leagan.
Chonaic slad na n-ógánach.
Bhí a chnámh droma righnithe - ag fuath don sáirsint brúidiúil oiliúna.
D'éag ar lá suaimhneach, de dheasca piléir fáin.
Gairid roimh críoch.
Tuairisc lae na ceannasaíochta; Faic nua san Iarthar

Cloch ar Bholg

File? Fileoir? Nathadóir!
Tranglam smaointe i'm cheann.
Ag úscadh mar a bheadh cré ró fhliuch trí mhéara criadóra.
Gan foirm.
Gan meadaracht.
Ní díreach mo dhán.
Mithid filleadh ar an mboth dhorcha, troscadh.
Namhaid an cheird gan a fhoghlaim.
Fotha filíochta.... 

Aois Fir: Imram Mara agus Eachtra teacht in Inmhe

Seod is ea an úrscéal seo, curtha inár láthair i  seod de leabhar le léaráidí áille. (Níl an leabhar le lámh agus mé a scríobh seo, mar sin ní thig liom an t-aitheantas cuí a thabhairt don ealaíontóir)

Baineann an scéal le teacht in inmhe fir óig, ar aistear dúshlánach mara. A sruth chomhfheasa siúd atá san reacaireacht, rud a thugann scóip don údar roinnt gnéithe den saol a chíoradh.

Oscailt pléascach atá san leabhar; an aosánach ag halmadóir an bháid, imníoch. Diaidh ar ndiaidh tuigeann muid nach bhfuil sé ar a shuaimhneas, nach aistear atá anseo go bhfuil taithí aige ar a bheith ag láimhséail bád uirthi. Agus tá an aimsir ag dul chun doinnine.

A athair agus a uncail, atá ceaptha a bheith i bhfeighil an bháid, táid ina pleisteanna san holt tar éis babhta ragairne an talamh a lean ar aghaidh ar boird.

Tríd smaointe an bhuachalla léirítear dúinn cúinsí a shaol. Gur cliamhain isteach an athair, nár ghlac an seanathair leis, agus a bhfuil achrann idir é agus máthair an bhuachalla. Ól foinse áirithe san achrann.  Inneall costasach nua sa bhád; fiacha le glanadh.

Cé gur finscéal atá anseo de réir an údar, tá go leor de réalaíoch; cé is moite d'eachtra amháin nuair a thagann speabhraídí de bharr tuirse agus fuacht ar an ngasúr agus go samhlaíonn sé é féin sáite in eachtra le fathach, Cioclóps na Gréige, b'fhéidir, nó b'fhéidir ainspiorad na mara a bhfuil sé i ngleic leis anois san fíor saol.

Tá teannas san insint agus is i dhá seal craosach léitheoireachta a léigh mé an leabhar seo. Tig le Ó Muirthile bheith scaoilte, agus an scéal a dhul ó smacht uaidh agus é ar thóir idé éigin (mar a tharla dar liom i ndeireadh An Colm Bán) ach níl a dhath de sin anseo. 

Bheadh an leabhar seo feiliúnach d'aosánach ach cumas maith Gaeilge a bheith aige nó aici; tá scéal maith ann, agus lón machnaimh faoi teacht in inmhe agus an gaol casta idir baill teaghlaigh. Tionchar an óil leis, gan amhras. 

Ní fear mara mé, agus tá an muir fite fuaite leis an scéal seo, agus seoltóireacht agus bádóireacht. Cuma an chruinnis air, gan mé a bheith in ann breith ceart a thabhairt air. 

Níl ach clamhsán amháin agam faoin leabhar; sin an gluais GA-EN atá curtha leis. Cinnte, tá focail ann nach mbeadh le fáil go héasca sa bhfoclóir, mar gur téarmaí bádóireachta iad. Ach cén mhaith rá liom gur "sheet" "siota" abair, seachas rá liom gur rópa nó slabhra atá ann leis an seol a stiúradh. Is mór an feall nár tapaíodh an deis anseo na focail seo a mhíniú le léaráid.

Táim sásta gur ghéill mé don gcathú agus gur cheannaigh mé an leabhar seo.

Liam Ó Muirthile
Aois Fir
Cló: ISBN: 978-1-907494-50-5
Kindle (Amazon): 
ePub (KoBo)
Closleabhar (Saor in aisce ar Soundcloud, léite ag an údar)

1915: Dorn cruach staire i láimhín veilbhit grinn

Bhí ard oíche amharclainne agam oíche Aoine i Smock Alley. Tá 178 suíochán san "Príomh Spás" acu, amharclann atógtha san áit a raibh céad amharclann Bhaile Átha Cliath.

Bhí cuid mhór acu lán.

Ceathrar bean agus seachtar fear de chuid Aisteoirí Bulfin ar an ardán, leagan grinn den Éirí Amach á léiriú acu - bliain ró luath, agus san Oifig an Phoist mícheart.

Ach cé go raibh an greann i dtreis agus an lucht féachana craite go minic ag taom fíochmhar gáirí, bhí go leor den stair san dráma.

Léiríodh na haicmí is na deighilt laistigh de na gluaiseachtaí a ghlac páirt san Éirí Amach. I radharc fíor ghreannmhar ach le blas láidir na fírinne bíonn siad ag cíoradh cén feabhas a bheadh ar ar tír de bharr baint amach na poblachta. Cantar iomann molta na leithris poiblí mar bhuaic! Gan amhras, rachadh sin chun tairbhe gach aicme sa chathair.

Ba dheacair an radharc a shárú inar thug Hutchinson (Gearóid Ó Mórdha) agus Johnny Long (Tadhg Ó Conchubhair) léargas shoiléir ar uafáis trinsí na Beilge don Óglach saonta Micí Doyle (Colm Ó Broin). Go deimhin, cé gur thug gach duine den cliar taispeántas bhreá, sílim go bhfuil an Curadh Mhír ag dul do Hutchinson (Gearóid Ó Mórdha) - léargas iontach ar an saighdiúir dóite de chogaíocht Gall agus fonn ar buille a bhuaileadh ag baile. Amhrasach faoi oifigigh na nÓglach ar léir gur lucht brionglóide buirgéiseach atá iontu, dar leis. Rinne sé aithris den scoth - i gceann de mhacallaí láidre na staire - ar an gcaoi a mbeadh ionrach na Lancers.

Bhí an ceathrar ban suntasach san dráma agus réimse leathan á chlúdach ag na bpearsan - bhean rialta antoisceach (Emer Ní Mhéalóid), éirí in airde buirgéiseach Maria Markiewicz (col seisear, Aoife Ní Ghlaicín Riain), flosc chun troda ag Síle Ní Dhonnchadha (Aoileann Ní Chonchubhair) agus banaltracht agus banúlacht ag Áine Ní Bhriain (Helena Ní Mhaoláin) .

Bhí go leor col seisir ann - Réamonn de Valera (Lionel Mac Cárthaigh), Dara Mac Piarais (Ronan Lynagh), Seosamh Ó Conghaile (Con Ó Tuama).

Fágadh faoi Micheál Ó Gruagáin  - as Béarla agus i modh Gilbert & Sullivan - sotal agus brúidiúlacht fórsaí na nGall a chuir i láthair ina aonair.

Bhí radharc maoithneach ann inar chuir Réamonn de Valera (Lionel Mac Cárthaigh), Dara Mac Piarais (Ronan Lynagh), Áine Ní Bhriain (Helena Ní Mhaoláin) agus Síle Ní Dhonnchadha (Aoileann Ní Chonchubhair) tnúthán an ghrá i láthair.

Tá peann, cluas agus súil grinn ag Aodh Ó Domhnaill, agus feidhm éifeachtach bainte as foinn na linne leis an scéal a chuir ar aghaidh. Bíonn Aisteoirí Bulfin i gcónaí gairmiúil, cé nach n-íoctar iad, agus ba léir gur bhain siad tairbhe as an léiritheoir Barry Barnes.

Anois is arís mhúch an ceoil agus an amhránaíocht na focail, go hairithe dóibh siúd nach mbeadh go leor cleachtadh acu ar an nGaeilge a chlos canta.

Bhí an dearadh stáitse agus solais simplí ach éifeachtach - spás deas is ea an Main Space.