Loingseoireacht agus Reanna Neimhe

Ó thosaigh daoine ag siúl nó ag seoladh as amharc a n-áit dúchais, tá feidhm á baint acu as reanna neimhe chun fhios a bheith acu cá bhfuil siad. Tá forbairt tagtha ar na h-uirlis a bhaintear feidhm astu, gan amhras. Tá tábhacht ar leith le ham – b'é an constaic is mó roimh dearbhú domhanfhaid ar feadh i bhfad ná eolas míchruinn faoin am.  

Ach tá an bunphrionsabal céanna in úsáid ó thús. Dhá nó trí mharc a aithint, an uileann eatarthu a thomhas, agus triantánú chun log an breathnóra a ríomh.

Mar an gcéanna i gcás spásárthaigh. Úsáidtear rianóir réalta de ghnáth. Séard atá ann go bunúsach ná ceamara dhigiteach, le ríomhaire nasctha leis. Bíonn léarscáil neimhe i gcuimhne an ríomhaire, agus is féidir, ach ceithre nó cúig réalta a bheith sách soiléir, an ceathairníon idir treoshuíomh an rianóra agus an fráma tagartha a ríomh. Is minic go mbíonn an árthach ag casadh, agus caithfear sin a chuir san áireamh – maraon le solas na gréine a sheachaint – ailbéideacht, sé sin frithchaitheamh solas na gréine ón Domhan nó pláinéid nó gealaigh eile, nó go deimhin ón spásárthach féin nó spásárthach eile. Go hiondúil bíonn bosca agus cosaint is gceist chun nach mbeadh i radharc ach an gcuid sin den spás a bhfuil suim ann. 

Fadhb is ea deannach freisin, mar a bheadh ar ghnáth cheamara.

Bíonn gá freisin ian agus radaighníomhaíocht eile ar féidir leo tionchar a imirt ar an mbraiteoir a chuir san áireamh – fágann a leithéid "spota teo" ar an mbraiteoir, go sealadach nó go buan.

Cuireann sin le castacht na bogearraí, mar go mbíonn gá le halgartaim ar leith chun na cúinsí seo a chuir san áireamh. Scaití bíonn breis eolais – ón lucht stiúrtha ar an dtalamh, nó ó na córais eile san árthach – le cuir san áireamh chun réiteach níos cruinne a ríomh.

Cé go bhfuil rianóirí réalta in úsáid ar an Spás-staisiún idirnáisúnta, mar chuid dá ullmhúcháin éigeandála, baineann na spásairí feidhm as an sean uirlis loingseoireachta, an seiseamhán. I gcúpóla an SSI tá radharc mhaith acu ar na réalta, agus dearadh áit socair le seasamh. Fuair siad amach áfach nárbh é sin an gad is giorra don scornach. 

Léarscáil cruinn na spéartha a bhí de dhíth orthu – go háirithe de bhrí go raibh an SSI ag casadh sách gasta, agus nach raibh réaltbhuíonta iomláine le feiceáil acu.

Mar sin, trí rud atá de dhíth chun fios do log a oibriú amach. Radharc ar marc, fios cruinn ar an t-am, agus léarscáil maith!

I ndáiríre is mar sin a feidhmíonn loingseoireacht de réir satailíte fearacht GPS nó córas nua an AE Galileo. Seachas go mbíonn clog cruinn adamhach ar gach satilít, agus go bhfuil an am mar chuid den chomhartha a scaipeann gach satilít acu. 

Má tá cúig acu i radharc do ghléas is féidir domhanfhad, domhanleithid, airde agus am a oibriú amach go han-chruinn ar fad.

Rud a chiallaíonn – agus baineann túr fóin póca úsáid as an eolas seo – má tá domhanfhad, domhanleithid agus airde ar eolas, gur féidir am a ríomh leis an gcruinneas céanna agus a bheadh ag clog adamhach.

Ar ndóigh, braitheann na satailítí féin ar rianóir réalta ( i measc trealamh eile) chun iad a choinneáil ar an bhfithis ceart. Gan sin, bheadh na gléasanna a bhaineann feidhm astu míchruinn.

San léacht a thug @ChronHib (David Stifter) um Samhain san Institiúid Ard Léinn, thaispeáin sé gur ionann an focal "Rinn" i "Reanna Neimhe" agus pointe tomhais – don am. Anallód, bhíodh rímaire – ríomhaire (duine!) – ag tomhas dátaí, na Cásca ach go háirithe – le cabhair na réalta.

Braitheann an chuid is mó againn ar an ríomhaire soghluaiste úd inár bpócaí ar a dtugaimid fón chun an am a insint. Agus ag deirfeadh an lae, tá sin é féin ag tomhas an ama de réir reanna neimhe...

Dubh agus Bán na Gréine

(Tuairim ealaíontóra de SolO. ESA) 
Is ar an spásárthach Solar Orbiter atáim ag obair le blianta beaga anuas – ag iniúchadh agus ag promhadh na bogearraí stiúrtha agus cumarsáide. Seolfar an árthach go luath – 6 Feabhra am na hEorpa – ó Cape Canaveral i Florida. 

Tá baint thábhachtach ag comhlacht eile as Éirinn leis an misean. Beidh SolO ag dul i bhfoisceacht 42 milliún km den nGrian – laistigh d'fhithis Mearcair. Beidh ar codanna den árthach atá ar aghaidh na Gréine teocht de bhreis agus 500°C a sheasamh. Sin de bhrí go mbeidh an radaíocht Gréine thrí huaire déag níos láidre ná mar atá d'árthaigh i bhfithis an Domhain. Ag an am céanna beidh na codanna ar an dtaobh eile den árthach ag 180°C faoin reophointe.

Éilíonn sé sin teas-sciath ar leith. Ní mór d'abhar an teas-sciath a bheith seasmhach agus glan – chun nach mbeadh aon truailliú ag cuir as do na tomhais eolaíochta arbh iad sprioc an mhisin. Is gá don dromchla a bheith réscaiptheach freisin chun nach mbeadh scáthánú ag bréagadh tomhaiseanna a bhraitheann ar solas. (Úsáidtear braiteoirí gréine agus réaltaí chun treoshuíomh an árthaigh a chinntiú – cuirfeadh solas fánach amach ar a bhfeidhmiú siadsan).

PTá codanna eile den árthach ina bhfuil sé tábhachtach go mbeadh siad scáthánach agus seoltach.

Tá cúlra na cuideachta ENBIO san earnáil gléasra leighis, áit a bhfuil glaine agus buaine iontach tábhachtach. Tá paitinn acu ar cur chuige "CoBlast" – in aon chéim amháin baineann siad an screamh ocsaíde den miotail atá le clúdach, a fhágáil garbh chun go mbeadh an screamh nua dlúite leis an miotal, agus ansin ag cuir an t-ábhar nua ar an dromchla. Is féidir an modh oibre seo a chur i gcrích ag gnáth teocht agus brú aeir – agus is corás glan atá ann nach bhfuil ceimiceáin nimhneacha de dhíth lena linn. Tá sé profa ar ábhar chomh tanaí le 18 µm.

Tá dhá screamh ar leith forbartha don misean SolO – "Solar Black" agus "Solar White". Úsáidfear an ceann dubh ar an dteas-sciath. Léiríonn an promhadh don misean go bhfuil an screamh thar a bheith seasmhach faoi theocht ard agus faoi radaíocht, bombardú le prótón san áireamh.

Úsáidfear an leagan bán ar dromchlaí ar gá dóibh an solas a fhrithchaitheamh agus seachnóidh an seoltacht aon luchtú statach leitreach de bharr an radaíocht gréine. D'fhéadfadh luchtú dá leithéid trealamh íogair leictreonach, mar atá sna huirlisí stiúrtha agus eolaíochta, a scrios.

Is iontach an rud go mbeidh comhlacht Éireannach ag cuir idir dubh agus geal ar an spásárthach seo!

Tá breis eolais faoin misean ar fáil ag https://sci.esa.int/web/solar-orbiter agus faoi ról ENBIO ann ag http://enbio.eu/solar-orbiter

Pátrún na Sailí

Tá cupard lán gréithe le Pátrún na Sailí orthu tig mo mhuintire. Is as cupáin den pátrún a d'ólamar - agus a ólann fós - tae agus cuideachta ann. Is cuimhin liom mo mháthair ag míniú an scéal dom féin fadó agus arís ó shin do mo chlann (fadó anois freisin i cás mo mhic!)

Tar éis dom Idir Huron agus Hudson a léamh bhí mé sa tóir ar tuilleadh le Brian Ó Baoill agus tháinig mé ar an leabhrán beag seo sa chartlann leabharlann.

Shamhlóinn Brian cailín óg a bheith slogtha isteach i bpláta pátrún na sailí trí dhraíocht. Castar an bean ón lánúin tragóideach sa phictiúr uirthi, agus insíonn sí an scéal ó thús deireadh di - a grá toirmiscthe mar bhean uasal le fear ón ísealaicme. Fraoch a hathair, teitheadh, tóir agus cabhair ó na déithe. 

Insint ana dheas atá ann, agus sleachta filíochta grá tríd síos. 

Seoidín beag scéalaíochta. 

Anailís Statach

Caithim go leor de mo chuid ama ar obair ag iniúchadh cód. Ag lorg fabhtanna. Tá sé aitheanta le fada gur cigireacht cóid an modh is éifeachtaí botúin a aimsiú – ach ní bhíonn saoi gan locht. Is maith ann cabhair ó uirlisí. 

Tá srianta le tástáil – is féidir le tástáil fabht a léiriú ach ní thig leis léiriú go bhfuil an cód gan fabht. Tá roinnt cúis leis sin, ach an príomhchúis na go bhfuil an oiread conair tríd an comhad agus an oiread luachanna féideartha d'athróga san inchur  go bhfuil sé dodhéanta gach conair agus luach a thriail – tugtar "pléasc theaglamach" ar an dóigh a fhásann líon na tastálacha a bheadh riachtanach as cuimse. Sciorrann fabhtanna tríd na bearnaí. Mar shampla, déantar promhadh cúramach ar bhogearraí eitleoireachta. Mar sin féin, b'éigin don FAA rabhadh a thabhairt faoi sraith eitleáin de chuid Boeing le déanaí. Ní an fhadhb leis an 737MAX – fadhb tromchúiseach a bhí ina chúis le dhá thimpist mharfach a bhí ansin ach ní fabht bogearra amháin a bhí i gceist. Ach i sraith eile 737, nuair a cuireadh an uathphíolóta ar chúrsa tuirlingthe 270° i ceann de seacht gcinn de aerfoirt ar mór-roinn Mheiriceá, theip ar na scáileáin eolais i gcró an phíolóta. 

An réiteach ná comhairle na saoithe a leanadh agus an bogearra a choinneáil simplí.

Mar a dúirt Tony Hoare i 1980:

Táim tagtha go dtí an chonclúid go bhfuil dhá dóigh ann bogearra a dhearadh – chomh simplí agus go bhfuil sé follasach nach bhfuil fabht ann, nó chomh casta agus nach bhfuil fabht follasach ann.

Ar an ndrochuair ní bhíonn tionchar agam ar dhearadh na bogearraí a mbíonn orm cigireacht a dhéanamh orthu.  Bíonn siad mór, gabhlánach.

Ar an dea-uair tá brabhsálaithe cóid ar fáil – bainim feidhm as "Understand for C" ó http://www.scitools.com. Tá cinn eile ann, agus go deimhin bíonn an fheidhm céanna ag mórán gach timpeallacht chomhtháite forbartha a bhíonn in úsáid ag ríomhchláraitheoir.  Déantar bunachar sonraí as an cód sa dóigh is gur féidir tagairtí d'fheidhmeanna agus athróga a rianadh tríd an cód ar fad. Tuigeann an ríomhchláraitheoir umhal, mar a dúirt Dijkstra, go bhfuil toilleadh a bhlaosc srianta. 

Bíonn "anailís statach" ar fáil sna brabhsálaithe go hiondúil. Sé sin, feidhm a iniúchann an cód ag lorg gnéithe nó patrúin ar fios gur cúis fabht iad go minic. I gcás an ríomhtheanga C ach go háirithe, ciallaíonn a sholúbthacht go bhfuil go leor nithe atá fágtha faoin tiomsaitheoir, nó a fheidhmíonn ar dóigh nach samhlófá. Is fearr an gnéithe seo a sheachaint – agus is féidir seiceáil go meicniúil go bhfuil amhlaidh déanta. Tá cnuasaigh éagsúla rialacha ar fáil – ina measc rialacha MISRA (a cumadh i dtosach don earnáil gluaisteáin).

Ar an ndrochuair is minic go gcuireann an uirlis na rialacha i bhfeidhm níos géire ná mar is gá agus go mbíonn go leor torthaí "bréagdheimhneach" le scagadh. Tarlaíonn sin de bhrí nach bhfuil iomlán an t-eolais ar fáil sa chód amháin – braitheann fabhtanna ar an réimse a bhíonn sna inchur agus cúinsí eile. Mar sin féin, cabhraíonn uirlis mar seo díriú ar codanna den cód a bhfuil an dochúlacht is airde fabhtanna ann. Rud atá ina chabhair mhór nuair atá roinnt céadta míle líne cód le hiniúchadh... 

Rud eile gur féidir le huirlis a éascú na tomhais. Cé mhéad conair tríd feidhm, cé mhéid líne cóid ann, agus araile. Tá tomhas ann ar a dtugtar "Castacht McCabe" a léiríonn cé chomh deacair is atá sé feidhm a dheimhniú. Tá sé aitheanta go bhfuil gaol idir deacrachtaí cód a phromhadh – agus dá bhrí sin a thuiscint – agus an dóchúlacht go bhfuil fabht ann. 

Tá baol ann freisin áfach go ndéanfaí feidhmeanna bhriseadh suas go saorga ar mhaith le cloí le tomhas, gan an castacht a laghdú san iomlán, nó go deimhin cur le castacht an ríomhchlár ina iomláine. Mar sin tá an súil criticiúil daonna fós riachtanach.

Anois agus ríomhairí éirithe níos cumhachtaí tá modhanna eile ag teacht chun cinn a dhéanann iarracht "tastáil algartamach" a dhéanamh. Samhail matamaitice den ríomhchlár a chruthú agus deimhniú, don réim féideartha inchur nach dtarlóidh aon fhabht. 

Má chuirtear eolas bhreise maidir le réimse na inchur ar fáil is féidir lena leithéid a bheith éifeachtach – ach is minic fós go mbíonn go leor torthaí bréagdheimhneach nó éiginnte – agus obair mhór ann don chigire iad a scagadh. 

Is fearr go mór na teicnící seo a chuir i bhfeidhm ar chodanna beag den gcód agus é a dhearadh seachas mar a bhíonn á dhéanamh agamsa, eadhon ag iarradh roinnt céadta míle líne cóid a iniúchadh ag aon am amháin. 

Ach níl aon cheist ann gur cabhair mór na huirlisí. Ar an ndrochuair, tá na huirlisí céanna agus na huirlisí forbartha ag cuir le fás as cuimse na ríomhchláir – go háirithe de bhrí go bhfuil cuimhne fairsing agus saor. 

Mar sin, ní i bhfeabhas atá bogearraí ag dul ó na seanlaethanta nuair a bhí sé riachtanach go mbeadh blaosc an ríomhchláraitheora sách mór chun an clár a thuiscint.

Agus sin mo racht go n-uige seo.

Leathanaigh as Dialann Mhic Giolla Iasachta

Nuair a bhí mé ar an meánscoil bhí post samhraidh agam le foilsitheoir a raibh cúpla inphrionta aige, ina measc Irish University Press - foilsitheoir saothair Edward Mac Lysaght ar sloinnte na hÉireann. Níorbh eol dom gur spéisiúla agus fairsinge a shaothar go dtí gur moladh Eachtraí Thomáis dom ag @riadach i gcomhrá Twitter.

Tá sé de nós agam, má thaitníonn leabhar liom, dul sa tóir ar breis leis an údar céanna. 

Mar sin chuir mé fios ar "Leathanaigh as mo dhialann". Sleachta a roghnaigh sé féin as a dhialann ó fichidí an chéad seo caite ar aghaidh. Leabhar beag tanaí atá fós ar fáil ón Siopa Leabhar (Clódhanna Teo a d'fhoilsigh).

Tá an cur síos ar a iarrachtaí Gaeltacht a bhunú ar a fheirm sa chlár spéisiúil - iarrachtaí a chuir Cogadh na Saoirse agus go háirithe Cogadh na Carad deireadh leo. 

Tá sé doilíosach go bhfuil an méid a chur sé faoi bhráid Coimisiún na Gaeltachta i 1925 fós fíor nó le déanamh.

Leabhar tanaí atá anseo. Cnuasach smaointe agus eachtraí, breactha síos ag an am - scaití le iarfhocal níos déanaí. Dornán alt nuachtáin (bhí nuachtán á fhoilsiú aige féin).

Samhlaím iad mar a bheadh sraith comhrá leis ar a chuimhní, thar cupán caife. Iontach suimiúil agus pléisiúrtha. 

Is cosúil gur scríobh sé cuntas níos iomláine as Béarla, Changing Times. 

Imíonn agus athraíonn an t-am... 

Fabht 2020

Ag tús ré na ríomhaireachta – agus ar feadh i bhfad ina dhiadh – bhí cuimhne mall, daor agus amscaí. D'fhág sin go raibh go leor algartam agus tuiscintí ann chun teacht timpeall ar an bhfadhb. Chothaigh ceann acu trioblóid mhór. Dhá dhigit a úsáid don dáta, agus talamh slán a dhéanamh den "19" roimhe. B'shin ba chúis leis an "fabht y2k" i 2000 – nuair a bhí an baol ann go mbeadh córais gnó agus eitleoireachta agus araile lochtach ag druidim leis an bliain 2000 agus ina dhiadh. Tugadh an baol faoi ndeara áfach agus rinneadh infheistíocht mhór chun é a sheachaint.

Faraor bhí cuid den réiteach nárbh réiteach a bhí ann, ach an fhadhb a chuir ar athló ar feadh tamaillín. Réiteach "maighdeog" a roghnaíodh – sé sin le rá nuair a bhíothas ag plé le dáta, dá mbeadh an bhliain níos lú ná táirseach glacadh leis go raibh sé sa chéad seo; níos airde agus bheadh sé sa chéad seo chaite. I cuid mhaith cás "20" an táirseach a roghnaíodh. Mar sin, tá úsáideoirí áirithe bogearraí a feiceáil fabhtanna "2020".

Faoi mar a rinne na hinnealltóirí sna 60í talamh slán de go mbeadh a cuid oibre as úsáid i bhfad roimh 2000, is cosúil gur shíl roinnt den dream a bhí i mbun leasaithe ar fabht y2k go mbeadh trealamh nua in úsáid roimh 2020.

Ach bíonn drogall ar chomhlachtaí bogearra a fheidhmíonn a athrú. Go háirithe i réimse an ghnó – de bhrí go bhfuil go leor de "chuimhne institiúideach" an chuideachta sa chód – agus ró-mhinic, sa chód amháin. Rudaí á dhéanamh ar bhealach áirithe agus gan fios ag éinne cén fáth go baileach – agus doicheall dá réir aon athrú a dhéanamh, ar eagla na heagla. (Mar shampla, shíl lucht Netscape an brabhsálaí a scríobh ó bhun arís – toisc gur shíl siad go raibh barraíocht nithe gránna sa chód. Theip ar an gcuideachta mar go raibh sé níos casta ná mar a shíl siad. Tá Microsoft fós ann, ainneoin go leor nithe aite ina gcuid táirgí!)

Ceann de na dúshláin is mó d'innealtóirí bogearraí ná an dóigh nach féidir leo talamh slán a dhéanamh de riachtanais a gcuid táirgí. Fiú má chloíonn siad go beacht leis an méid a d'iarr an chliant – is féidir a bheith cinnte go n-úsáidfear an ríomhchlár ar bhealach nach raibh siad ag dréim leis. Agus lochtófar an saothar mura n-oibríonn sé faoi mar ar mhaith leis an gcliant – fiú más i gcoinne comhairle atá sé á úsáid. (Bíonn sé tábhachtach dá réir aontú an chliaint a fháil nuair a chuirtear an bogearraí ar fáil – i bhfoirm scríbhinn!)

Ar an lámh eile tá sé dodhéanta – agus dochrach – bogearra a dhearadh a chun gach "b'fhéidir" a chlúdach. Prionsabal maith atá ann gan rud a chuir leis an dearadh go dtí go bhfuil sé soiléir go bhfuil sé de dhíth. (YAGNI as Béarla – "Ní bheith sé de dhíth ort").

Sin ráite, ní fada uainn an chéad fhadhb mór eile. Coinníonn córas Linux cuntas ar an am de réir an líon soicind atá imithe ó 00:00:00 ar Lá Caille, 1970. Má bhaintear – mar atá fíor i mórchuid cásanna – feidhm as athróg 32 giotán – slánuimhir le sín - tá teorainn leis an am is déanaí is féidir léiriú. 03:14:07 ar an 19 Eanáir 2038 an teorainn sin.

Tá fabhtanna feicthe cheana dá bharr, agus cé go bhfuil go leor córais Linux anois a bhaineann feidhm as 64 giotán, is féidir go bhfuil bogearraí a rinneadh tiomsú orthu faoin seanchóras a bhfuil lochtanna folaithe iontu.

Ar ndóigh, sa lá atá inniu ann tá cuimhne ríomhaireachta saor, fairsing agus gasta – lasmuigh de réimse nó mbogearraí neadaithe.

Fiú ansin, tá cuimhne i bhfad níos mó ná mar a bhíodh. Tríocha bliain ó shin agus mise ag obair ar chóras rialacháin innill traenach, bhí ar an gclár beith níos lú na 16 KB. Sa lá atá inniu ann bíonn níos mó na 4 MB ar fáil do na ríomhaire satailíte a bhím ag obair leo.

Agus gan amhras tá na GB de cuimhne ag mórán aon ríomhaire oibre – nó fiú fón póca! Tá 3 GB de chuimhne ag an fón a úsáidim chun an bhlag seo a fhoilsiú. Is mór idir sin agus an 512 KB a bhí ar mo chéad ríomhaire baile...

(Cothaíonn flúirse cuimhne fadhbanna eile, ach sin scéal do lá eile)

Halts Mei – Faschist!

Le fada, cé go raibh ciníochas i gcónaí abhus go háirithe i gcoinne an lucht siúil, ní raibh mórán de ghluaiseacht polaitíochta laistiar de. Bhí i gcónaí polaiteoir nó dhó a thug guth don bhfuath (agus níos mó a chuir a ladar go ciúin i socruithe lóistín don lucht siúil.)

Tá rudaí ag athrú áfach, go háirithe de bharr an bealach amscaí atá an rialtas ag plé leis an líon beag teifeach a thagann go hÉirinn - le linn tréimhse ina bhfuil borradh faoin inimirce i gcodarsnacht leis an eisimirce ba ghnáthnós go dtí seo, agus go deimhin atá fós ag tarlú. Níorbh aon chuidiú ach oiread an 27ú leasú ar an mBunreacht a cheil saoránacht ar leanaí a rugadh abhus nárbh saoránaigh a dtuismitheoirí. Le linn an fheachtais sin bhí go leor cainte faoi thurasóireacht breithe mar dhea Afracaigh.

Agus san iarthar i gcoitinne agus san anglasféar go háirithe tá an forchíniochas geal ag treisiú. Aisfhreagra cuid de ar pholaitíocht na féiniúlachtaí, agus fás i gcomhionannas do mhná. Tá baint ag chlaochlú tuiscintí ar chollaíocht agus inscne leis freisin. (Ní chabhraíonn sé liom atá amhrasach faoi cuid de na tuiscintí seo gur dream fuafar is glóraí a chuireann ina choinne.) 

Ní fadhb nua an chol "leo siúd" agus ann foréigean a eascraíonn as.

Tá taithí fhada léanmhar ag na Gearmánaigh leis. Ach tá traidisiún chomh fada céanna acu de hamhráin agus filíocht agóide. Is minic filí i tús cadhnaíochta ag tabhairt rabhaidh faoi mangairí an fhuatha. Ní cloistear an rabhadh i gcónaí!

Níl tuairim agam cathain ar chuala mé gormacha labhartha Konstantin Wecker faoina chara Willy a mharaigh faisisteach in achrann tábhairne i dtosach. Scríobh sé an chéadleagan i 1978. Amhrán corraitheach a bhfuil sé tar éis filleadh air arís agus arís eile, ag cuir leis de réir mar a bhíonn cúrsaí an tsaoil.

Duine cúthail mise. Ní maith liom bheith ag agóid. Cuireann foréigean eagla orm. 

Ach tugann amhráin agóide sólás agus misneach dom. 

Casadh cúpla rian de chuid Wecker i mo threo thar na blianta. Chonac an cnuasach seo "Sage Nein" ar a bhfuil bailiúchán amhráin misnigh agus dóchais air agus tá sé anois ar mo phíobaire póca.

Ina measc leagan a capella de amhrán agóide ceilte a scríobhadh i Campa Géibhinn Dachau. Agus amhrán grá - don ainriail.

Tugann sólás dom. Ní bheidh mé riamh i mo laoch sráide frith faisisteach. Ach.... 

Colleen Doran agus Neil Gaiman

Is ar an ollscoil nó go gairid roimhe a chéad bhlais mé saothair Terry Pratchett. Mar sin is tríd an leabhar Good Omens a scríobh sé i bpáirt le Terry a chur mé aithne i dtosach ar saothar Neil Gaiman.

Ní raibh mórán teagmháil agam leis ó shin, ach cúpla bliain ó shin thosaigh mé ag fáil leabhair leis ón leabharlann. Agus á leanadh ar Twitter! Thaitin na húrscéalta American Gods agus Anansi Boys go mór liom. Tá sé de nós agam rud ar bith a thagann mo threo le údar a thaitníonn liom a léamh.

Fágann sin, chomh maith le gearrscéalta agus aistí snasta, gur thosaigh mé ag léamh úrscéalta grafacha agus coimicí fearacht Stardust agus an sraith Sandman. Roimhe seo is annamh úrscéalta grafacha ar mo aiste léitheoireachta (cé go bhfuil Leabhar Breac ag cuir athrú ar sin!)

Tá snáithe a ghabhann tríd saothair Gaiman. Tógann sé scéalta agus miotas a bhfuil seanaithne againn orthu - sa chaoi go bhfuil siad smolchaite leamh - agus baineann casadh úr astu. Á gcur droim ar ais nó taobh tuathail amach.

Tá sé sin déanta aige le roinnt finscéalta coitianta, ina measc Plúirín Sneachta. Agus ansin thóg Colleen Doran, le beannacht agus tacaíocht Neil an gearrscéal agus, ag aithris ar stíl Harry Clarke, rinne úrscéal grafach ard ealaíona as.

Mar a tharlaíonn d'fhás mé aníos faoi, mar a déarfá, scáil Harry Clarke. I Séipéal San Iósaf i dTír an Iúir, mar ar éist mé Aifreann feadh m'óige, tá fuinneog mhór gloine-daite dá chuid. Críost céasta ina lár. Blianta níos déanaí chonaic grianghraf staidéir de chuid Clarke. Is air féin ar an gcros atá an íomhá bunaithe. Timpeall air na dathanna láidre agus na mionsonraí. Tá dhá fhuinneog eile sa séipéal, le hais na haltóra ach iad gan a bheith chomh feiceálach.

Tá na tréithe seo tógtha ag Colleen Doran agus úsáidte go paiteanta chun leagan uafair droim ar ais de Plúirín Sneachta a chruthaigh Gaiman a insint. Inar laoch an leas mháthair, agus arracht Plúirín. Ar ndóigh, tá an bunscéal ar maos le miangas ceilte agus formad. Scéal le múineadh agus rabhadh, mar is iondúil le finscéalta.

Tá an collaíocht nochta sa leagan seo, gan a bheith graosta. Agus corr agus casadh go leor, ag cuir feoil an uafáis ar cnámha an seanscéil.

Níl sé oiriúnach do leanaí - bhí greamáin rabhaidh ar an chóip a fuair mé ón leabharlann! 

Cé go bhfuil an stíl léaráidí éagsúil i Troll Bridge, tá an coincheap gaolmhar. Scéal as an nua é, cé gur bhfuil coincheap an troll faoin droichead tógtha ó na fínscéalta. Scéal faoi teacht in inmhe agus cailleadh saontachta - nó b'fhéidir peaca an tsinsir agus teip dul i ngleic leis.

Gearrscéal an bunleagan, agus arís cuireann na léaráidí toise sa bhreis leis an insint.

Léiríonn an dá leabhar réimse an bheirt duine dána, agus an toise bhreise a chuireann comhoibriú le saothar.

Rud atá spéisiúil ná go bhfuil iarfhocal go minic i saothair mar seo - agus i Snow, Glass, Apples go háirithe, a phléann an cuir chuige ealaíona - toise breise luachmhar d'ábhair ealaíontóra.

Beidh súil in airde agam do breis saothair ón mbeirt acu!

Lindbergh – Scéal luchóige a d’eitil

Saothar ealaíona iontach atá anseo, ina dtugann an údar agus maisitheoir óg Gearmánach Thorben Kuhlmann scóp dá shamhlaíocht agus do shamhlaíocht a léitheora.

Tá cnámha an scéil simplí, luch atá tugtha don léamh agus staidéar an laoch. De bharr teacht an ghaiste luiche teitheann na lucha eile as an chathair, (Hamburg) agus fágtar ina haonair í. Ba mhaith léi iad a leanacht, déanta amach aici go bhfuil siad imithe go Meiriceá.

Ach ní féidir léi dul ar bord loinge mar go bhfuil cait ag faire gach poll is conair. Agus í ag ealú feiceann sí ialtóga agus tagann sé ina ceann eitilt.

Gabhann an luch ansin ar luas tríd iarrachtaí inneall eitilte a chruthú, bunaithe ar stair iarrachtaí an chine daonna. Tá mionsonraithe agus samhlaíocht na léaráidí sa chuid thar cionn ar fad, macallaí steampunk ann.

Faoi dheireadh, agus ainneoin ulchabháin a bheith sa tóir uirthi, éiríonn le turgnaimh na luiche agus trasnaíonn sí an Atlantach. Fáiltíonn idir daoine agus lucha roimpi agus tugann a heachtraí spreagadh do bhuachaill óg – Charles Lindbergh!

Spreagann an scéal agus go háirithe na léaráidí smaointe – ba dheacair domsa gan smaoineamh ar teifigh daonna, agus go háirithe na Giúdaigh sa Ghearmáin sna 1930í; ach freisin ar mhisneach dosháraithe agus díogras fionnaitheach.

Tá Gaeilge chuanna curtha ag Myra Zepf agus Andreas Vogel ar an scéal, agus bainfidh léitheoirí óga neamhspleácha agus leanaí a léitear dóibh, agus go deimhin a dtuismitheoirí an-sásamh as an seod seo.


Torben Kuhlmann
Aistriúchán: Andreas Vogel agus Máire Zepf
ISBN: 9781910945261
Futa Fata
Aois: 8+

Foilsíodh an léirmheas seo i dtosach ar Gobblefunked i Meán Fómhair 2017

LabhairAmach.com

Úrscéal gairid faoi téama tráthúil atá curtha romhainn ag Áine Uí Fhoghlú anseo. Scéal faoi thromaíocht agus cíbear bhulaíocht ach go háirithe. Ciara, cailín i rang an teastas shóisirigh atá i lár an scéal. Tá cailín eile ag bailiú slua timpeall uirthi féin, agus ag úsáid Ciara mar sprioc bulaíochta.

Insítear an scéal ó dhearcadh go leor de na daoine óga agus tugann sé léargas leathan ar na fadhbanna agus dúshlán atá ag daoine óga. Seachnaítear insint dubh agus bán, agus tuigimid na cúiseanna atá ag daoine dá n-iompar ach ní déantar leithscéal do dhrochíde.

Tá scéal dúlra neadaithe ann freisin, áit a fhaigheann Ciara faoiseamh sealadach, ach cailleann sí é sin féin.

Tá teannas san insint a dhruideann i dtreo tubaiste, ach bíonn deireadh dóchasach ann agus bláthú i ndán do Chiara. Bláthú a chabhraíonn léi aithint nach bhfuil sí féin saor ó locht – ach déanann sí leorghníomh.

Tá go leor eolas ann faoi thromaíocht ar na meáin sóisialta agus guthán chomh maith leis san saol fisiciúil, agus na bearnaí tuisceana is féidir bheith ann idir daltaí agus múinteoirí.

Tá an leabhar dírithe ar an aoisghrúpa 13 – 15 agus measaim go n-éiríonn leis.

Shamhlóinn freisin go mbeadh sé úsáideach chun plé agus cíoradh ar na ceisteanna ann a spreagadh ar scoil nó i ngrúpaí óige.

Áine Uí Fhoghlú
ISBN:9781784441722
Cló Iar-Chonnacht
Aois: 13-15

Foilsíodh an léirmheas seo i dtosach ar Gobblefunked Deireadh Fómhair 2017.

Saol agus Saothar Deichniúr Údar Gaeilge - Úna Ní Mhaoileóin

Thar an Nollaig, nuair a ghéill mise do falsacht, bhí sraith bhreá ar an Raidió a rinne Máiréad Uí Dhomhnaill le maoiniú ón Údarás Craolacháin. Bhí fhios agam go raibh an sraith le teacht, ach idir seo is siúd níor éirigh liom éisteacht beo. Bhí deacrachtaí agam teacht ar na cláir ar an seinnteoir - agus d'fhiosraigh mé an scéal ar Twitter. Bhí spéis ar leith agam sa chlár an Úna Ní Mhaoileoin a scríobh trí leabhair taistil ar bhain mé an sult astu nuair a tharraing Réaltán m'aird orthu.

Tá cuardach a aimsíonn ocht gclár - níl mé cinnte an sin an t-iomlán - anseo - a bhuí le Caitríona Ní Bhaoill (@RTERnaG). Is dóigh liom go bhfuil srian sé seachtaine le na cláir a bheith ar fáil. Ach seans nach bhfuil. Shamhlóinn go mbeidh athchraoladh i gceist.

D'éist mé aréir leis an gclár faoi Úna Ní Mhaoileóin . Plé spéisiúil idir Máiréad, Roisín Ní Ghairbhí agus Réaltán Ní Leannáin faoin dóigh ar spreag a deirfiúr Bríghid Uí Éigeartaigh í chun na litreacha abhaile a fhoilsiú sa chéad leabhar "Le Grá ó Úna". Tá tagairtí san réamhrá spleodrach a chuir Bríghid leis an leabhar do saothar liteartha a n-athair Séamas Ó Maoileoin. Foilsíodh a chuimhní cinn siúd i "B'fhiú an Braon Fola". Poblachtach agus smaointeoir neamhspleách ab ea é, a raibh deacrachtaí dá réir a ghairm mar oide a chleachtadh i ndiaidh Cogadh na gCarad. Bhí a lorg sin ar saoirse intinne a chlann agus luaigh Róisín Ní Ghairbhí gur raibh col ag boic móra áirithe leis an meon a léirigh Úna ina tuairiscí, ainneoin go raibh moltóirí Oireachtais agus eile tógtha léi.

Tá snas níos mó ar an dá leabhar eile a scríobhadh le haghaidh foilsiú - An maith leat spaigití agus Turas go Túinis ach is í an bhean óg neamhspleách géarintinneach chéanna atá le fáil iontu.

Tréith eile atá i gcoitinne iontu ná flúirse léaráidí phinn Úna féin. Ainneoin nár foilsíodh aon saothair eile léi, bhí baint aici le léiriú leabhar eile de chuid Sáirséal agus Dill.

Chomh maith leis an allagar sa chlár léigh Áine Ní Ghlinn sleachta as na leabhair a léirigh an méid a bhí ráite sna hagallamh.

Ba mhithid na leabhair a athfhoilsiú!

Tá súil agam éisteacht leis na cláir eile sa sraith - tá dornán údar luaite nach bhfuil aon eolas agam orthu, agus dornán eile a bhfuil saothair leo léite agam ach nach bhfuil eolas agam orthu iad féin. Tharlódh sé go spreagfar smaoineamh fánach nó dhó eile....

Idir Huron agus Hudson

Fuair mé nod faoin saothar seo mar go raibh Niamh Ní Bhaoill, iníon an údair ag lorg sonraí teagmhála Pádraig Ó Siadhail, a luaigh an saothar i léacht dá chuid. Tarlaíonn sé go raibh teagmháil agam féin le Pádraig roinnt blianta siar agus muid ag plé Iníon Keevack.

Baineann léacht Phádraig le daoine ag filleadh ó imirce go hÉireann. Tá fáil air i Léann 5.

Tá tús spéisiúil le leabhar Uí Bhaoill - "Léigh mé leabhar, agus d'éirigh mé míshásta le mo shaol. "

Dialann faoi cúpla bliain a chaith sé in iargúil Ceanada, fonn air an chruinne a fheiceáil. Cur síos liriciúil ar dúlra na gcoillte.

"In eitilt na n-éan atá an t-anam, i monabhar na n-ainmhithe atá an croí, i nglogarnach an uisce atá an fhilíocht agus síneann na crainn chaola suas ó na carraigeacha loma, i gcónaí suas..." 

Ach bhí spéis aige i níos mó ná an dúlra amháin :

"Bheadh sé deacair ar an Éireannach tréimhse a chaitheamh i dtír ar bith eile gan spéis a chur i gcúrsaí teanga na tíre sin"

Tá tuairisc sa leabhar ar a iarrachtaí cuir lena eolas ar lucht labhartha na Fraincise, agus aithne a chur ar bhundúchasaigh na coille agus an oighir síoraí. Agus ar ceannaire stairiúil de chuid an phobail a d'eascair as idirphósadh inimircigh ón Fhrainc agus baill de na céad náisiúin - Louis Riel- a theip ar a iarrachtaí cur i gcoinne sealbhú éagórach talún Lucht an Bhéarla. 

Taisce de leabhar. Ar iasacht idir leabharlanna a fuair mé é. Modh iontach leabhar a fháil, ach fios a bheith agat a leithéid a bheith ann.

Is mór an trua nach bhfuil leabharlann cuimsitheach Gaeilge ann, sa dóigh is go bhféadfá teacht ar a leithéid de thaisme! 

Gráinne Gaiscíoch Gael

Bunaithe ar taighde stairiúil - agus a cuid foinsí tugtha ag deireadh an leabhar - tá athinsint bhríomhar déanta ag Siobhán Parkinson ar sraith eachtraí i saol Gráinne Ní Mháille. Na daoine nach luaitear sna leabhair staire - cuntóirí, freastalaithe, cruthaithe. Craiceann agus feoil, meon agus meabhar curtha ar firicí tirime na staire. Ceannaire, máthair, leannán, smaointeoir, stráitéisí a chastar orainn ar na leathanach seo - a chruthaíonn bá dí ina cogadh síoraí go háirithe le hamhas  Eilís, Richard Bingham - Uachtarán Connachta in achrainn fuilteacha Eilís leis na Gaeil.
Amhas a chuaigh thar foighne a mháistreás scaití - ach go raibh ina uirlis fóinteach dí babhtaí eile. (Ná cuir do mhuinín i bprionsaí!)

Thaitin an insint go mór liom agus bainfidh léitheoirí idir óg agus aosta tairbhe as.

Is trua gurb é seo an leabhar deireadh a fheicimid ó Cois Life - ach is cloch mullaigh a ndiongbhála atá ann.



Gráinne Gaiscíoch Gael
Siobhán Parkinson
Cois Life

Lá Coille

Tamall siar scaip @edil_dictionary an nasc chuig "callann" eadhon kalend na Laidine, .i. céad lá na míosa. Bunús Lá Caille - mar caileann atá sé ag Ó Dónaill. 

Luaigh @riadach go raibh tagairt dó "Lá Coille" ag Amhlaoibh Uí Súilleabháin agus timpeallghearradh luaite leis. Chuir sé sin mearbhall orm agus chuaigh mé ag tochailt. 

Seo an tagairt:

CINNLAE AMHLAOIBH UÍ SÚILEABHÁIN
1834
MI GIONBHAIR - Gach la line. An cead la .i. la 'anodlag beag .i. dia ceadaoin .i. la an Timchiollghearradh. - Creidim gur air an la so glaodhaid na Ciaruighig "la Coilleadh";
oir is ionnan coilleadh agus gearradh no timchiollgearradh.

Tháinig mé ar thagairt do thimpeallghearradh ar seanmóir Lá Coille ag an Athair Pheadar:

Nuair a bhíodar araon sa n-aois sin do labhair Dia le h-Ábhraham agus d'órduigh sé dhó tímpalghearradh do dhéanamh air féin agus ar gach duine fireann.

Ansin is ea rith sé liom go bhfuil Lá Coille ocht lá i ndiaidh Lá Nollaig:

Nuair a bhí ocht lá caite agus é le timpeallghearradh, tugadh Íosa mar ainm air, mar a thug an t‑aingeal air sular gabhadh sa bhroinn é. Lúcás 2:21

Tráthúil go leor bhí plé ar Twitter freisin faoi amhrán Nollaig a bhíodh ag Peig Sayers agus a chan Aodán Ó Ceallaigh ar an gclár Bladhaire, agus amhránaí Déiseach eile  Ciarán Ó Gealbháin ar chlár Mhuireann Nic Amhlaoibh, agus tá sé ar fáil ar an CD Déan Gáirdeachas ag Cór Fear na nDéise. Tráthúil mar go bhfuil an véarsa seo leanas ann (aimsithe i gcnuasach Dúchas - ach tá sé sa leabhar Labharfad le Cách freisin):

Is ocht lá na déid sin-
'Seadh glaodhtar la 'Coille air-
I dTeampall na Trionóide.
'Seadh doirteadh an Fhuil Mhilis
Dá chur in-iúl dóibh siúd
Gur scéal é a bhí Chuige
Bheith ag fulaing na daor-pháise
Is ag iomchar na Croise.

---

Tháining Seaghan Mac an tSionnaigh ar léamh eile ar an gceist as Albain, san leabhar Carad nan Gàidheal i gcaibidil faoi Saobh-Chrabhadh na nGaidheal

Bha e 'n a chleachdadh am measg nan Gàidheal, 's na linntibh a chaidh seachad, beachd sònraichte 'ghabhail air na neoil, agus air àirde na gaoithe, air ceud oidhche na bliadhn' ùir'. Air an oidhche so, ma tha a' gbaoth o'n àird' an iar, tha sin anabarrach sealbhach, rathail; agus their iad ris, uime sin, " Dàir-na-Coille" — 's e sin, oidhche anns am bheil beatha ùr air a cur anns na craobhan, no anns a' choille ; agus tha daoine fiosrach ag ràdh, gur ann uime sin a thugadh oidhche-choinnle, no choille, mar ainm air an oidhche so.

Bha meas mòr aca air a' ghaoith 'n iar, mar tha na sean-fhocail ag innseadh dhuinn : —

Gaoth à deas, teas 'us toradh ;

Gaoth o'n iar, iasg 'us bainne ;

Gaoth à tuath, fuachd 'us gaillion;

Gaoth o'n ear, meas air crannadh.

Jiohad ar Árainn Mhór!

Ní túisce Tairngreacht alptha siar agam gur fógraíodh úrscéal eile ó Phroinsias Mac a Bháird. B'ait liom i dtosach gur Coiscéim a d'fhoilsigh seachas Leabhar Comhar, foilsitheoirí Rún an Bhonnáin agus Tairngreacht. Ach cé go bhfuil gnéithe scéinséara ag baint le Fatwa is cineál eile leabhair atá ann. Úrscéalaí Gaeilge an laoch, cineál frustrachas air le saol na litríochta Gaeilge agus an bhearna idir an saol sin agus saol an oileán Ghaeltachta a bhfuil sé fáiscthe as agus ina chónaí ann.

Bhain na slaiseanna agus ciútaí faoi saol na Gaeilge agus dearcadh na meáin Béarla roinnt mhaith gáire croíúil asam.

Scríobhann sé úrscéal samhlaíochta faoin fáidh Mahamad - dúshlán saoirse cainte, más féidir é sin a rá faoi saothar ceilte Gaeilge. 

Ansin a thagann an dara carachtar isteach sa scéal, fear óg le athair (neamhláithreach don mórchuid) Éireannach agus máthair ón Libia a tógadh in Éirinn. Drabhlásaí macnasach. Ach a aimsíonn foilmhe ina shaol agus faoi thionchar a ghaolta déanann iarracht é líonadh le dian Ioslam. Scéal measartha coitianta in Iarthar na hEorpa. 

Cloiseann sé faoin úrscéal agus feiceann deis clú a bhaint amach agus leorghníomh a dhéanamh i saol a shíleann sé bheith peacúil ach ar deacair leis scaradh léi. 

Fíonn Proinsias scéal atá éadrom greannmhar ach fós féin nach múchann dáiríreacht na ceisteanna. Tá sleachta den úrscéal faoin fáidh sa leabhar freisin. 

Léitheoireacht siamsúil ach tairbheach. 

Éire an lae inniu atá ag claochlú - Tá ról tábhachtach sa scéal ag daoine aeracha freisin. 

Molaim an leabhar!

https://www.siopaleabhar.com/tairge/fatwa/

Fatwa 

Proinsias Mac a Bháird 

Coiscéim 

ISBN 13: 6660012190607 

Cur i gCéill

D'fhreastail mé ar sheoladh an leabhair seo i Smock Alley áit ar chuala dornán beag againn comhfhreagraí coiriúlachta RTÉ, Órla O'Donnell ag tabhairt suntas do chruinnis agus fírinne na gnéithe síceolaíocht fóiréinseach sa leabhar.

Tá staidéar déanta ag Celia de Fréine ar a leithéid agus seas sé sin léi in insint an scéil seo. 

Ní bean óg an laoch, Cass Uí Chaoimh. Tá clann tógtha aici. Ach ar bhealach is tús saoil atá i gceist sa leabhar seo. Le linn a saol pósta bhí sí gafa le clann, agus le cúram a máthair chéile. Bean a raibh col aici lena cúlra íosaicmeach. Anois is baintreach í, ag déanamh a cinntí féin. Saor roghanna nua a dhéanamh.

Ag obair i cúpla gné den síceolaíocht. Ina measc do na Gardaí. Ach fiosrach as a stuaim féin faoi bhás bean óg gaolta léi, a chuaigh i bhfarraige as a stuaim féin. Má rinne. 

Tá casadh agus corr sa scéal, agus scéalta eile fite isteach is amach ann. A d'fhéadfadh baint a bheith acu leis an príomhscéal. 

Tá an buaic sásúil drámata. 

Agus tá go leor síolta curtha go bhféadfadh Cass filleadh orainn le héachtraí nua. 

Carachtar nua spéisiúil iltoiseach le cúlra casta domhain. Agus carachtair eile lena hais. 

Léitheoireacht siamsúil spreagúil, mar is ceart do scéinséir. 

Go leor cur i gcéill le scagadh agus scaipeadh!

Cur i gCéill

Celia de Fréine 

Leabhar Comhar 

Sraith: An Léamh Liteartha

ISBN: 978-1-9998029-7-4

https://comhar.ie/leabhair/cur-i-gceill/

Anseo!

Bainim taitneamh as giolcaireacht Úna-Minh agus cuireann an ciníochas a bhíonn uirthi cuir suas leis colg orm. Maith go leor, bhíomar in adharca a chéile uair nó dhó mar gur mór agam cruinneas agus sanasaíocht agus is deacair idirdhealú idir beachtaireacht (nach mbím ag iarraidh dhéanamh) agus fiosracht saoithín (a bhfuilim ciontach as agus ar deacair orm smacht a choinneáil air).

Fuair mé géarú goile don leabhar le linn an Red Line Book Festival nuair a labhair sí agus léigh sleachta as an leabhar in Áras Chrónáin. 

Tá trí ghné leis an leabhar. A huchtú ag bean singil as Éirinn a thóg anseo i lena hathair sise, iar Gharda de bhunadh na Gaeltachta. Tógáil lán ghrá ainneoin go mothaíonn sí colm an uchtaithe. Ach tógáil oscailte freisin a lig di fréamh láidir Éireannach Gaelach a chuir síos gan neamhaird a dhéanamh ar a hoidhreacht san Vítneam. An dá fréamh fógartha go mórtasach ina hainm - Úna-Minh. 

Tionchar a dhaideo a thug di grá agus cumas sa Ghaeilge, agus na laethanta saoire in Iarthar Dhuibhneach i measc gaolta agus cairde. Ardú croí ó thús deireadh. 

Faraor ansin an taobh dorcha de gan a bheith ag teacht leis an gcuma a shíleann lucht na haigne iata gur cheart a bheith ar Éireannach. An síor cheist "cárbh as dhuit dáiríre". Ionsaithe ar líne agus san fíor saol. Ionsaithe a chreimfeadh muinín duine níos íogaire. 

Bail ó Dhia ar Úna-Minh a shocraigh gan géilleadh agus bheith láidir. (Bheadh claonadh ionam féin admhaím cúlú go limistéar sábháilte). 

Tríú chuid spreagúil faoin obair ceannródaíoch atá á dhéanamh aici mar saoroibrí sna meáin dhigiteacha, ainneoin an streachailt síoraí obair a aimsiú. Feidhm á bhaint aici as a spéis sna cluichí ríomhaireachta chun an Ghaeilge a chur chun cinn! (Seanduine dóite mise gur beag a spéis i gcluichí ríomhaireachta, mar sin admhaím go raibh roinnt de nár thuig mé in aon chor). 

Tá an leabhar snasta eadrom agus go leor nathanna cuí Ghaeilge móide aistriúcháin Béarla i mboscaí tríd síos. Mar a chuireann sí féin frása an lae amárach ar Twitter. 

Thug mé an leabhar ar ais go pras go dtí an leabharlann, mar dúradh liom go raibh scuaine neamhghnách ag fanacht leis! 

Lón machnaimh fiúntach agus dearcadh dearfach ar roinnt ceisteanna atá beo - uchtú, féiniúlacht, ciníochas, saorobair agus an Ghaeilge a choinneáil beoga agus a scaipeadh. 

New Island Books a choimisiúnaigh agus a d'fhoilsigh - toradh indíreach ar an chaoi a chuaigh Úna-Minh i ngleic le hionsaí gránna ciníoch uirthi féin in Áth Cliath.... 

https://www.newisland.ie/nonfiction/anseo

Bail ó Dhia ar a gcuid oibre! 

Odaisé

Tarraingíodh m'aird ar aistriúchán Pádraig de Brún ar Odaisé Homer le linn an phlé ar Twitter roimh IMRAM na bliana seo, áit a raibh ócáid le haistriúcháin nua.

Luadh le linn na hócáide sin go raibh sé de nós ag de Brún an méid a bhí aistrithe aige i rith an lae faoi bhráid saoithe Dhún Chaoin agus iad ar airneáin leis istoíche ina theach ag an Cill. (Cuireann sé arraing trím chroí gach uair a fheicim an bhail atá ar an dteach breá adhmaid sin anois).

Tá an leabhar seo againn de bharr gur cuireadh clóscríbhinn neamhiomlán faoi bhráid Ciarán Ó Coigligh, scoláire. Bhí ainm sagairt eile luaite leis ach bhí amhras air. Chuaigh sé i gcomhairle le Máire Mhac an tSaoi, neacht de Brún. Dhearbhaigh sise a thuairim agus d'aimsigh sé an chuid eile den aistriúchán i gcartlann de Brún. Is cosúil go raibh sé á réiteach chun go bhfoilseoidh Sáirséal agus Dill é ach nár éirigh leis é chríochnú.

Bhí mórchuid d'eachtraí Odaiséis cloiste agam ar bhealach amháin nó bhealach eile ach ní raibh aistriúchán ar bith léite agam. 

Ní breitheamh mé i gcúrsaí filíochta, ach bhí an leagan seo soléite go maith - ainneoin an saibhreas cainte a chnuasaigh de Brún in Ollscoil na Cille. Tá go leor athrá i gceist, mar sin ní fada go mbíonn focail nua foghlamtha - fiúnach (fearg), ólaithe (tonnta) agus araile. 

Bhí mé ag streachailt beagán mar go mbíonn an insint ag preabadh siar agus aniar san am, pearsan éagsúla ag insint an scéal ag amharc siar.

Scéal lán eachtraí daonna agus diaga. Aitéiné na súl glas ag cuidiú le Odaiséis, Poseidon luascaire cóstaí ag iarraidh é a bhascadh. Chuaigh roinnt de na hainmneacha coimhthíocha sa bhfraoch orm admhaím. 

Bhí díomá orm leis an dearadh - measaim go mbeadh cló beagán níos mó agus leagan amach níos snasta chun tairbhe an leabhair. 

Coiscéim a d'fhoilsigh i 1990.

Sa Teach seo anocht

Úrscéal gairid, úrscéilín dáiríre atá anseo. Caibidlí gairide. Sruth comhfheasa fir atá á intinn déanta suas aige a bhean, a bhfuil a ghrá di fuaraithe a thréigean. Agus an tig inar tógadh é. Agus a mhac, a bhfuil grá aige fós dó. É diongbháilte imeacht ar maidin. Scéal coitianta faraor. 

Tá teannas san insint, gnéithe den scéal á nochtadh diaidh ar ndiaidh. Ach mar a bheadh sceitse a fhágann fairsinge don léitheoir ionannú leis an reacaire. Macalla de tragóidí bheaga saol aon duine a thug grá seal agus ar tháinig athrú ar an gcaidreamh - agus ní dócha go bhfuil mórán fear nach n-aithneodh tréithe acu san reacaire. Is obair leanúnach caidreamh ar bith seachas finscéal sona amach ón bpósadh go bás. 

Luaigh Mícheál agus é ag caint ar An Cúinne Dána ar RnaG gur insint an fhir amháin atá anseo. Ach tugtar go leor eolais le go gcuirfeadh an léitheoir a léamh f(h)éin ar an scéal. 

Thaithin an scéal go mór liom, ainneoin a truamhéalaí is atá an ábhar. Agus tá an insint snasta. Mórán d'aon ráig amháin a léigh mé é. Bheadh freisin murach go raibh obair le déanamh! 

Táim buíoch de Chló Iar-Chonnacht a chuir cóip léirmheasa chugham. Tá oiread leabhair maithe foilsithe le déanaí gur dócha go mbeadh an ceann seo éalaithe uaim! 

Sa Teach seo Anocht
Mícheál Ó Conghaile
Cló Iar-Chonnacht

Croí Cine

Bhí cónaí orm sa Ghearmáin, scoite amach ó Ghaeil agus Gaeilge, nuair a cheannaigh mé Croí Cine Seán de Fréine go luath sna nóchaidí. Sleachta as litríocht na Gaeilge ó Rosc Amergin go Ár Ré Dhearóil. In eagar de réir téama sna caibidil i dtreo is go bhfuil scéal le léamh sna dréachta, scéal na nGael agus a gcuid smaointeoireachta. Gaeilge na linne seo curtha go cúramach ar na sleachta ársa.

Tá sé ar mo leabhragáin ó shin, faoi ghradam. Is iomaí seoid aimsithe agam ann, agus is minic a chuaigh mé ag póirseáil ann.

Is fada as cló é agus deacair teacht air. Cailleadh go leor de stoc an Chlóchomhair nuair a bhí tuillte san Trá Thuaidh i mBaile Átha Cliath ag tús an chéid seo. 

Is maith mar sin go bhfuil eagrán méadaithe snasta curtha amach ag Cló Iar-Chonnacht. 

Sa bhreis ar na sleachta féin tá innéacs úsáideach agus nótaí faisnéise ar focail agus leaganacha nach mbeadh ag léitheoir.

Croí Cine 

Seán de Fréine

Xenogenesis

Tá Octavia Butler ar duine de na scríbhneoirí a bhfuil mé tagtha uirthi le blianta beaga anuas. De shliocht daoir ón Afraic i Meiriceá. Ficsean Samhlaíoch den scoth scríofa aici, fáiscthe as an dtaithí ar leith ar an saol a bhí aici.

Sa sraith Xenogenesis (atá ar fáil faoin ainm Lilith's Brood freisin) tá cogadh núicléach tar éis an chine dhaonna a scrios nach mór. Tá fuílleach an áir tarrthálatha ag Oankali, cine eachtardhomhandach a bhfuil buanna iontacha bithinnealtóireachta acu, agus é ar a gcumas galair a leigheas agus fad iontach a chuir le saol daoine. Ach is mian leo cumasc leis an gcine daonna chun a gcine féin a chuir ar aghaidh.

Tá cuma iontach éagsúil orthu, míofar i dtéarmaí daonna. Agus cé go bhfuil fireann agus baineann orthu, tá an tríú gnéas - ooloi - de dhíth chun atáirgeadh a dhéanamh. 

Sa chumascú le daoine mar sin bíonn cúigear sa lánúin, agus tréithe ó gach tuismitheoir ag an leanbh, an ooloi ag feidhmiú mar innealtóir géiniteach chun an leanbh a "mheascadh". Fearacht feithidí bíonn claochlaithe móra i gceist nuair a thagann neach in inmhe. 

Tá céadfaí forbartha go mór acu, rud a chuireann ar a gcumas freisin cumarsáid fíoréifeachtach a dhéanamh mar phobal, agus cineál daonlathas bunadh a chleachtadh. 

Tá siad den tuairim gur fabht mharfach don gcine céimleathas an duine, foinse an foréigin.

Géilleann siad go pointe do freasúra daonna don comhshamhlú agus tar éis an domhain a leigheas ligtear daonna ar ais air chomh maith le coilíneachtaí measctha Oankali daonna. Ach tá na freasúraithe fadsaolach ach aimrid de bharr innealtóireacht na hOankali. 

Tá duine ar leith lárnach i ngach úrscéal. Lilith sa chéad úrscéal, baintreach roimh an chogaidh. De bhunadh Afra Meiriceánach. Duine de na céad daoine a mhúsclaíonn na hOankali as tromshuan staidéar. Comhoibríonn go drogallach leo i ndúiseacht an choda eile agus a ullmhú don saol nua. Meas brathadóra uirthi dá réir ag an dream nach ngéilleann. 

Mac léi leis na hOankali an dara duine. Cuma sách daonna air, agus déantar fuadach air ag na freasúraithe. Fágtar ann ar feadh tréimhse é d'fhonn eolas a bhailiú chun fadhb na freasúra a réiteach. 

Ooloi dá sliocht an tríú duine - castacht ar an gconair chuig cine nua. 

Fágann an leagan amach seo go leor scóip aici chun ceisteanna cumhachta, inscne, caidreamh agus cóir a chíoradh. Seachnaíonn sí freagraí néata simplí. Go deimhin fágtar go leor faoin léitheoir. 

Tá dearcadh ar leith le fáil sna scéalta. Lón machnaimh. 

Sitges

Seinneann m'iníon Viola agus Fidil leis an gceolfhoireann Rithim i mBré, ceolfhoireann atá bainteach le Comhaltas Ceoltóirí Éireann i mBré agus le Music Generation.  Le traidhfil blianta anuas tá siadsan páirteach i bhféile ceoil i Sitges na Catalóine.. Mar sin ag deireadh an míosa seo chaite thugamar beirt aghaidh ar Sitges.

Fad a bhí m'iníon ag cleachtadh agus ag foghlaim ceoil, bhí mise díomhaoin agus ag fánaíocht thart ar na sráideanna. Níorbh cruatan ar bith sin, mar go raibh an aimsir mar a bheadh ar lá breá samhraidh in Éirinn. Bhí ár n-óstán lonnaithe ar imeall an tseanabhaile agus bhí na hócáidí ar fad istigh i lár an seanabhaile céanna - cnocán le sráideanna cúnga ó na meánaoiseanna - agus scata foirgneamh ón ré sin freisin.

Trá agus siúlán bhreá. Solas iontach. Thug mé faoi deara go raibh scata dealbh d'ealaíontóirí ar an siúlán céanna - El Greco ina measc. 

Is beag iontas gur mheall an bhaile leithéidí Santiago Rusiñol y Prats. 
Thug mé suntas do na fógraí sráidainmneacha cuanna, dhátheangacha, ar tíleanna agus pictiúir ag dul leo go minic. Tá Caistílis éigin agam, ach níl Catalóinis. Theip orm i siopa amháin uachtar reoite sú talún a aimsiú do m'iníon - toisc gurbh as Catalóinis amháin a bhí na blasanna agus nach raibh cosúlacht ar bith leis an focal a bhí á lorg agam!

Ní dhearna mé mórán ullmhúcháin don turas. Má tá sé i ndán dúinn filleadh beidh roimh réamhoibre déanta agam - agus déanfaidh mé iarracht cuaird a thabhairt ar cuid den na foirgintí stairiúla ann.

D'éist muid Aifreann Domhnaigh (i gCatalóinis) san Eaglais os cionn na trá - eaglais barócach, is dócha (ní saineolaí mé!).

Ní raibh faoileáin ar bith le feiceáil - ach bhí pearóidí beaga glóracha uaine fán trá, ag neadú sna crainn pailme.

Bhí an ócáid ceoil féin taitneamhach cé nach raibh mé i láthair ach nuair a bhí m'iníon ag seinm (faillí eile!).
Bheadh fonn orm filleadh.

Margaret Lonergan

Tá mé ag freastal ar imeachtaí de chuid IMRAM le blianta anois. Go minic bíonn filíocht físe de chuid Margaret Lonergan mar chúlra ag léiriú na léamha agus na taibheanna.

Téann siad i bhfeidhm orm agus is minic a fhanann íomhá liom (agus a chuireann ag tóraíocht mé). 

Tá cuimhne fairsing agus súil géar aici, agus na scileanna chun íomhánna a mheascadh agus colláis a chruthú. 

Chuaigh a roghanna i mbliana i bhfeidhm go minic orm agus tá sé sin ráite agam sna nótaí fánacha anseo. 

Is léir go dtumann sí í féin sna saothair chun an meon agus atmaisféar cuí a aimsiú don taibhe - agus é in oiriúint don seomra agus do saothair na hoirfidigh eile. 

Ní bhrúnn na híomhánna iad féin chun cinn, cuireann siad leis an éigse gan baint de na focail. Tugann lón machnaimh don lucht féachana gan a samhlaíocht a srianadh. 

Gura fada buan í. 

Tá roinnt dá cuid saothair féin le feiceáil ar Instagram https://www.instagram.com/jackdawstudiodublin/

Eachtraí Thomáis

Fadó, fadó bhí post samhraidh agam leis an Irish Academic Press. Iadsan a d'fhoilsigh saothair Edward Mac Lysaght ar sloinnte na hÉireann, agus b'shin a raibh d'aithne agam air. Luaigh @riadach ar Twitter go raibh úrscéal ana mhaith scríofa aige agus phrioc sin m'fhiosracht. Ní raibh fhios agam fiú Gaeilge a bheith aige.

Is Bildungsroman é Eachtraí Thomáis is dócha - scéal lonnaithe faoin dtuath in Éirinn ag tús an chéid seo caite. Fear óg ó theaghlach gustalach go maith a díbríodh agus tar éis seal a chaitheamh ar deoraíocht filleann go hÉirinn le cara níos sine a bhfuil feirm faighte le huacht aige. 

Titeann i ngrá go mí shona faoi dhó. Feirmeoirí agus spailpíní, agus lucht an tí mhóir. 

Is sa chéad pearsa, ag amharc siar, a insítear an scéal, mar dhea agus gur dó féin atá sé ag scríobh. 

Ní reacaire uilefheasach atá againn agus is treise an scéal dá réir. 

Caint nádúrtha atá ann, le tuin láidir Déiseach. 

Ní dóigh liom go bhfuil mórán dá leithéid léite as Gaeilge agam - mheabhraigh sé Hesse nó Hans Fallada dom.

Úrscéal réalaíoch, agus insint réalaíoch nár fhéach le gach ceist a fhreagairt. Agus cur síos breá ar réimsí saoil. 

IMRAM - Nick Drake

Gadhar dúshúileach tháinig chugam

Gadhar dúshúileach bhí tuilleadh uaidh

Gadhar dúshúileach d'aithin mé

Gadhar dúshúileach d'aithin mé

Gadhar na súl dubh

Gadhar na súl dubh

Bliain i ndiaidh bliana cuireann IMRAM ceolchoirm i láthair ina gcuireann plúr na gceoltóirí leaganacha traschruthaithe de amhráin ceoltóra Béarla i láthair. Blianta eile is ainm mór le rá a bhí i gceist, agus foireann mór glórach ceoltóirí ar an ardán. Spleodar agus fuinneamh ag croitheadh an lucht féachana.

Bhí cúrsaí difriúil i mbliana. Triúr ceoltóir ar an ardán.  Liam Ó Maonlaí (guth, pianó), Neil Martin (Dordveidhil), agus Peter O'Toole (giotár).

Nick Drake an cumadóir a bhí i gceist, amhránaí nach raibh ach trí albaim eisithe aige nuair a chuir ródháileog drugaí don galar dubhach a raibh a chrúba go domhain ann deireadh lena shaol. 

Bhí an ceol níos brónaí ná mar is iondúil, níos pearsanta, níos giorra do dhaoine. 

Leaganacha traschruthaithe Gabriel. 

Saothar chúramach físe Margaret Lonergan. Go leor grianghraf de Nick Drake agus a theaghlach fite le colláis ealaíne. Agus ealaíontóirí ar leith freisin. Javier Riera mar shampla, a leagann pátrún solais geoiméadracha anuas ar tírdhreacha a bhí mar chúlra do "Crann Torthaí". 

Ealaíontóir eile nach raibh fadsaolach de bharr duairceas faoina healaíon a thug na híomhánna oiriúnacha do "Hazey Jane / Jane Sa Cheo" — an Grianghrafadóir turgnamhach Francesca Woodman. 

Fíodh na heilimintí ar fad le chéile go cúramach as saothair na healaíontóirí uilig seo chun lón anama agus machnaimh a thabhairt do lucht a bhlaiste. 

Chuir Gabriel aguisín leis, ag léamh roinnt dáin de chuid máthair Nick, Molly Drake maille dán dá chuid féin spreagtha ag leac uaighe Nick Drake. Óna shuíochán a léigh sé seachas ón ardán, sa dóigh is gur guth díchollaithe na hÉigse a chuala an lucht féachana.... Diamhair. 

Tá formhór na téacsanna ar fáil ar bhlag Gabriel

Dreoilín na Máighe

(íomhá ó eagrán speisialta Comhar ar Ó hAirtnéide) 

Bhí dhá ócáid ar Satharn Féile IMRAM i Smock Alley tiomnaithe do Michael Hartnett a d'éag fiche bliain ó shin.

Tarlaíonn sé go bhfuil Muince Dreoilín léite le déanaí agam, agus spéis múscailte ionam. 

Bhí Róisín Ní Ghairbhí ina cathaoirleach ar phlé faoin bhfile is a fhilíocht idir triúr. Beirt a raibh aithne phearsanta acu air, Mícheál Ó Siochrú agus Mike Mac Domhnaill. Agus an scoláire Sorcha de Brún a bhfuil aithne léitheora aici air.

Bhí an chíoradh ar an chúlra as ar fáisceadh an fhilíocht agus an streachailt a bhain leis spéisiúil. Agus an léargas ar an dóigh a raibh an ól agus an bhé fite fuaite dó, ainneoin fios a bheith aige go raibh an galar á chreimeadh. 

An ciúnas, an tabhairt faoi deara, na fréamhacha traidisiún is teanga a nasc é lena áit dhúchais agus an gairm osnádúrtha filíochta a bhraith sé bheith air. An fáisceadh idir dhá theanga. 

San léiriú Oirféas Nua rinneadh cur i láthair ar fhilíocht Uí hAirtnéide idir Gaeilge agus Béarla. Na dánta á reic ag Cathal Quinn agus Gabriel Fitzmaurice. Tionlacan ceoil ó Michelle Mulcahy. Damhsa ó Sibéal Davitt. Filíocht físe Margaret Lonergan ag meabhrú le grianghraif na nithe as ar fáisceadh é agus a fhilíocht. Tristan Rosenstock ina chathaoirleach agus é ag cuidiú le ceisteanna agus ceoil chun cuir leis an iomlán. Gesamtkunstwerk a labhair leis na céadfaí uilig.

Tá fonn orm anois dul i ngleic leis an bhfilíocht idir Gaeilge agus Béarla... 

Laochra na Seanlitríochta

Bíonn roghanna deacra romham i gcónaí nuair a fhoilsítear clár IMRAM. De bhrí go mbíonn orm bus a fháil abhaile agus éirí luath an mhaidin dár gcionn tá sé dodhéanta freastal ar gach rud.

Ach bhí fonn mór ar orm Liam Mac Cóil agus Diarmuid Johnson a chlos i mbun léitheoireachta. Tarlaíonn sé go bhfuil an dá saothar as ar tharraing siad léite agam.

Chomh maith le bheith ina fhile agus scríbhneoir próis, seinneann Diarmuid Johnson an fheadóg mhór go feillbhinn. Seinn sé píosa mar réamhrá sular thosaigh Liam Mac Cóil ag léamh óna úrscéal An Choill.

Níl aon dá saothar le Liam Mac Cóil mar an gcéanna, ach is ceann ar leith An Choill. Athshamhlú ar eachtra de chuid ridire de chuid an Bhord Cruinn, scríofa i bhfriotal agus stíl na rómáns Artúracha.

I dtús an scéil músclaíonn an laoch i lár coille, é ar díchuimhne iomlán. Tá castachaí agus fealsúnacht go leor a bhaint leis an scéal, agus mar a dúirt mé le Liam bhraith mé féin agus mé á léamh go raibh mé i bhfostú mé féin, ar strae sa chaschoill. Cuid den pointe é sin, dar leis...

Taithí de chineál eile, ar lú dua agus ar mo phléisiúr, éisteacht le léamh mínráiteach Liam ar sleachta as an scéal - go háirithe os rud é nár bhain na nathanna  ársa tuisle as mar a bhaineann siad as asam agus mé ag léamh. Agus rogha cuí de phictiúir rómánsacha roghnaithe ag Margaret Lonergan á theilgeadh ar an mballa lom laistiar de i Scoil na mBuachaillí.
Ealaín eile ar fad. Agus fonn orm athchuairt a thabhairt ar an leabhar.

Seilbh Inse Fódla atá mar fotheideal ar insint Diarmuid Johnson ar scéalta Tuatha De Danann, agus is tírdhreacha sceirdiúla na hÉireann a bhí roghnaithe ag Margaret Lonergan chun na sleachta a léigh Diarmuid a léiriú. Clocha loma mar chúlra d'insint ar streachailt na laochra - gabháil Fódla ó na bhfear bolg agus a chosaint i gcoinne Balor agus na bhFomhórach.

Prós ceolmhar a chleachtann Diarmuid agus tá guth soilbhir glan aige. Idir na sleachta sheinn sé ar an bhfeadóg mór.

Cloisim go bhfuil Conaire Mór taifeadta mar chlosleabhar aige agus ar na bacáin ag Leabhar Breac. Agus Midir agus Étain ag teacht ár dtreo san earrach.

Agus maidir le Liam Mac Cóil, go mbeidh ceann scríbe bainte amach faoi dheireadh ag Lúcás Ó Briain roimh Nollaig - imleabhar toirtiúil ag teacht ár dtreo.

Gura fada buan Leabhar Breac agus a chuid údair - laochra na seanlitríochta atá ag tabhairt léargas úr dúinn ar sheanchas ár sinsir.

Tá Odaiséas sa Táin!

Ba tinfeadh iontach a bhí ann ag Lucht IMRAM iarraidh ar bheirt, a bhfuil leaganacha nua Ghaeilge den Táin curtha ar fáil acu, dul i ngleic le heachtraí Odaiséis de réir Homer.

Tá leagan Gaeilge ann cheana ar ndóigh, a rinne an Pádraig de Brún. Mar fear an tí, d'inis Cathal Póirtéir dúinn ina réamhrá mar a chuaigh Pádraig de Brún i ngleic leis an Ghréigis i rith an lae. Um am airneán ansin bhailigh saoithe Dhún Chaoin i dTig na Cille agus phléigh siad an dréacht d'fhonn barr snasa a chuir air. (Táim fós ag fanacht go dtiocfaidh an leabhar chugham ón leabharlann....)

Cuir chuige eile a bhí ag Darach Ó Scolaí agus Réamoinn Ó Ciaráin, shamhlóinn. Ach bhí na torthaí ceolmhar cuanna mar sin féin. 

Eachtra Polaiféamas Cioclóps a d'aistrigh Darach Ó Scolaí. Tá roinnt d'aistir Odaiséis roimhe mar réamhrá don scéal, agus cuir síos gairid ar oileán na Placairí Loiteoge...

Ach an ghuais ina fhágann mórtas agus ceanndánacht Odaiséis é féin agus a chomrádaithe croí an scéil, agus a ghliceas a thugann sciar acu slán ó chraos an arracht.

Chuir Séamus Barra inár láthair saothar Dharach, le tionlacan ó rogha Margaret Lonergan de phéintéireacht claisiceach agus rómánsach ar an scéal.

Scéal éagsúil a bhí le reic ag Ciara Ní É - aistriúchán Réamonn Ó Ciaráin ar eachtraí deiridh Odaiséis, a fhilleadh abhaile ar deireadh tar éis deich mbliana de chogaíocht agus deich bliana eile d'fhánaíocht. A theaghlach faoi léigear ag lucht suirí ag iarraidh a bhean a mhealladh agus teacht i dtír ar a shaibhreas. A mhac faoi bhrú. A bhean amhrasach faoi ghéilleadh dá dóchas go bhfuil a fear fillte dáiríre. 

Scéal corraitheach brónach lúcháireach. 

Tionlacan arís ag rogha Margaret Lonergan d'íomhánna. Thaithin an ceann thuas go háirithe liom - an radharc nuair a aithníonn a bhuime Odaiséis ar colm ar a chos, agus cosa an strainséire á ní aici... 

Tá súil agam go mbeidh fáil againn ar na sleachta, prós cuanna álainn. 

Agus lón anama eile ó IMRAM. 

An dochtúir leis an hata dearg..

Fabhalscéal de chuid Martin Luther 

Ein Löwe, Fuchs und Esel jagten miteinander und fingen einen Hirsch. Da hieß der Löwe den Esel das Wildbret teilen. Der Esel machte drei Teile, des ward der Löwe zornig und riss dem Esel die Haut über den Kopf, dass er blutrünstig dastand, und hieß den Fuchs das Wildbret teilen. Der Fuchs stieß die drei Teile zusammen und gab sie dem Löwen ganz. Des lachte der Löwe und sprach: »Wer hat dich so lehren teilen?« Der Fuchs zeigte auf den Esel und sprach: »Der Doktor da im roten Hut!«

Diese Fabel lehret zwei Stücke. Das erste: Herren wollen Vorteil haben, und man soll mit Herren nicht Kirschen essen; sie werfen einen mit den Stielen. Das andere: Das ist ein weiser Mann, der sich an eines andern Unfall bessern kann.

Chuaigh Leon, Sionnach agus Asal ag seilg in éineacht agus mharaigh eilit. Dúirt an Leon leis an Asal an chreach a roinnt. Rinne an Asal trí chuid cothrom as. Bhuail taom feirge an Leon agus bhain sé an craiceann de chloigeann an Asail á fhágáil fuilsmeartha. Dúirt sé leis an sionnach an chreach a roinnt. Bhrúigh an sionnach an trí chuid le chéile agus shín ar an Leon iad. "Cé mhúin duit roinnt amhlaidh? " , arsa an Leon, ag gáire. "An dochtúir thall lena Bhairéad dearg"

Tá dhá mhúineadh sa fabhalscéal seo. Bíonn buntáiste ó Thiarnaí agus b'fhearr gan silíní a ithe leo - caithfidh siad na gasa leat. Agus - fear gaoismhear é siúd a thig foghlaim as mí ádh duine eile. 

Our Tangled Speech

Níor bhuail mé le hAodán ach uair fánach amháin. Mheall Tomaí Rua ó thuaidh mé go hÉigse Loch Lao chun labhairt faoi Twitter (cad eile). Bhí béile agam i bhfochair comhluadar gnaíúil agus chuaigh greann agus grinneas Aodán Mac Póilin i bhfeidhm orm.

Sa chnuasach aistí seo tá an ghreann agus an grinneas céanna le fáil. Rinne Aodán cion fathaigh don ngaeloideachas ó thuaidh ó na seachtóidí ar aghaidh - ach is mó fós a rinne sé ina iarrachtaí an balla idir an pobal Aontachtach agus an Ghaeilge a leagan.

Tá stair gluaiseacht na Gaeilge i mBéal Feirste ó aimsir na hársaitheoirí Protastúnacha go dtí streachailt an lae inniu clúdaithe go cuimsitheach sna haistí, agus an idirphlé idir pholaitíocht agus gluaiseacht na teanga léirithe go cruinn. 

Tá cúram ar leith déanta de chúrsaí craolacháin. 

Tá aiste amháin ag deireadh an leabhair maidir le sloinnte a léiríonn leithne agus doimhne na castachtaí. 

De bhrí gur foilsíodh na haistí cheana in áiteanna éagsúla tá roinnt athrá i gceist ainneoin go ndearnadh eagarthóireacht air.

Tá an leabhar thar a bheith luachmhar do mo leithéid nach bhfuil cur amach dáiríre aige ar chúrsaí an Tuaiscirt agus an spreagadh a chuir Bóthar Seoighe agus go leor tograí eile chun cinn. 

Lón machnaimh. 

Gaeilge - Anseo agus Anois

Ar shlí is an deis níos mó a chlos ó leabhar Úna-Minh Caomhánach Anseo a mheall mé amach go Cluain Dolcáin de hAoine seo chaite.

Mar chuid de Féile Leabhair an Líne Deirg a reáchtálann Comhairle Contae Átha Cliath Theas bhí painéal cainteoirí faoi agallamh ag Peadar Ó Caomhánaigh.

Ainneoin ainm na Féile ba ghá dom bus a fháil ó lár na cathrach go Cluain Dolcáin. Ní maith liom bheith mall ag imeachtaí agus bhí gach cosúlacht le tranglam tráchta Faiche an Choláiste.

Bhí faoiseamh orm mar sin gur leandáil mé in Áras Chrónáin a bheag nó a mhór in am. Bhí grúpa de cheoltóirí óga traidisiúnta ag seinm chun deis a thabhairt do na cainteoirí socrú síos, mar sin ní raibh mórán cúis le m'imní!

Chuir Peadar an triúr cainteoir i láthair. Úna-Minh Caomhánach, Ciara Ní É, agus Garry Bannister.

Idir píosaí plé ar an nGaeilge agus a gcaidreamh féin léi, rinne Ciara roinnt dá taibhfhilíocht a reic. Léigh Garry Bannister a rogha dhánta de chuid filí comhaimseartha na Gaeilge - Cathal Ó Searcaigh, Gabriel Rosenstock, Caitríona Ní Chléircín - agus fear nach raibh iomrá cloiste agam faoi roimhe, Howard Lawn. 

Léigh Úna-Minh dhá sliocht as a leabhar, ceann álainn grámhar faoina caidreamh lena Dhaideo, fear Gaeltachta ó Iarthar Dhuibhneach a labhair Gaeilge léi ó thús. Uchtaíodh Úna-Minh mar leanbh ón Vietnam agus bhí an dara sliocht níos dorcha - a taithí le ciníochas fánach síoraí a sroich a phointe is ísle in ionsaí tarcaisneach uirthi i lár Bhaile Átha Cliath nuair a bhí sé de "dhánacht" aici masla a fhreagairt.

Ach mar sin bhí an dóchas i dtreis agus an Ghaeilge á cheiliúradh san ócáid dhátheangach seo. 

Bhí cór áitiúil d'athfhoghlaimeoirí a chuir go mór leis an ócáid, ag canadh amhráin a d'fhoghlaim siad fadó ar scoil chun an chaint a éadromú. 

Tá mé cinnte gur lean an plé agus allagar ar aghaidh i mbeár Áras Chrónáin ach faraor bhí turas fada abhaile le cuir díom agamsa...

Aguisín - foilseoidh New Island Books leabhar Úna-Minh ar an 24 Deireadh Fómhair

https://www.newisland.ie/nonfiction/anseo

Sruth Teangacha

I ndiaidh dom Mo Chara a léamh le déanaí chuaigh mé sa tóir ar breis filíochta de chuid Gearóid Mac Lochlainn. Bhí Sruth Teangacha luaite i Mo Chara agus chuir mé fios air.

Tá réimse téamaí á chíoradh aige ach is iad na dánta faoi thrioblóidí an Tuaiscirt agus an slí a théann siad i bhfeidhm orthu siúd a mhair tríothu agus a tháinig in inmhe lena linn is mó a chuaigh i bhfeidhm orm. Bhí orm an leabhar a leagan uaim go minic chun na mothúcháin a dhíleá.

Cé gur taibhfhilíocht a chleachtann Mac Lochlainn agus gur cumhachtaí go mór a fhilíocht ráite tá faoi seo taithí éigin agam ar a theacht i láthair (tríd físeáin don mórchuid) go bhfuil a chanúint shainiúil uirbeach ar fáil do mo chluas inmheánach. 

Díolaim as Gaeilge agus Béarla atá anseo - ach ní lomaistriúchán atá i gceist ach dánta san dá theanga ar an téama céanna. Go háirithe nuair is é féin a chum an dá leagan. 

Tá dán amháin aige (a reiceann sé ar an CD) faoi bheith ag cuir aistriúcháin ar fáil ag léamha filíochta do dhream gan tuiscint ná mórán bá. 

Cuireann an CD atá leis an leabhar go mór leis. Leaganacha de na dánta reicthe. É ráite aige gur d'aon uaim a sheachain sé glaine an stiúideo ar mhaithe le taifead a dhéanamh é féin. Cinneadh stuama dar liom, a fhágann gairbhe na sráideanna a spreag iad le clos sna dánta.

Sruth Teangacha / Stream of Tongues

Gearóid Mac Lochlainn

Cló Iar-Chonnacht

https://www.cic.ie/books/published-books/sruth-teangacha-stream-of-tongues-leabhair-cloite

Ba seachtópas é inné

Bhí mé i measc an slua mór a chruinnigh san Sugar Club ar sráid Leeson chun tréaslú le Gabriel Rosenstock.

Agus muid ag cruinniú bhí ceol giotár ón stáitse ó fhear nár thug mé a ainm liom faraor. Ceol na Meánmhara.

B'í Sinéad Ní Uallacháin bean an tí.

Chuir gariníon le Gabriel, Maggie Byrne - seacht í féin - tús le himeachtaí trí dhán "Dhaideo" faoi lá breithe an ochtapais a reic. Ba seachtapas é inné...

Lean a iníon Saffron - an dán cháiliúil a scríobh sé di agus í ag iarraidh teilifís i lár na hoíche. (Dúirt Garry Bannister ar ball nach raibh daltaí na linne seo in ann meabhair a bhaint as sneachta teilifíse... Imíonn an t-am).

Is iomaí réimse a chlúdaíonn saothair Gabriel. Ar chrann Alan Titley a thit sé blaiseadh dá shaothair próis a thabhairt dúinn. Thug sé deoch dúinn as turas Gabriel chun Ganges - agus ansin crobhaing scéalta faoi Nasruidín.

Mar a dúirt sé, tá an Ind curtha ar ais ag Gabriel i lár dúchas Ind-Eorpach na Gaeilge agus a litríocht.

Tá comhoibriú le filí eile ag croí obair Gabriel. Ó chuile cearn den cruinne (an aimsir chaite san áireamh!)

Ní fhéadfadh siad ar fad bheith i láthair, ar ndóigh. Sheol triúr ionadaíoch teachtaireacht físe. Mariko Sumikura  ón tSeapáin.  K. Satchidanandan ón Ind. Hans-Christian Oeser as Beirlín.

Léigh a iníon Éabha dán molta greannmhar a sheol an file Indiach Dileep Jhaveri.

Bhí a nia Mario Rosenstock (fuirseoir cáiliúil) ann le hinsint dúinn faoina streachailt mar nia uncail cháiliúil agus an díomá a chuir sé ar mhúinteoirí agus Micheál D féin nuair a thig siad nach raibh Gaeilge aige....

Sin ráite bhí Garry Bannister a rá gur cáiliúla Mario ná Gabriel i measc daltaí scoile anois...

Chan Hilary Bow amhrán le Van Morrison agus David Bowie sna leaganacha trascruthaithe a rinne Gabriel do Thionscadail IMRAM.

Chuir Donncha Crowley dhá monalóg i láthair, ceann as Gaeilge, ceann as Béarla.

Thug Cathal Ó Searcaigh, Paddy Bushe agus Garry Bannister - sean chomrádaithe pinn de chuid Gabriel- a rogha féin de dhánta Gabriel dúinn.

D'inis Cathal dúinn mar a d'eascair ceann de na tograí is déanaí de chuid Gabriel as leabhar filíochta de chuid Li He, file ó ré Tang na Sine, a thug sé isteach chuige mar bhronntanas san ospidéal. Allagar Gabriel leis an bhfile a bheidh sa leabhar.

Léigh Caitríona Ní Chléircín a rogha féin de dhánta Gabriel a léiríonn a bhá le agus tuiscint ar saol agus mothúcháin na mban.

Allagair le filí beo is marbh cuisle saothair Gabriel. Agus le healaíontóirí agus oirfidigh. Tonnta tinfeadh...

Bhí an ghlúin óg ann freisin - rogha Shéamuis Barra Uí Shúilleabháin de dhánta teagaisc idir aistriúchán agus bundánta. Faraor bhí ormsa sleamhnú amach ag an bpointe sin, imní orm faoin mbus deiridh....

Táim cinnte gur lean an cheiliúradh ar aghaidh - níl easpa ábhair.

Dúirt Cathal Ó Searcaigh go bhfuil sé thar am ag Ollscoil éigin Dochtúireacht onórach a bhronnadh ar Gabriel - agus go bhfuil ábhar céim MA i dtionscaint leabharliosta...

Is fíor dó, measaim.

Gura fada buan Gabriel.

Stiofán Ó Briain

Tá Stiofán Ó Briain ag glacadh páirte i Reic ó thús ach níl mórán ráite agam faoin méid a reiceann sé, mar go mothaím gur seánra eile seachas an taibhfhilíocht is láidre ag reic atá á chleachtadh aige.

Chuala mé, agus é ag caint le mná Beo ar Éigean ó chlub an chonartha, gur Gaeilgeoir de thaisme é. Nár éirigh leis na pointí a fháil do leigheas agus gur chuaigh sé le Gaeilge in ionad.

Feictear dom ní hamháin gur thum sé é féin inti ach go bhfuil idir teanga agus seanchas ina dhlúth agus inneach anois ann.

Focalbhách mo dhála féin é Stiofán agus baineann sé feidhm as foclóir shaibhir ina chuid scríbhneoireachta (rud atá ina chonstaic uaireanta do lucht éisteachta reic, mothaím).

Reic sé dán ag baint casadh as Oidhe Chloinne Tuireann - ag athshamhlú eachtra Bhriain ag goid ó Oileán faoi thoinn na mBan.

Ach is é an mórshaothair atá ar na bacáin faoi láthair aige ná ag scríobh seanchas samhlaithe áit samhlaithe ar a dtugann sé Tulach an dá Thadhg. Ní cuimhin liom anois cén clár ar chuala mé é ag leagan amach an scéal. Áit samhlaithe ina bhfuil gá thraidisiún i ngleic ann, Tadhg Easpaig Naofa agus Tadhg págánach File.

Ag an reic is déanaí d'aithris sé ceann dá scéalta - fear daonna tite i ngrá le bean den slua sí, atá faoi gheasa. Mar a sháraíonn sé na geasa le cabhair spideoige.

Na comharthaí sóirt scéalaíochta go paiteanta ann - ruthaig, carn aidiachtaí, athrá, meafair.

An t-amhras a bheadh orm go bhfuil an saibhreas Ghaeilge agus na móitífeanna ina chonstaic don gnáthphobal Gaeilge uirbeach a bhíonn ag reic. Ach b'fhéidir gurb é sin an chúis gur fiú tabhairt faoi? N'fheadar....

Dúdhúchas

Ní cuimhin liom anois cad a spreag mé fios a chur ar an leabhar seo ón leabharlann. Táim ag léamh roinnt saothair le húdair ón Aifric nó de bhunadh na hAfraice le déanaí, agus measaim go raibh baint aige sin leis.

Leabhar thar a bheith suimiúil. Mar misinéir a chuaigh Pádraig Ó Máille agus é ina shagart óg chun na hAfraice. Ach seachas mar sagart paróiste is mar mhúinteoir agus ina dhiaidh sin mar phríomhoide a bhunaigh meánscoil a cuireadh ag obair é.

Bhí a mhianach Éireannach agus Gaelach mar thaca aige feictear dom agus cé go raibh an chóras oideachais fós i Marbhfháisc murdar machine na himpireachta gallda is léir go ndearna sé a dhícheall mórtas cine a mhúscailt chomh maith le oideachas a thabhairt. 

Tá eolas spéisiúil ann ar mhúineadh an Bhéarla mar dara theanga go háirithe.

Ach is a urraim do Ealaín agus éigse na háite is mó a chuaigh i bhfeidhm orm. 

Bhí sé i gceist aige fiú iarracht a dhéanamh ar aithris a dhéanamh ar bhailiúchán na scoil. 

Choimisiúnaigh sé ealaín agus bhí sé i dteagmháil le scríbhneoirí agus drámadóirí, dá spreagadh chomh maith leis an spreagadh a thug sé do scoláirí faoina chúram. 

Ar an ndrochuair chuir cogadh Bhiafra deireadh lena shaothar ann (díbríodh an ord ina dhiaidh) agus cailleadh go leor den méid a bhí cnuasaithe aige sa chogadh. 

Caibidil spéisiúil i stair na hÉireann na misean dáiríre agus tá mé sách aineolach faoi. 

B'fhiú go mór an leabhar seo a léamh. 

Tadhall

Cnuasach ana dheas atá anseo. Tá tabhairt faoi deara ann - faoin dúlra, éanlaithe an aeir go háirithe. Ach faoin gcaidreamh idir dhaoine freisin.

Tá dán corraitheach ann faoi thórramh linbh agus brón máthair agus dheirféar a chorraigh go mór mé. 

Labhair Pauline le Máirín Hurndall ar a clár Leabhragán ag trácht ar na mothúcháin a spreag an cnuasach seo. B'fhiú éisteacht agus bhfiú léamh. Ceal spás ar mo leabhragáin féin is ón leabharlann a fuair mise an leabharlann. Go dtí seo, cibé! Bheadh fonn orm tarraingt as anois is arís chun suaimhneas dúlra a bhlaiseadh. 

Tadhall 

Pauline Nic Chonaonaigh

Cló Iar-Chonnachta 

https://www.cic.ie/books/published-books/tadhall